Llangollen

Llangollen
Llechi llwydion a brics coch y dre...
Llangollen  Llangollen yn: Sir Ddinbych
Poblogaeth	3,412 (2001)
Cyfeirnod grid yr AO	SJ215415
Cymuned	Llangollen
Prif ardal	Sir Ddinbych
Sir seremonïol	Clwyd
Gwlad	Cymru
Gwladwriaeth sofran	Y Deyrnas Unedig
Tref bost	LLANGOLLEN
Rhanbarth cod post	LL20
Cod deialu	01978
Yr Heddlu	Gogledd Cymru
Tân	Gogledd Cymru
Ambiwlans	Cymru
Senedd yr Undeb Ewropeaidd	Cymru
Senedd y DU	De Clwyd
Cynulliad Cymru	De Clwyd
Rhestr llefydd: y DU • Cymru • Sir Ddinbych

Yr afon wedi'i rhewi a Gorsaf Reilffordd Llangollen ar y dde.

Mae Llangollen yn dref yn Sir Ddinbych, sy'n enwog am ei phont hynafol a'i hadeiladau deniadol. Saif ar lan Afon Dyfrdwy. Mae priffordd yr A5 yn mynd drwy Langollen. Mae Caerdydd 165 km i ffwrdd o Llangollen ac mae Llundain yn 264 km. Y ddinas agosaf ydy Caer sy'n 31.4 km i ffwrdd.

Mae'n enwog am ei safle ar lan Afon Dyfrdwy a'r Eisteddfod Ryngwladol a gynhelir yno'n flynyddol ac sy'n denu cantorion a dawnswyr o bob rhan o'r byd.

Cymerodd yr ysgol uwchradd, sef Ysgol Dinas Brân ei henw o'r castell lleol .

Hanes

Enwir y dref ar ôl Sant Collen (6ed ganrif?). Cyrhaeddodd Sant Collen y dref mewn cwrwgl, medd traddodiad. Mae enw'r sant i'w gael mewn lleoedd eraill, fel Sant Collen (yng Nghernyw) a Langolen (tref yn Llydaw).

Yn y rhigwm Saesneg o ddiwedd y 18fed ganrif, mae pont Llangollen yn un o Saith Rhyfeddod Cymru. Adeiladwyd y bont enwog dros yr Afon Dyfrdwy tua 1345 gan John Trevor, Esgob Llanelwy o 1352 i 1357.

Uwchlaw'r dref mae Plas Newydd, lle bu Merched Llangollen yn byw. Dihangodd Eleanor Butler (1739-1829) a Sarah Ponsonby (1755-1831) o deuluoedd aristocrataidd Seisnig yn Iwerddon ac roedden nhw'n byw yn y tŷ am oddeutu hanner canrif.

Yr hen blwyf

Yn hen blwyf Llangollen roedd tri thraean:

• Llangollen Traean: yn cynnwys trefgorddau Bachau, Cysylltau, Llangollen Abad, Llangollen Fawr, Llangollen Fechan, Feifod, Pengwern a Rhisgog.
• Trefor Traean: yn cynnwys trefgorddau Cilmediw, Dinbren, Eglwysegl, Trefor Isaf a Threfor Uchaf.
• Glyn Traean: yn cynnwys trefgorddau Cilcochwyn, Crogeniddon, Crogenwladus, Erwallo, Hafodgynfor, Nantygwryd, Pennant a Thalygarth.

Roedd Llangollen yn yr hen Sir Ddinbych tan 1974, yn Sir Clwyd rhwng 1974 a 1996, ac mae yn y Sir Ddinbych newydd ers 1996.

Pobl o Langollen

• Gruffudd Hiraethog (m. 1564) - bardd
• Huw Morus (Eos Ceiriog) - un o feirdd gorau'r 17eg ganrif, a aned yn Llangollen, yn ôl pob tebyg
• Jonathan Hughes (1721 - 1805) - bardd ac anterliwtwr sy'n adnabyddus yn bennaf fel awdur y gyfrol Bardd a Byrddau.
• Merched Llangollen - Eleanor Butler and Sarah Ponsonby.

Eisteddfod Genedlaethol

Cynhaliwyd Eisteddfod Genedlaethol yn Llangollen ym 1908. Am wybodaeth bellach gweler:

• Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llangollen 1908

Caneuon

• Llangollen Market, traddodiadol
• Ladies of Llangollen, Ian Chesterman
• Pastai Fawr Llangollen, Arfon Gwilym

Oriel

• 

  Afon Dyfrdwy yn llifo trwy Langollen

• 

  Llun o'r bont

• 

  Golygfa o'r dref o'r bont

• 

  Yr afon o'r bont

• 

  Plas Newydd, cyn gartref Merched Llangollen

• 

  Camlas Llangollen

• 

  Y 'Corn Mill', Llangollen

• 

  Eglwys St Collen

• 

  Mynwent yr eglwys

• 

  Rheilffordd Llangollen

• 

  Un o gerbydau'r rheilffordd fach

• 

  Y dyffryn o gyfeiriad ffordd Y Mwynglawdd (Minera)

• 

  Castell Dinas Brân

• 

  Abaty Glyn y Groes

• 

  Colofn Eliseg

Atyniadau yn y cylch

Mae gan Gomin Wikimedia gyfryngau sy'n berthnasol i:

Llangollen

• Abaty Glyn y Groes, abaty canoloesol
• Castell Dinas Brân, bryngaer a chastell
• Piler Eliseg, cofgolofn gynnar
• Creigiau Eglwyseg, creigiau calchfaen hardd
• Traphont Pontcysyllte, traphont enwog

Gweler hefyd

• Llangollen Wledig

Trefi a phentrefi Sir Ddinbych

Aberchwiler  · Betws Gwerful Goch  · Bodelwyddan  · Bodfari  · Bontuchel  · Bryn Saith Marchog  · Bryneglwys  · Carrog  · Cefn Meiriadog  · Clocaenog  · Corwen  · Cwm  · Cyffylliog  · Cynwyd  · Derwen  · Dinbych  · Diserth  · Y Ddwyryd  · Efenechtyd  · Eryrys  · Four Crosses  · Gallt Melyd  · Gellifor  · Glyndyfrdwy  · Graeanrhyd  · Graigfechan  · Gwyddelwern  · Henllan  · Loggerheads  · Llanarmon-yn-Iâl  · Llanbedr Dyffryn Clwyd  · Llandegla-yn-Iâl  · Llandrillo  · Llandyrnog  · Llandysilio-yn-Iâl  · Llanelidan  · Llanelwy  · Llanfair Dyffryn Clwyd  · Llanferres  · Llanfwrog  · Llangollen  · Llangwyfan  · Llangynhafal  · Llanrhaeadr-yng-Nghinmeirch  · Llanynys  · Maeshafn  · Melin y Wig  · Nantglyn  · Pandy'r Capel  · Pentrecelyn  · Pentre Dŵr  · Prestatyn  · Prion  · Rhewl (1)  · Rhewl (2)  · Rhuallt  · Rhuddlan  · Rhuthun  · Y Rhyl  · Saron  · Sodom  · Tafarn-y-Gelyn  · Trefnant  · Tremeirchion

Eginyn erthygl sydd uchod am Sir Ddinbych. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato