Pwllheli

Oddi ar Wicipedia

Pwllheli Gwynedd

Tref hynafol yw Pwllheli ar arfordir deheuol Llŷn yng Ngwynedd, Cymru, sy'n dyddio'n ôl i'r canol oesoedd. Bu'r porthladd yn bwysig i'r dref ar hyd y canrifoedd. Roedd yno ddiwydiant adeiladu llongau llewyrchus yn y bedwaredd ganrif a'r bymtheg. Tyfodd i fod yn dref marchnad i Lŷn gyfan, fel y tystia'r safle a adwaenir fel 'Y Maes' lle y cynhelid y ffeiriau, a 'Stryd Moch'.

Yn ôl Cyfrifiad 2001 mae Pwllheli yn un o gadarnleoedd yr iaith Gymraeg, gyda 80% o'r boblogaeth yn medru'r iaith. Yn yr oedranau 10-14 mae'r canran uchaf o bobol sydd yn gwybod yr iaith - 94%.

Daeth y rheilffordd i Bwllheli yn 1867 gan ei chysylltu ag Aberystwyth a Chaernarfon.

Ger Pwllheli, yn ymyl Penrhos, mae Penyberth, safle'r ysgol fomio a losgwyd mewn protest yn erbyn militariaeth gan Saunders Lewis, D.J. Williams a Lewis Valentine yn 1936. Dyma dref enedigol y llenor a'r gwyddonydd Owain Owain a cheir erthygl; hynod ddiddorol ar enwau strydoedd y dref ar ei safle sy'n sôn am y strydoedd uchod.

[golygu] Eisteddfod Genedlaethol

Cynhaliwyd Eisteddfod Genedlaethol ym Mhwllheli ym 1925 a 1955. Am wybodaeth bellach gweler:

• Eisteddfod Genedlaethol Cymru Pwllheli 1925
• Eisteddfod Genedlaethol Cymru Pwllheli 1955

[golygu] Dolenni allanol

• Safle Owain Owain;