Blaenau Ffestiniog

Blaenau Ffestiniog
Blaenau Ffestiniog  Blaenau Ffestiniog yn: Gwynedd
Poblogaeth	5,000
Iaith	Welsh
Cyfeirnod grid yr AO	SH705455
Cymuned	Ffestiniog
Prif ardal	Gwynedd
Sir seremonïol	Gwynedd
Gwlad	Cymru
Gwladwriaeth sofran	Y Deyrnas Unedig
Tref bost	BLAENAU FFESTINIOG
Rhanbarth cod post	LL41
Cod deialu	01766
Yr Heddlu	Gogledd Cymru
Tân	Gogledd Cymru
Ambiwlans	Cymru
Senedd yr Undeb Ewropeaidd	Cymru
Senedd y DU	Dwyfor Meirionnydd
Rhestr llefydd: y DU • Cymru • Gwynedd

Mae Blaenau Ffestiniog yn dref yng Ngwynedd sydd gerllaw Parc Cenedlaethol Eryri; Cyfeirnod OS: SH 70078 41951. Mae ganddi boblogaeth o 4,830 (Cyfrifiad 2001). Mae Caerdydd 175.6 km i ffwrdd o Blaenau Ffestiniog ac mae Llundain yn 308.2 km. Y ddinas agosaf ydy Bangor sy'n 29 km i ffwrdd.

Roedd y dref yn ganolfan bwysig iawn yn y diwydiant llechi.

Mae'r tir o gwmpas y dref yn rhan o'r parc cenedlaethol, ond dyw'r dref ei hunan ddim - fe'i heithrwyd oherwydd yr olion diwydiannol sy'n amlwg o amgylch y dref. Dywedir ei bod yn bwrw llawer o law yno. Lleolir y Moelwynion yn agos i'r dref, uwchben pentref Tanygrisiau.

Mae'r cylch yn cael ei wasanaethu gan Bapur Bro o'r enw'r Llafar Bro sy'n cael ei gyhoeddi unwaith y mis.

Yn hanesyddol, roedd yn rhan o Sir Feirionydd.

Hanes

Golygfa ar Flaenau, yn edrych i lawr o Foelwyn Bach

Tyfodd Blaenau yn gyflym o gwmpas y chwareli llechi yn ystod y 19eg ganrif wedi i ŵr o'r enw Methusalem Jones ddarganfod llechfaen yn yr ardal yn yr 1760au. Agorwyd rheilffordd fach (Rheilffordd Ffestiniog heddiw) i gludo llechi o Blaenau i Borthmadog, oedd yn borthladd bach prysur yn y 19eg ganrif. Ar anterth y diwydiant llechi ar droad yr 20fed ganrif, cododd poblogaeth y dref i 11,434 yn ôl cyfrifiad 1901, gan ei wneud yn ail dref fwyaf gogledd Cymru ar ôl Wrecsam ar y pryd.

Diwylliant

Mae rhestr faith o fandiau chwyldroadol Cymraeg yn dod o Flaenau Ffestiniog, yn eu plith: Anweledig, Llwybr Llaethog, Mim Twm Llai, Frizbee, dau boi o Blaena, Llan Clan a Gwibdaith Hen Fran er enghraifft.

Enwogion

• Bruce Griffiths - ysgolhaig a geiriadurwr (golygydd Geiriadur yr Academi).
• Arwel Gruffydd - actor a chyfarwyddwr artistig Theatr Genedlaethol Cymru.
• Ted Breeze Jones - naturieithwr, adarydd a ffotograffydd.
• Geraint Vaughan Jones - nofelydd.
• Eigra Lewis Roberts - nofelwraig a dramodydd.
• Yr Athro Gwyn Thomas - cafodd y bardd ac ysgolhaig adnabyddus, a aned yn Nhanysgrisiau ei fagu yn y Blaenau.
• R. Bryn Williams - ganed y llenor a hanesydd yn Blaenau ym 1902 a threuliodd ei blentyndod cynnar yno cyn symud â'r rhieni i'r Wladfa ym Mhatagonia.
• Glyn Wise - cyflwynwr ar raglen radio C2.

Eisteddfod Genedlaethol

Cynhaliwyd Eisteddfod Genedlaethol ym Mlaenau Ffestiniog ym 1898. Am wybodaeth bellach gweler:

• Eisteddfod Genedlaethol Cymru Blaenau Ffestiniog 1898

Trafnidiaeth

Saif Blaenau ar un pen Rheilffordd Dyffryn Conwy, sy'n ei chysylltu â Chyffordd Llandudno a Llandudno trwy dirlun prydfrerth Dyffryn Lledr a Dyffryn Conwy. Ceir lein arall, ar gyfer twristiaid yn bennaf heddiw ond yn y gorffennol yn dwyn llechi i'r cei ym Mhorthmadog, sef Reilffordd Ffestiniog. Mae'r A470 yn mynd trwy'r dref cyn dringo Bwlch y Gorddinan. Mae gwasanaethau bws cyson 1B i Borthmadog, sy'n cysylltu â'r gwasanaeth i Fangor ac mae gwasanaethau bws eraill i Landudno a Dolgellau. Mae Gwasanaeth bws lleol hefyd sy'n cysylltu Tanygrisiau a Rhiwbryfdir gyda chanol y dref.

Clybiau a Chymdeithasau

• Clwb Pêl-droed Amaturiaid y Blaenau
• Clwb Rygbi Bro Ffestiniog
• Clwb Golff Ffestiniog
• Seindorf yr Oakeley
• Côr y Brythoniaid
• Côr y Moelwyn
• Y Fainc Sglodion - cymdeithas hanesyddol leol
• Sgotwrs 'Stiniog

Ysgolion

Mae'r dref yn cael ei gwasanaethu gan dair ysgol gynradd, sef:

• Ysgol Manod
• Ysgol Maenofferen
• Ysgol Tanygrisiau

Mae'r ysgolion hyn yn bwydo'r ysgol uwchradd leol, Ysgol y Moelwyn.

Cyflogaeth

Er fod y diwydiant chwareli llechi yn parhau i gyflogi nifer o bobl yn y dref, mae'r diwydiant hwn wedi cael ei ddisodli fel prif gyflogwyr gan ffatri Blaenau Plastics sydd â staff o tua 300. Rhai o gyflogwyr mawr eraill y dref yw ffatri Metcalfe, sy'n creu offer arlwyo, a phwerdy trydan-dŵr Tanygrisiau. Mae dau gwmni cludiant ffyrdd mawr wedi eu lleoli yn yr ardal hefyd, sef 'Roberts Ffestiniog' o Lan Ffestiniog a 'E. Hughes' o'r Manod.

Gwahanol Ardaloedd o'r dref

• Tanygrisiau sy'n ystyried ei hun yn bentref ar wahân.
• Rhiwbryfdir
• Canol y Dref
• Manod

Tafarnau'r Dref

• Y Wynnes
• Gwesty'r Manod
• Y Meirion
• Y Cwîns
• Y Cwm
• King's Head
• Clwb Rygbi Bro Ffestiniog

Llyfryddiaeth

• amryw awduron, Chwareli a Chwarelwyr (Caernarfon, 1974)
• Gwyn Thomas, Yn Blentyn yn y Blaenau (1981). Darlith hunangofiannol.
• Gwyn Thomas, Blaenau Ffestiniog (2007 Gomer). Casgliad o gerddi a lluniau.

Cysylltiadau allanol

Mae gan Gomin Wikimedia gyfryngau sy'n berthnasol i:

Blaenau Ffestiniog

• Gwefan y dref

Ffynonellau

Trefi a phentrefi Gwynedd

Aberangell  · Aberdaron  · Aberdesach  · Aberdyfi  · Abererch  · Abergwyngregyn  · Abergynolwyn  · Aberllefenni  · Abermaw  · Abersoch  · Afon Wen  · Arthog  · Y Bala  · Bangor  · Beddgelert  · Bethania  · Bethel  · Bethesda  · Betws Garmon  · Blaenau Ffestiniog  · Boduan  · Bontddu  · Bontnewydd (Arfon)  · Bontnewydd (Meirionnydd)  · Botwnnog  · Brithdir  · Bronaber  · Bryncir  · Bryncroes  · Bryn-crug  · Brynrefail  · Bwlchtocyn  · Caeathro  · Caernarfon  · Carmel  · Carneddi  · Cefnddwysarn  · Clynnog Fawr  · Corris  · Cricieth  · Croesor  · Crogen  · Cwm-y-glo  · Chwilog  · Deiniolen  · Dinas  · Dinas Dinlle  · Dinas Mawddwy  · Dolgellau  · Dolbenmaen  · Dyffryn Ardudwy  · Efailnewydd  · Fairbourne  · Y Felinheli  · Y Ffôr  · Y Fron  · Frongoch  · Ffestiniog  · Ganllwyd  · Garndolbenmaen  · Garreg  · Gellilydan  · Glan-y-wern  · Glasinfryn  · Golan  · Groeslon  · Harlech  · Llanaelhaearn  · Llanarmon  · Llanbedr  · Llanbedrog  · Llanberis  · Llandanwg  · Llandegwning  · Llandwrog  · Llandygái  · Llanddeiniolen  · Llandderfel  · Llanddwywe  · Llanegryn  · Llanenddwyn  · Llanengan  · Llanelltyd  · Llanfachreth  · Llanfaelrhys  · Llanfaglan  · Llanfair  · Llanfihangel-y-pennant (Abergynolwyn)  · Llanfihangel-y-pennant (Cwm Pennant)  · Llanfihangel-y-traethau  · Llanfor  · Llanfrothen  · Llangelynnin  · Llangïan  · Llangwnadl  · Llwyngwril  · Llangybi  · Llangywair  · Llaniestyn  · Llanllechid  · Llanllyfni  · Llannor  · Llanrug  · Llanuwchllyn  · Llanwnda  · Llanymawddwy  · Llanystumdwy  · Llanycil  · Llithfaen  · Maentwrog  · Mallwyd  · Minffordd  · Minllyn  · Morfa Bychan  · Morfa Nefyn  · Mynydd Llandygái  · Mynytho  · Nantlle  · Nantmor  · Nant Peris  · Nasareth  · Nebo  · Nefyn  · Pant Glas  · Penmorfa  · Pennal  · Penrhos  · Penrhyndeudraeth  · Pen-sarn  · Pentir  · Pentrefelin  · Pentre Gwynfryn  · Pentreuchaf  · Penygroes  · Pistyll  · Pontllyfni  · Porthmadog  · Portmeirion  · Prenteg  · Pwllheli  · Rachub  · Y Rhiw  · Rhiwlas  · Rhos-fawr  · Rhosgadfan  · Rhoshirwaun  · Rhoslan  · Rhostryfan  · Rhyd  · Rhyd-Ddu  · Rhydyclafdy  · Rhydymain  · Sarnau  · Sarn Mellteyrn  · Sling  · Soar  · Talsarnau  · Tal-y-bont, Abermaw‎  · Tal-y-bont, Bangor  · Talysarn  · Tanygrisiau  · Trawsfynydd  · Treborth  · Trefor  · Tregarth  · Tremadog  · Tudweiliog  · Tywyn  · Waunfawr

Eginyn erthygl sydd uchod am Wynedd. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato