Llanfor

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio
Eglwys Llanfor.

Pentref ym Meirionnydd, Gwynedd ydy Llanfor, sy'n gorwedd llai na milltir o'r Bala i gyfeiriad Corwen. Yn hanesyddol bu'n ran o Sir Feirionnydd. Llanfawr oedd enw'r pentref yn wreiddiol, sy'n awgrymu fod y safle'n un pwysig o ran gweithgaredd eglwysig. Cyfeirir at yr eglwys leol fel 'Llanfor', a gysegrwyd i Sant Mor ap Ceuneu, ac yna'n ddiweddar: Sant Deiniol .[1] Roedd hefyd Frongoch Whiskey Distillery gerllaw ym mhentref Frongoch.

Hanes[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae hen gaer a gwersyll Rhufeinig wedi ei leoli gerllaw.[2] Yn ôl traddodiad, roedd cylch meini cynhanesyddol a elwid yn "Babell Llywarch Hen" yn sefyll ger yr eglwys.

Ceir yma hefyd Castell mwnt a beili (Cyfeirnod OS: SH 938368) sy'n dyddio yn ôl i'r 11g, mae'n debyg.

Capeli[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae'r capel wedi ei chysegru i Sant Deiniol. Mae hefyd dwy gapel arall, Sant Marc yn Fron Goch a 'Trinity' yn yr ardal. Gynt roedd hefyd 'Capel Llwyneinion' yn y pentref, sef capel y Methodistiaid Calfinaidd a'i adeiladwyd cyn 1800 a caewyd hi tua 1967.[1]

Eglwys Sant Mor a Sant Deiniol[golygu | golygu cod y dudalen]

Ar fapiau'r OS rhwng 1889 a 1901 cofnodir enw'r egwlys fel Sant Mor ond ei henw heddiw yw Sant Deiniol. Caewyd yr eglwys ac yn 2017 gwerthwyd hi i ddatblygwr preifat.[3] Adeiladwyd yr eglwys bresennol yn 1874 yn lle'r eglwys Canoloesol a ddisgrifiwyd yn 1874 fel 'eglwys hynafol iawn ond mewn cyflwr gwael.'

Mae gan yr eglwys garreg yn ei thŵr gydag ysgrif o'r 6g:

'Yma y gorwedd Cavo, mab seiargios'.

Mae safle'r eglwys yn agos at olion Rhufeinig (NPRN 95489).

Enwogion[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]


WalesGwynedd.png Eginyn erthygl sydd uchod am Wynedd. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato