Coedpoeth

Coedpoeth Wrecsam

Capel Rehoboth, Coedpoeth, sydd bellach wedi'i ddymchwel.

Pentref a chymuned ym mwrdeistref sirol Wrecsam yw Coedpoeth. Mae'r pentref yng nghanol olion diwydiant cloddio mwynau megis plwm, haearn a glo llefydd fel Brymbo, Bersham a'r Mwynglawdd (Minera).

Pedair Cymuned

Mae pedair rhan i'r Pentref:-

• Y Nant yw'r hynaf o'r ardaloedd, sydd i'r gogledd o Afon Clywedog. Roedd llawer iawn o byllau-glo bach yn y rhan yma o'r pentref a chodwyd llawer o dai ar gyfer mwyngloddwyr calch, plwm a glo.

• Mae'r Adwy yn ardal sy'n agos iawn i Glawdd Offa ac mae'r gair 'adwy' o bosib yn cyfeirio at fwlch yn y clawdd hwnnw. Mae'r Adwy yn ardal serth iawn, wrth i chi ddringo i fyny at y pentref sydd tua 795 troeddfedd uwch y môr. Yn yr Adwy roedd Capel anghydffurfiol cyntaf yr ardal sef Capel Adwy'r Clawdd (Methodistiaidd Calfinaidd).

• Saif y Talwrn yn ardal ogleddol Coedpoeth, sydd i'r de o Afon Gwenfro sy'n llifo i lawr drwy Glanrafon at Wrecsam ac i Ddyfrdwy. Roedd yn y Talwrn nifer o byllau glo yn cynnwys 'Pwll Y Talwrn' a ddaeth i ben tua 1914.^{[angen ffynhonnell]}

• Y Smelt yw'r enw ar yr ardal lle roedd coed efallai yn cael eu llosgi i drin y plwm a'r haearn.

Mwyngloddiwyd plwm o weithfeydd plwm Y Mwynglawdd, gerllaw.

Yr enw

Defnyddiwyd yr enw (Coid Poch) yn gyntaf yn 1391 a'r sillafiad cyfoes yn 1412. Mae'n bosib fod yr enw "poeth" yn cyfeirio at yr arferiad o losgi pren i greu siarcol a arferid ei ddefnyddio yn y gweithfeydd haearn a phlwm gerllaw, ers dyddiau'r Rhufeiniaid neu o bosib yn cyfeirio at y clirio tir a ddigwyddodd yn yr Oesoedd Canol er mwyn cyrraedd y mwynau.

Ceir yma nifer o strydoedd gydag enwau diddorol iddynt, gan gynnwys: Stryd Pen-y-Gelli, Heol y Fynwent, Ffordd Talwrn, Allt Tabor, Llys Rehoboth, Ffordd Smelt, Ffordd y Cynulliad, Lôn y Gegin, Pen y Palmant a Hen Ffordd y Mwynglawdd. Ceir hefyd Heol Caradog, Heol Offa sydd yn agos iawn at Glawdd Offa.

Enwogion

• Mr Tom Carrington

Organydd, cyfansoddwr, argraffwr a sefydlydd 'Cloch Maelor', yn ogystal â Threfnydd Eisteddfod Wrecsam 1933. Roedd e'n organydd yng Nghapel Rehoboth, Coedpoeth, am tua 50 mlynedd.

• Mr Dewi Humphreys

Prifathro cyntaf Ysgol Bryn Tabor (Ysgol Gynradd Gymraeg; sef. 1967), Athro Ysgol Sul Capel Rehoboth, Coedpoeth. Aelod o Cantorion Coedpoeth (1962-1995) a Chor Ieuenctid Coedpoeth (1947-1959). Hefyd sefydlodd Cangen Plaid Cymru yng Nghoedpoeth tua dechrau'r y 90 au.

• Bu Annie Lennox yn byw yn y pentref ym 1988 (yn fras).
• Hefyd bu Ricki Tomlinson, yr actor holl adnabyddus, yn byw yma.

Dolen allanol

• Gwefan y pentref

Trefi a phentrefi Bwrdeistref Sirol Wrecsam

Acrefair  · Bangor-is-y-coed  · Y Bers  · Bronington  · Brymbo  · Brynhyfryd  · Bwlchgwyn  · Caego  · Cefn Mawr  · Coedpoeth  · Erbistog  · Froncysyllte  · Garth  · Glanrafon  · Glyn Ceiriog  · Gresffordd  · Gwersyllt  · Hanmer  · Holt  · Johnstown  · Llai  · Llanarmon Dyffryn Ceiriog  · Llannerch Banna  · Llan-y-pwll  · Llechrydau  · Marchwiail  · Marford  · Y Mwynglawdd  · Yr Orsedd  · Owrtyn  · Y Pandy  · Pentre Bychan  · Pentredŵr  · Pen-y-bryn  · Penycae  · Ponciau  · Pontfadog  · Rhiwabon  · Rhosddu  · Rhosllannerchrugog  · Rhostyllen  · Rhosymedre  · Talwrn Green  · Trefor  · Tregeiriog  · Y Waun  · Wrecsam  · Wrddymbre

Eginyn erthygl sydd uchod am fwrdeistref sirol Wrecsam. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato