Tudweiliog

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Tudweiliog
Eglwys St Cwyfan Tudweiliog - geograph.org.uk - 377548.jpg
Eglwys Cwyfan Sant
Math cymuned Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
Sir Gwynedd Edit this on Wikidata
Gwlad Baner Cymru Cymru
Cyfesurynnau 52.899°N 4.62°W Edit this on Wikidata
Cod OS SH237367 Edit this on Wikidata
Cod post LL53 Edit this on Wikidata
Gwleidyddiaeth
AC/au Dafydd Elis-Thomas (Annibynnol)
AS/au Liz Saville Roberts (Plaid Cymru)
Arwydd Tudweiliog o gyfeiriad Aberdaron
Cromlech Cefnamwlch ar lethr Mynydd Cefnamwlch,, Tudweiliog.
Swyddfa'r Post, Tudweiliog
Sioe Tudweiliog, sydd y cael ei chynnal yn flynyddol ar yr ail ddydd Sadwrn o Awst fel rheol.
Sioe Tudweiliog 2018
Machlud, yn edrych tuag at Borth Ysgaden o ben ralld Tywyn.
Y Ganolfan
Porth Cychod
Paentiad o Dudweiliog, Y Ganolfan.
'Cofiwch Dryweryn' Tudweiliog, 2019.
Tudweiliog o Ben Foel.
Cofeb i Dolores Ibárurri, Hen Ardd Lodge, Tudweiliog.
Machlud ar draeth Tywyn, Tudweiliog.
Capel Berseba, 2020

Pentref bychan a chymuned ar arfordir ogleddol Penrhyn Llŷn, Gwynedd yw Tudweiliog ("Cymorth – Sain" ynganiad ).

Deallir fod y pentref wedi ei enwi ar ôl Tudwal, sant Llydaweg a fu farw oddeutu'r flwyddyn 564. Mae damcaniaeth fod yr enw Tudwal (neu 'Dathyl', gweler 'Caer Dathyl' ym Mhedwaredd Cainc y Mabinogi) wedi tarddu o o'r Gaeleg 'Tuathal' (Lladin Toutovalus, "Rheolwr/Tywysog y Bobl").[1] Y Tuathal mwyaf cydnabuddus oedd brenin chwedlonol Gwyddelig o'r un enw o'r ganrif 1af Túathal Techtmar, a alltudiodd i Brydain cyn dychwelyd ugain mlynedd yn ddiweddarach i deyrnasu tros Iwerddon. Mae hen ardal gyfagos o'r enw Llandudwen wedi ei enwi'n ôl Tudwen Sant, yn Dinas, Llŷn. Hefyd mae son mai enw gwreiddiol y pentref oedd 'Bydwaliog'.

Mae'r mwyafrif o'r boblogaeth yn siarad Cymraeg fel mamiaith. Mae amaethyddiaeth yn rhan hanfodol o fywyd dyddiol y gymuned gyda thwristiaeth yn bwysig drwy'r haf. Mae i'r pentref un siop/Swyddfa'r Post, canolfan cymuned, tŷ tafarn, gefail, eglwys, (- sydd wedi ei chysegru i Sant Cwyfan, ar ôl Saint Kevin o'r 6ed ganrif o Glean Dá Loch, yn Sir Mhantáin, Iwerddon), capel (a chapel Berseba sydd rŵan yn anheddau) ac ysgol gynradd (presennol) a ddathlodd ei chanmlwyddiant yn 2007. Mae gwasanaeth bws lleol yn gludiant cyhoeddus (pob 2 awr) rhwng Tudweiliog (a phentrefi eraill ar hyd y ffordd) a Phwllheli, sef cymuned mwyaf poblog Llŷn tua 10 milltir i ffwrdd. Mae Tudweiliog yn gyngor cymuned o fewn sir Gwynedd, ac o fewn dalgylch y gymuned mae atyniadau megis Cromlech Cefnamwlch (cromlech) ar Mynydd Cefnamwlch, olion cymuned o Oes yr Haearn ar gopa fynydd Carn Fadryn, traethau tywodlyd Tywyn a Phenllech a phorthladdoedd hanesyddol Porth Ysgaden, Porth Colmon yn Llangwnnadl (hefyd Llangwnadl), a Phorth Gwylan sydd dan ofalaeth yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol.

Gwleidyddiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Cynrychiolir yr ardal hon yng Nghyngor Gwynedd gan y cynghorydd Simon Glyn (Plaid Cymru) yn y Senedd Cymru gan Dafydd Elis-Thomas (Annibynnol) a'r Aelod Seneddol yn San Steffan, Llundain yw Liz Saville Roberts (Plaid Cymru).[2][3]

Cyfrifiad 2011[golygu | golygu cod y dudalen]

Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:[4][5][6]

Cyfrifiad 2011
Poblogaeth cymuned Tudweiliog (pob oed) (970)
  
100%
Y nifer dros 3 oed sy'n siarad Cymraeg (Tudweiliog) (686)
  
73.9%
:Y ganran drwy Gymru
  
19%
Y nifer sydd wedi'u geni yng Nghymru (Tudweiliog) (666)
  
68.7%
:Y ganran drwy Gymru
  
73%
Y nifer dros 16 sydd mewn gwaith (Tudweiliog) (156)
  
38.9%
:Y ganran drwy Gymru
  
67.1%





Hanes[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae cyfeiriad at Dudweiliog fel pentref bach yn ôl yn y C13, gyda'i heglwys yn gyrchfan ar ffordd y pererin yn Llŷn. Roedd Tudweiliog ar y pryd yn drefgordd o fewn Morfa o fewn cwmwd Cymydmaen. [7] Mae hanes y pentref yng nghlwm a thirfeiddianwr mawr hanesyddol yr ardal, sef Plas Cefnamwlch.

Cysylltiad Tudweiliog â hanes yr UDA[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae cysylltiad wedi ei wneud rhwng Tudweiliog â hynafiaid Abraham Lincoln [8],

".......cyhoeddodd Abraham Lincoln...ei Ddatganiad Rhyddid, yn datgan bod pob caethwas yn yr ardaloedd o dan warchodaeth y Gyngrhair yn rhydd." Abraham Lincoln oedd 16ed Arlywydd yr UDA a arweiniodd ei wlad drwy gyfnod eu rhyfel cartref.

Gweler hefyd o ran diddordeb lleol;[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. Campbell, Kenneth L. (2017). "Religion in Britain from the Megaliths to Arthur: An Archaeological and Mythological Exploration by Robin Melrose". Arthuriana 27 (4): 87–89. doi:10.1353/art.2017.0038. ISSN 1934-1539. http://dx.doi.org/10.1353/art.2017.0038.
  2. Gwefan y Cynulliad; adalwyd 24 Chwefror 2014
  3. Gwefan parliament.uk; adalwyd 24 Chwefror 2014
  4. "Ystadegau Allweddol ar gyfer Cymru". Swyddfa Ystadegau Gwladol. Cyrchwyd 2012-12-12.. Poblogaeth: ks101ew. Iaith: ks207wa - noder mae'r canran hwn yn seiliedig ar y nier sy'n siarad Cymraeg allan o'r niferoedd sydd dros 3 oed. Ganwyd yng Nghymru: ks204ew. Diweithdra: ks106ew; adalwyd 16 Mai 2013.
  5. Canran y diwaith drwy Gymru; Golwg 360; 11 Rhagfyr 2012; adalwyd 16 Mai 2013
  6. Gwefan Swyddfa Ystadegau Gwladol; Niferoedd Di-waith rhwng 16 a 74 oed; adalwyd 16 Mai 2013.
  7. Historic Landscape Characterisation Llŷn - Area 21 The Western Coastal Plain from Llangwnadl to Porthdinllaen PRN 33494; Ymddiriedolaeth Archeolegol Gwynedd/ Gwynedd Archeological Trust
  8. Williams, W Arvon (Rhagfyr 2011). "Milwr o'r Rhiw". Llaw Llyn.