Blaenau Ffestiniog

Oddi ar Wicipedia

Blaenau Ffestiniog Gwynedd

Mae Blaenau Ffestiniog yn dref yng Ngwynedd sydd gerllaw Parc Cenedlaethol Eryri. Mae ganddi boblogaeth o 4,830 (Cyfrifiad 2001).

Roedd y dref yn ganolfan bwysig iawn yn y diwydiant llechi.

Mae'r tir o gwmpas y dref yn rhan o'r parc cenedlaethol, ond dyw'r dref ei hunan ddim - fe'i heithrwyd oherwydd yr olion diwydiannol sy'n amlwg o amgylch y dref. Dywedir ei bod yn bwrw llawer o law yno. Lleolir y Moelwynion yn agos i'r dref, uwchben pentref Tanygrisiau.

Mae'r cylch yn cael ei wasanaethu gan Bapur Bro o'r enw'r Llafar Bro sy'n cael ei gyhoeddi unwaith y mis.

Yn hanesyddol, roedd yn rhan o Sir Feirionydd.

Cynnwys 1 Hanes 2 Diwylliant 3 Enwogion 4 Eisteddfod Genedlaethol 5 Trafnidiaeth 6 Clybiau a Chymdeithasau 7 Ysgolion 8 Cyflogaeth 9 Gwahanol Ardaloedd o'r dref 10 Tafarnau'r Dref 11 Llyfryddiaeth 12 Cysylltiadau allanol 13 Ffynonellau

[golygu] Hanes

Tyfodd Blaenau yn gyflym o gwmpas y chwareli llechi yn ystod y 19eg ganrif wedi i ŵr o'r enw Methusalem Jones ddarganfod llechfaen yn yr ardal yn yr 1760au. Agorwyd rheilffordd fach (Rheilffordd Ffestiniog heddiw) i gludo llechi o Blaenau i Borthmadog, oedd yn borthladd bach prysur yn y 19eg ganrif. Ar anterth y diwydiant llechi ar droad yr 20fed ganrif, cododd poblogaeth y dref i 11,434 yn ôl cyfrifiad 1901, gan ei wneud yn ail dref fwyaf gogledd Cymru ar ôl Wrecsam ar y pryd.^[1]

[golygu] Diwylliant

Mae rhestr faith o fandiau chwyldroadol Cymraeg yn dod o Flaenau Ffestiniog, yn eu plith: Anweledig, Llwybr Llaethog, Mim Twm Llai, Frisbee, dau boi o Blaena, Llan Clan a Gwibdaith Hen Fran er enghraifft.

[golygu] Enwogion

• R. Bryn Williams - ganed y llenor a hanesydd yn Blaenau ym 1902 a threuliodd ei blentyndod cynnar yno cyn symud â'r rhieni i'r Wladfa ym Mhatagonia.
• Gwyn Thomas - cafodd y bardd ac ysgolhaig adnabyddus, a aned yn Nhanysgrisiau ei fagu yn y Blaenau.

[golygu] Eisteddfod Genedlaethol

Cynhaliwyd Eisteddfod Genedlaethol ym Mlaenau Ffestiniog ym 1898. Am wybodaeth bellach gweler:

• Eisteddfod Genedlaethol Cymru Blaenau Ffestiniog 1898

[golygu] Trafnidiaeth

Saif Blaenau ar un pen Rheilffordd Dyffryn Conwy, sy'n ei chysylltu â Chyffordd Llandudno a Llandudno trwy dirlun prydfrerth Dyffryn Lledr a Dyffryn Conwy. Ceir lein arall, ar gyfer twristiaid yn bennaf heddiw ond yn y gorffennol yn dwyn llechi i'r cei ym Mhorthmadog, sef Reilffordd Ffestiniog. Mae'r A470 yn mynd trwy'r dref cyn dringo Bwlch y Gorddinan. Mae gwasanaethau bws cyson 1B i Borthmadog, sy'n cysylltu â'r gwasanaeth i Fangor ac mae gwasanaethau bws eraill i Landudno, Pwllheli a Dolgellau. Mae Gwasanaeth bws lleol hefyd sy'n cysylltu Tanygrisiau a Rhiwbryfdir gyda chanol y dref.

[golygu] Clybiau a Chymdeithasau

• Clwb Pêl-droed Amaturiaid y Blaenau
• Clwb Rygbi Bro Ffestiniog
• Clwb Golff Ffestiniog
• Seindorf yr Oakeley
• Côr y Brythoniaid
• Côr y Moelwyn
• Y Fainc Sglodion - cymdeithas hanesyddol leol
• Sgotwrs 'Stiniog

[golygu] Ysgolion

Mae'r dref yn cael ei gwasanaethu gan dair ysgol gynradd, sef:

• Ysgol Manod
• Ysgol Maenofferen
• Ysgol Tanygrisiau

Mae'r ysgolion hyn yn bwydo'r ysgol uwchradd leol, Ysgol y Moelwyn.

[golygu] Cyflogaeth

Er fod y diwydiant chwareli llechi yn parhau i gyflogi nifer o bobl yn y dref, mae'r diwydiant hwn wedi cael ei ddisodli fel prif gyflogwyr gan ffatri Blaenau Plastics sydd â staff o tua 300. Rhai o gyflogwyr mawr eraill y dref yw ffatri Metcalfe, sy'n creu offer arlwyo, a phwerdy trydan-dŵr Tanygrisiau. Mae dau gwmni cludiant ffyrdd mawr wedi eu lleoli yn yr ardal hefyd, sef 'Roberts Ffestiniog' o Lan Ffestiniog a 'E. Hughes' o'r Manod.

[golygu] Gwahanol Ardaloedd o'r dref

• Tanygrisiau sy'n ystyried ei hun yn bentref ar wahân.
• Rhiwbryfdir
• Canol y Dref
• Manod

[golygu] Tafarnau'r Dref

• Y Wynnes
• Gwesty'r Manod
• Y Meirion
• Y Cwîns
• Y Cwm
• King's Head
• Clwb Rygbi Bro Ffestiniog

[golygu] Llyfryddiaeth

• amryw awduron, Chwareli a Chwarelwyr (Caernarfon, 1974)
• Gwyn Thomas, Yn Blentyn yn y Blaenau (1981). Darlith hunangofiannol.
• Gwyn Thomas, Blaenau Ffestiniog (2007 Gomer). Casgliad o gerddi a lluniau.

[golygu] Cysylltiadau allanol

• Gwefan y dref

[golygu] Ffynonellau

1. ↑ Gwefan Gogledd Orllewin y BBC