Crogen

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio
Erthygl am y lle yng Ngwynedd yw hon. Am y frwydr yn Nyffryn Ceiriog gweler Brwydr Crogen.
Arfau Arglwyddes Crogen
Rhan o Ystâd Crogen.

Pentref bychan iawn, gwasgaredig, neu amlwd (hamlet) yn ardal Meirionnydd, Gwynedd, yw Crogen. Mae'n gorwedd ar lan ddeheuol Afon Dyfrdwy tua hanner ffordd rhwng Y Bala i'r gorllewin a Llandrillo i'r dwyrain, am y ffin rhwng Gwynedd a Sir Ddinbych.

Castell Crogen[golygu | golygu cod y dudalen]

Er nad yw'n fawr o le heddiw, roedd yn ganolfan o bwys yn yr Oesoedd Canol a chwareai ei ran yn hanes teyrnasoedd Gwynedd a Phowys. Yma roedd Castell Crogen, a oedd ym meddiant Elise ap Madog ap Maredudd, arglwydd Penllyn, yn 1202 yn ôl Brut y Tywysogion. Er bod rhai haneswyr yn dadlau dros leoli'r castell yn nes i safle Llandderfel, mae'n bur debyg fod y mwnt ar lan Afon Dyfrdwy ger Crogen yn dynodi safle'r castell mwnt a beili hwnnw.[1]

Canodd y bardd Cynddelw Brydydd Mawr i un 'Ednyfed, arglwydd Crogen', ond ni ellir dweud i sicrwydd pa Grogen a olygir, y Crogen yma ynteu'r un yn Nyffryn Ceiriog lle ymladdwyd Brwydr Crogen yn 1165.

Parhaodd Crogen fel arglwyddiaeth leol. Ceir Ystâd Crogen yno heddiw.

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. N. A. Jones ac Ann Parry Owen (gol.), Gwaith Cynddelw Brydydd Mawr, cyfrol I (Caerdydd, 1991), tud. 344.


Cestyll Tywysogion Powys Flag of Powys.svg
Bodyddon | Caereinion | Crogen | Cymer | Dinas Brân | Mathrafal | Tafolwern | Y Trallwng