Twrci

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Pwnc yr erthygl hon yw'r wlad ar lan ddwyreiniol y Môr Canoldir. Gweler Twrci (aderyn) am wybodaeth ar yr aderyn.
Twrci
Emblem of Turkey.svg
Türkiye Cumhuriyeti
Flag of Turkey.svg
ArwyddairYurtta sulh, cihanda sulh Edit this on Wikidata
MathGwlad
Lb-Tierkei.ogg, LL-Q7913 (ron)-KlaudiuMihaila-Turcia.wav Edit this on Wikidata
PrifddinasAnkara Edit this on Wikidata
Poblogaeth83,614,362 Edit this on Wikidata
Sefydlwyd
  • 29 Hydref 1923 Edit this on Wikidata
Anthemİstiklâl Marşı Edit this on Wikidata
Pennaeth llywodraethRecep Tayyip Erdoğan Edit this on Wikidata
Cylchfa amserUTC+03:00 Edit this on Wikidata
Iaith/Ieithoedd
  swyddogol
Tyrceg Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
Rhan o'r canlynolBalcanau, De-orllewin Asia, Y Dwyrain Canol, Mediterranean Basin, Black Sea Basin Edit this on Wikidata
GwladTwrci Edit this on Wikidata
Arwynebedd783,562 km² Edit this on Wikidata
GerllawY Môr Canoldir, Y Môr Du, Môr Aegeaidd, Môr y Lefant Edit this on Wikidata
Yn ffinio gydaGwlad Groeg, Bwlgaria, Syria, Irac, Armenia, Iran, Georgia, Aserbaijan, Y Cynghrair Arabaidd, yr Undeb Ewropeaidd Edit this on Wikidata
Cyfesurynnau39°N 36°E Edit this on Wikidata
Gwleidyddiaeth
Corff gweithredolCabined Twrci Edit this on Wikidata
Corff deddfwriaetholCynulliad Cenedlaethol Mawr Twrci Edit this on Wikidata
Swydd pennaeth
  y wladwriaeth
Arlywydd Twrci Edit this on Wikidata
Pennaeth y wladwriaethRecep Tayyip Erdoğan Edit this on Wikidata
Swydd pennaeth
  y Llywodraeth
Arlywydd Twrci Edit this on Wikidata
Pennaeth y LlywodraethRecep Tayyip Erdoğan Edit this on Wikidata
LocationTurkey.svg
ArianLira Twrcaidd Edit this on Wikidata
Canran y diwaith9 ±1 % Edit this on Wikidata
Cyfartaledd plant2.07 Edit this on Wikidata
Mynegai Datblygiad Dynol0.82 Edit this on Wikidata

Gweriniaeth yn Ewrop ac Asia yw Gweriniaeth Twrci neu Twrci (Twrceg: Türkiye Cumhuriyeti, Cwrdeg: Komara Tirkiyê). Cyn 1922 yr oedd y wlad yn gartref i Ymerodraeth yr Otomaniaid. Mae Twrci wedi'i lleoli rhwng y Môr Du a Môr y Canoldir. Y gwledydd cyfagos yw Georgia, Armenia, Aserbaijan ac Iran i'r dwyrain, Irac a Syria i'r de a Gwlad Groeg a Bwlgaria i'r gorllewin. Ankara yw prifddinas y wlad.

Daearyddiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Searchtool.svg Prif erthygl: Daearyddiaeth Twrci

Mae Twrci yn ymestyn ar draws dau gyfandir. Yn Asia y mae'r darn mwyaf, Anatolia, syn ffurfio tua 97% o arwynebedd y wlad (tua 760.000 km²). Y 3% arall yw'r rhan sydd yn Ewrop, dwyrain Thracia (23.623 km²).

Mynyddoedd uchaf Twrci[golygu | golygu cod y dudalen]

Afonydd pwysicaf[golygu | golygu cod y dudalen]

Llynnoedd[golygu | golygu cod y dudalen]

Ynysoedd[golygu | golygu cod y dudalen]

Hanes[golygu | golygu cod y dudalen]

Prif erthygl: Hanes Twrci

Mae gan Dwrci hanes hir a chyfoethog iawn. Mae'r wlad a elwir Twrci heddiw wedi gweld sawl cenedl ac ymerodraeth yn ei meddiannu neu yn ei phreswylio.

Yn y mileniau cyn Crist bu'n gartref i ymerodraeth yr Hitiaid. Ceir tystiolaeth bod rhai o lwythi'r Celtiaid wedi treulio amser yn Asia Leiaf hefyd. Yna daeth y Groegiaid i wladychu ardaloedd eang ar arfordiroedd y Môr Canoldir, Môr Aegea a'r Môr Du. O blith y dinasoedd enwog a sefydlwyd ganddynt gellid enwi Caergystennin, Caerdroea, Effesus, Pergamon a Halicarnassus.

Rheolwyd y wlad gan yr Ymerodraeth Bersiaidd am gyfnod yn ystod y rhyfela a gwrthdaro rhwng Persia a gwladwriaethau annibynnol Gwlad Groeg, dan arweinyddiaeth Athen. Gwelwyd Alecsander Mawr yn teithio trwyddi ar ei ffordd i orchfygu Babilon, Tyrus, y Lefant ac Asia. O'r 2g CC ymlaen daeth yn raddol i feddiant y Rhufeiniaid a chreuwyd talaith Asia ganddynt ac ychwanegwyd at gyfoeth ac ysblander yr hen ddinasoedd Groegaidd.

Am fil o flynyddoedd bron bu'r Ymerodraeth Fysantaidd yn dwyn mantell Rhufain yn Asia Leiaf a'r Dwyrain Canol ond ildio tir fu ei hanes; yn gyntaf rhag Persia, wedyn yr Arabiaid Mwslemaidd ac yn olaf y Tyrciaid eu hunain. Yn y diwedd dim ond Caergystennin ei hun oedd yn aros, er gwaethaf (neu efallai oherwydd) sawl Croesgad aneffeithiol o Ewrop.

Cwympodd Caergystennin yn y flwyddyn 1453; trobwynt mawr yn hanes y Gorllewin a'r Dwyrain fel ei gilydd. O hynny ymlaen am dros bedair canrif roedd Constantinople yn brifddinas Ymerodraeth yr Otomaniaid a ymestynnai o'r ffin ag Iran yn y dwyrain i ganolbarth Ewrop a pyrth Budapest a Vienna yn y gorllewin, ac o lannau'r Môr Du yn y gogledd i arfordir Gogledd Affrica.

Yn sgil y Rhyfel Byd Cyntaf, pan ochrodd Twrci â'r Almaen, cafwyd chwyldro yn Nhwrci a sefydlwyd gweriniaeth seciwlar gan Atatürk, "Tad y Twrci fodern". Symleiddiwyd yr iaith a throes y wlad ei golygon tua'r gorllewin. Erbyn heddiw mae Twrci yn aelod o NATO ac yn gobeithio ymuno a'r Undeb Ewropeaidd fel aelod llawn ohoni.

Iaith a diwylliant[golygu | golygu cod y dudalen]

Twrceg yw prif iaith y wlad a siaredir gan bawb, ond yn y dwyrain ceir nifer o siaradwyr Cwrdeg a rhyw faint o siaradwyr Arabeg yn y de-ddwyrain yn ogystal.

Mae mwyafrif y trigolion yn Fwslemiaid

Economi[golygu | golygu cod y dudalen]

Gallery[golygu | golygu cod y dudalen]

Dolenni allanol[golygu | golygu cod y dudalen]

Twrci

Sefydliadau cyhoeddus[golygu | golygu cod y dudalen]

Proffeiliau[golygu | golygu cod y dudalen]

Gweler hefyd[golygu | golygu cod y dudalen]

Wiktionary-logo-cy.png
Chwiliwch am twrci
yn Wiciadur.