Wrecsam
| Wrecsam Wrecsam |
|
 |
- Gweler hefyd Wrecsam (gwahaniaethu).
Tref yng ngogledd-ddwyrain Cymru yw Wrecsam (Saesneg: Wrexham). Hi yw prif dref Bwrdeistref Sirol Wrecsam a'r dref fwyaf o ran poblogaeth yng ngogledd Cymru, gyda phoblogaeth o dros 42,576 yn Cyfrifiad y Deyrnas Unedig 2001, ac roedd gan Ardal Drefol Wrecsam, fel y diffinwyd gan y Swyddfa Ystadegau Cenedlaethol, boblogaeth o 63,084.[1] Mae gan ardal ehanagach Bwrdeistref Sirol Wrecsam, sy'n gorchuddio ardal o 50,500 hectar, boblogaeth o dros 130,000. Hon yw'r dref nawfed fwyaf yng Nghymru yn ôl poblogaeth, ond y pedwrydd yn ôl ei hardal drefol. Yn hanesyddol bu'n rhan o'r hen Sir Ddinbych, ac mae'n rhan o sir seremonïol Clwyd. Yr enw Saesneg Wristleham yw tarddiad yr enw Wrecsam yn Gymraeg, mae'r enw Saesneg hefyd wedi newid i Wrexham erbyn heddiw.
Cynnwys |
[golygu] Hanes
Mae tystiolaeth o weithgaredd dyn yn ardal Wrecsam yn dyddio'n hyd i 8,000 o flynyddoedd yn ôl. Ond yr anheddiad cyntaf a wyddys amdani yw Castell Wristleham, castell mwnt a beili a leolwyd ar safle Parc Erddig ac a sefydlwyd ym 1161. Mae cofnod o Edward I, brenin Lloegr yn aros yn Wrecsam am gyfnod byr yn ystod ei ymgyrch i atal gwrthryfel Madog ap Llywelyn ym 1294. Daeth y dref yn rhan o Sir Ddinbych pan grewyd y sir ym 1536. Roedd Wrecsam wedi ei rannu'n ddwy drefgordd gwahanol, Wrexham Regis (dan reolaeth Brenin Lloegr) a Wrexham Abbot (rhannau hynaf y dref yn gyffredinol, a fu'n eiddo i Abaty Glyn y Groes, Llangollen yn wreiddiol).
Digwyddodd un o'r trychinebau mwyaf erchyll yn hanes pyllau glo Prydain yng Nglofa Gresffordd ger Wrecsam, pan laddwyd 265 o löwyr ar ôl ffrwydrad nwy yn y pwll ar yr 22 Medi 1934.
Clwb Pêl-droed Wrecsam ydyw'r clwb pêl-droed proffesiynol hynaf yng Nghymru.
Mewn rhigwm adnabyddus mae clochdy eglwys Wrecsam yn un o Saith Rhyfeddod Cymru.
[golygu] Eisteddfod Genedlaethol
Cynhaliwyd Eisteddfod Genedlaethol yn Wrecsam ym 1888, 1912, 1933, a 1977.
[golygu] Addysg uwch
Mae yna berthynas freintiedig rhwng Wrecsam (Prifysgol Glyndŵr - Athrofa Addysg Uwch Gogledd Ddwyrain Cymru cynt) a Saint-Dié-des-Vosges (Institut universitaire de technologie), yn Ffrainc.
[golygu] Pobol enwog
- Brent Cockbain - Chwaraewr rygbi rhyngwladol , yn byw ac wedi priodi merch o Gresffordd
- Karen Davies - golffwraig broffesiynol ar yr LPGA Tour ers 1990
- Charles Harold Dodd (1884-1973) - ysgolhaig Testament Newydd
- Arthur Herbert Dodd (1891-1975) - Hanesydd ac athro Hanes Prifysgol Cymru, Bangor
- Sant Richard Gwyn - (1535-1584) - Merthyr Catholig a Nawddsant Wrecsam
- Edwin Hughes - ("Balaclava Ned") (1830-1927), goroesydd olaf Charge of the Light Brigade ym Malaklava adeg rhyfel y Crimea
- Mark Hughes - cyn-peldroedwr a rheolydd Manchester City
- George Jeffreys - (1645-1689), Plas Acton neu Gwaunyterfyn. 'The Hanging Judge' o Lys Acton yn Acton
- Darren Jeffries - actor yn Hollyoaks
- David Jones - Cynt yn chwarae pel-droed i Manchester United a Derby County, ar hyn o bryd i Wolverhampton Wanderers.
- Joey Jones - Cyn chwaraewr pel-droed Liverpool, Chelsea a Wrecsam
- Jason Koumas - chwaraewr pel-droed Wigan Athletic
- Andy Moore - Chwaraewr rygbi rhyngwladol.
- Dennis Taylor - cyn pencampwr y byd Snwcer, yn byw yn Llai
- Ricky Tomlinson - (ganwyd 1939), actor enwog am ei rôl yn The Royle Family.
- Tim Vincent - cynt yn gyflwynydd Blue Peter
- Robert Waithman - (1764-1833), a anwyd yn Wrecsam, daeth yn Arglwydd Maer Llundain 1823
- John Wilkinson - (1728-1808) Mab i Isaac, sefydlydd Gwaith Haearn y Bers i gynhyrchu canonau dros rhyfel cartref America.
- Llŷr Williams - Pianydd a ennillodd 'Outstanding Young Artist Award'
- Elihu Yale - (1649-1721), dyn busnes, llywodraethwr Madras, India a chymwynaswr mawr Yale University yn yr UDA, Prifysgol Iâl
- William Lloyd (mynyddwr)
[golygu] Gefeilldrefi
[golygu] Gweler hefyd
[golygu] Cyfeiriadau
Acrefair · Bangor-is-y-coed · Y Bers · Bronington · Brymbo · Brynhyfryd · Bwlchgwyn · Caego · Cefn Mawr · Coedpoeth · Erbistog · Froncysyllte · Garth · Glanrafon · Glyn Ceiriog · Gresffordd · Gwersyllt · Hanmer · Holt · Johnstown · Llai · Llanarmon Dyffryn Ceiriog · Llannerch Banna · Llan-y-pwll · Llechrydau · Marchwiail · Marford · Y Mwynglawdd · Yr Orsedd · Owrtyn · Y Pandy · Pentre Bychan · Pentredŵr · Pen-y-bryn · Penycae · Ponciau · Pontfadog · Rhiwabon · Rhosddu · Rhosllannerchrugog · Rhostyllen · Rhosymedre · Talwrn Green · Trefor · Tregeiriog · Y Waun · Wrecsam · Wrddymbre
Eginyn erthygl sydd uchod am fwrdeistref sirol Wrecsam. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato
