Trawsfynydd

Trawsfynydd Gwynedd

Trawsfynydd: Y pentref o gyfeiriad y Bala

Canol Trawsfynydd: tafarn y Cross Foxes.

Pentref a chymuned yn ne Gwynedd yw Trawsfynydd, sy'n gorwedd ar lan ddwyreiniol Llyn Trawsfynydd ar ochr cefnffordd de-gogledd yr A470. Mae'n adnabyddus fel man geni y bardd Hedd Wyn. Mae 81.7% o'r pentrefwyr yn medru'r Gymraeg. Cyfanswm arwynebedd y plwyf yw 12,830 hectar gyda phoblogaeth o 1000 o bobl.

Adeiladwyd Atomfa Trawsfynydd ar lannau'r llyn yn y chwedegau a ddaeth â llawer o waith i'r ardal. Mae hi bellach yn cael ei dadgomisiynu ers cael ei chau ym 1992. O safbwynt gwleidyddol, mae'r Pentref yn rhan o ward ehangach Trawsfynydd ac yn cael ei gynrychioli ar Gyngor Gwynedd gan y Cynghorydd Thomas Ellis (Annibynnol). Mae ysgol gynradd yn y pentref o'r enw Ysgol Bro Hedd Wyn, sy'n rhan o ddalgylch Ysgol y Moelwyn, Blaenau Ffestiniog. Mae dwy dafarn yn y pentref o'r enw'r Cross Foxes a Rhiw Goch. Mae nifer o siopau ar gael yn y pentref gan gynnwys Swyddfa Bost, Siop Bapur, Fferyllfa a Chigydd. Mae dwy garej yn y pentref hefyd.

Eglwys

Cysegrir eglwys Trawsfynydd i'r Santes Madryn (bl. 5ed ganrif efallai). Roedd hi'n teithio gyda'i morwyn Anhun. Arosant yn Nhrawsfynydd a syrthio i gysgu. Cawsant yr un breuddwyd yn eu gorchymyn i godi cell lleianod yno. Gwnaed hynny a saif Eglwys y Santes Fadryn ar y llecyn heddiw. Mae adeilad presennol yr eglwys yn dyddio o'r 16eg ganrif yn bennaf.

Olion hynafol

Ceir cylch cytiau caeëdig Dolbelydr a Ffridd Wen gerllaw, sy'n dyddio yn ôl i Oes yr Efydd.

Hedd Wyn

Roedd y bardd enwog Hedd Wyn a'r merthyr Catholig Sant John Roberts yn hannu o'r ardal. Mae cerflyn o Hedd Wyn yn sefyll yng nghanol y pentref ac mae arddangosfa yn adrodd ei hanes yng Nghanolfan Treftadaeth Llys Ednowain gerllaw.

Enwogion

• Ganwyd y Sant Sant John Roberts yn Rhiw Goch, Trawsfynydd.
• Ganwyd Ellis Humphrey Evans (Hedd Wyn), Bardd y Gadair Ddu ym mhentref Trawsfynydd.
• Ganwyd y llenor a'r academydd Yr Athro John Rowlands yn Nrhawsfynydd.
• Magwyd y cerddor a'r actor Iwan "Iwcs" Roberts yn y pentref.
• Magwyd yr awdur a'r bardd Dewi Prysor yng Nghwm Prysor, Trawsfynydd.

Hen bennill

Am ryw reswm roedd y pellter i Drawsfynydd yn dipyn o ddihareb yn yr oes a fu. Dyma'r hen bennill, er enghraifft:

Hir yw'r ffordd a maith yw'r mynydd

O Gwm Mawddwy i Drawsfynydd:

Ond lle bo 'wyllus mab i fyned,

Fe wêl y rhiw yn oriwaered.

Cludiant

Mae gwasanaeth bws eithaf rheolaidd ar gael o'r pentref i Ddolgellau a Blaenau Ffestiniog ac mae hefyd yn cael ei wasanaethu gan fysus y Trawscambria o Fangor i Aberystwyth.

Dolenni allanol

Mae gan Gomin Wikimedia gyfryngau sy'n berthnasol i:

Drawsfynydd

• Gwefan y pentref

Trefi a phentrefi Gwynedd

Aberangell  · Aberdaron  · Aberdesach  · Aberdyfi  · Abererch  · Abergwyngregyn  · Abergynolwyn  · Aberllefenni  · Abermaw  · Abersoch  · Afon Wen  · Arthog  · Y Bala  · Bangor  · Beddgelert  · Bethania  · Bethel  · Bethesda  · Betws Garmon  · Blaenau Ffestiniog  · Boduan  · Bontddu  · Bontnewydd (Arfon)  · Bontnewydd (Meirionnydd)  · Botwnnog  · Brithdir  · Bronaber  · Bryncir  · Bryncroes  · Bryn-crug  · Brynrefail  · Bwlchtocyn  · Caeathro  · Caernarfon  · Carmel  · Carneddi  · Cefnddwysarn  · Clynnog Fawr  · Corris  · Cricieth  · Croesor  · Crogen  · Cwm-y-glo  · Chwilog  · Deiniolen  · Dinas  · Dinas Dinlle  · Dinas Mawddwy  · Dolgellau  · Dolbenmaen  · Dyffryn Ardudwy  · Efailnewydd  · Fairbourne  · Y Felinheli  · Y Ffôr  · Y Fron  · Frongoch  · Ffestiniog  · Ganllwyd  · Garndolbenmaen  · Garreg  · Gellilydan  · Glan-y-wern  · Glasinfryn  · Golan  · Groeslon  · Harlech  · Llanaelhaearn  · Llanarmon  · Llanbedr  · Llanbedrog  · Llanberis  · Llandanwg  · Llandegwning  · Llandwrog  · Llandygái  · Llanddeiniolen  · Llandderfel  · Llanddwywe  · Llanegryn  · Llanenddwyn  · Llanengan  · Llanelltyd  · Llanfachreth  · Llanfaelrhys  · Llanfaglan  · Llanfair  · Llanfihangel-y-pennant (Abergynolwyn)  · Llanfihangel-y-pennant (Cwm Pennant)  · Llanfihangel-y-traethau  · Llanfor  · Llanfrothen  · Llangelynnin  · Llangïan  · Llangwnadl  · Llwyngwril  · Llangybi  · Llangywair  · Llaniestyn  · Llanllechid  · Llanllyfni  · Llannor  · Llanrug  · Llanuwchllyn  · Llanwnda  · Llanymawddwy  · Llanystumdwy  · Llanycil  · Llithfaen  · Maentwrog  · Mallwyd  · Minffordd  · Minllyn  · Morfa Bychan  · Morfa Nefyn  · Mynydd Llandygái  · Mynytho  · Nantlle  · Nantmor  · Nant Peris  · Nasareth  · Nebo  · Nefyn  · Pant Glas  · Penmorfa  · Pennal  · Penrhos  · Penrhyndeudraeth  · Pen-sarn  · Pentir  · Pentrefelin  · Pentre Gwynfryn  · Pentreuchaf  · Penygroes  · Pistyll  · Pontllyfni  · Porthmadog  · Portmeirion  · Prenteg  · Pwllheli  · Rachub  · Y Rhiw  · Rhiwlas  · Rhos-fawr  · Rhosgadfan  · Rhoshirwaun  · Rhoslan  · Rhostryfan  · Rhyd  · Rhyd-Ddu  · Rhydyclafdy  · Rhydymain  · Sarnau  · Sarn Mellteyrn  · Sling  · Soar  · Talsarnau  · Tal-y-bont, Abermaw‎  · Tal-y-bont, Bangor  · Talysarn  · Tanygrisiau  · Trawsfynydd  · Treborth  · Trefor  · Tregarth  · Tremadog  · Tudweiliog  · Tywyn  · Waunfawr

Eginyn erthygl sydd uchod am Wynedd. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato