Twrci

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Pwnc yr erthygl hon yw'r wlad ar lan ddwyreiniol y Môr Canoldir. Gweler Twrci (aderyn) am wybodaeth ar yr aderyn.
Twrci
Türkiye Cumhuriyeti
Flag of Turkey.svg
Arwyddair Yurtta Sulh, Cihanda Sulh Edit this on Wikidata
Math Gwlad
Prifddinas Ankara Edit this on Wikidata
Poblogaeth 76,223,639 Edit this on Wikidata
Sefydlwyd
  • 29 Hydref 1923 Edit this on Wikidata
Anthem İstiklâl Marşı Edit this on Wikidata
Pennaeth llywodraeth Recep Tayyip Erdoğan Edit this on Wikidata
Cylchfa amser UTC+03:00 Edit this on Wikidata
Iaith/Ieithoedd
  swyddogol
Tyrceg Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
Gwlad Twrci Edit this on Wikidata
Arwynebedd 783,562.05296 km² Edit this on Wikidata
Gerllaw Y Môr Canoldir, Y Môr Du, Môr Aegeaidd Edit this on Wikidata
Yn ffinio gyda Gwlad Groeg, Bwlgaria, Syria, Irac, Armenia, Iran, Georgia, Aserbaijan, Y Cynghrair Arabaidd, Yr Undeb Ewropeaidd Edit this on Wikidata
Cyfesurynnau 39°N 36°E Edit this on Wikidata
Gwleidyddiaeth
Corff gweithredol Cabined Twrci Edit this on Wikidata
Corff deddfwriaethol Cynulliad Cenedlaethol Mawr Twrci Edit this on Wikidata
Swydd pennaeth
  y wladwriaeth
Arlywydd Twrci Edit this on Wikidata
Pennaeth y wladwriaeth Recep Tayyip Erdoğan Edit this on Wikidata
Swydd pennaeth
  y Llywodraeth
Arlywydd Twrci Edit this on Wikidata
Pennaeth y Llywodraeth Recep Tayyip Erdoğan Edit this on Wikidata
LocationTurkey.svg
Ariannol
Cyfanswm CMC (GDP) 851,102 million $ (UDA) Edit this on Wikidata
CMC y pen 509 $ (UDA), 285 $ (UDA), 309 $ (UDA), 350 $ (UDA), 369 $ (UDA), 385 $ (UDA), 445 $ (UDA), 482 $ (UDA), 526 $ (UDA), 571 $ (UDA), 489 $ (UDA), 455 $ (UDA), 558 $ (UDA), 686 $ (UDA), 927 $ (UDA), 1,136 $ (UDA), 1,275 $ (UDA), 1,427 $ (UDA), 1,549 $ (UDA), 2,079 $ (UDA), 1,564 $ (UDA), 1,579 $ (UDA), 1,402 $ (UDA), 1,310 $ (UDA), 1,246 $ (UDA), 1,368 $ (UDA), 1,510 $ (UDA), 1,705 $ (UDA), 1,745 $ (UDA), 2,021 $ (UDA), 2,794 $ (UDA), 2,735 $ (UDA), 2,842 $ (UDA), 3,180 $ (UDA), 2,270 $ (UDA), 2,897 $ (UDA), 3,053 $ (UDA), 3,144 $ (UDA), 4,496 $ (UDA), 4,108 $ (UDA), 4,316 $ (UDA), 3,119 $ (UDA), 3,660 $ (UDA), 4,718 $ (UDA), 6,040 $ (UDA), 7,384 $ (UDA), 8,034 $ (UDA), 9,709 $ (UDA), 10,850 $ (UDA), 9,036 $ (UDA), 10,672 $ (UDA), 11,340 $ (UDA), 11,720 $ (UDA), 12,542 $ (UDA), 12,127 $ (UDA), 10,984 $ (UDA), 10,862 $ (UDA), 10,546 $ (UDA) Edit this on Wikidata
Arian Lira Twrcaidd Edit this on Wikidata
Wrth gefn 107,657,025,384 $ (UDA) Edit this on Wikidata
Canran y diwaith 9 ±1 % Edit this on Wikidata
Cyfartaledd plant 2.07 Edit this on Wikidata
Mynegai Datblygiad Dynol 0.761 Edit this on Wikidata

Gweriniaeth yn Ewrop ac Asia yw Gweriniaeth Twrci neu Twrci (Twrceg: Türkiye Cumhuriyeti, Cwrdeg: Komara Tirkiyê). Cyn 1922 yr oedd y wlad yn gartref i Ymerodraeth yr Otomaniaid. Mae Twrci wedi'i lleoli rhwng y Môr Du a Môr y Canoldir. Y gwledydd cyfagos yw Georgia, Armenia, Aserbaijan ac Iran i'r dwyrain, Irac a Syria i'r de a Gwlad Groeg a Bwlgaria i'r gorllewin. Ankara yw prifddinas y wlad.

Daearyddiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Searchtool.svg
Prif erthygl: Daearyddiaeth Twrci

Mae Twrci yn ymestyn ar draws dau gyfandir. Yn Asia y mae'r darn mwyaf, Anatolia, syn ffurfio tua 97% o arwynebedd y wlad (tua 760.000 km²). Y 3% arall yw'r rhan sydd yn Ewrop, dwyrain Thracia (23.623 km²).

Mynyddoedd uchaf Twrci[golygu | golygu cod y dudalen]

Afonydd pwysicaf[golygu | golygu cod y dudalen]

Llynnoedd[golygu | golygu cod y dudalen]

Ynysoedd[golygu | golygu cod y dudalen]

Hanes[golygu | golygu cod y dudalen]

Prif erthygl: Hanes Twrci

Mae gan Dwrci hanes hir a chyfoethog iawn. Mae'r wlad a elwir Twrci heddiw wedi gweld sawl cenedl ac ymerodraeth yn ei meddiannu neu yn ei phreswylio.

Yn y mileniau cyn Crist bu'n gartref i ymerodraeth yr Hitiaid. Ceir tystiolaeth bod rhai o lwythi'r Celtiaid wedi treulio amser yn Asia Leiaf hefyd. Yna daeth y Groegiaid i wladychu ardaloedd eang ar arfordiroedd y Môr Canoldir, Môr Aegea a'r Môr Du. O blith y dinasoedd enwog a sefydlwyd ganddynt gellid enwi Caergystennin, Caerdroea, Effesus, Pergamon a Halicarnassus.

Rheolwyd y wlad gan yr Ymerodraeth Bersiaidd am gyfnod yn ystod y rhyfela a gwrthdaro rhwng Persia a gwladwriaethau annibynnol Gwlad Groeg, dan arweinyddiaeth Athen. Gwelwyd Alecsander Mawr yn teithio trwyddi ar ei ffordd i orchfygu Babilon, Tyrus, y Lefant ac Asia. O'r 2g CC ymlaen daeth yn raddol i feddiant y Rhufeiniaid a chreuwyd talaith Asia ganddynt ac ychwanegwyd at gyfoeth ac ysblander yr hen ddinasoedd Groegaidd.

Am fil o flynyddoedd bron bu'r Ymerodraeth Fysantaidd yn dwyn mantell Rhufain yn Asia Leiaf a'r Dwyrain Canol ond ildio tir fu ei hanes; yn gyntaf rhag Persia, wedyn yr Arabiaid Mwslemaidd ac yn olaf y Tyrciaid eu hunain. Yn y diwedd dim ond Caergystennin ei hun oedd yn aros, er gwaethaf (neu efallai oherwydd) sawl Croesgad aneffeithiol o Ewrop.

Cwympodd Caergystennin yn y flwyddyn 1453; trobwynt mawr yn hanes y Gorllewin a'r Dwyrain fel ei gilydd. O hynny ymlaen am dros bedair canrif roedd Constantinople yn brifddinas Ymerodraeth yr Otomaniaid a ymestynnai o'r ffin ag Iran yn y dwyrain i ganolbarth Ewrop a pyrth Budapest a Vienna yn y gorllewin, ac o lannau'r Môr Du yn y gogledd i arfordir Gogledd Affrica.

Yn sgil y Rhyfel Byd Cyntaf, pan ochrodd Twrci â'r Almaen, cafwyd chwyldro yn Nhwrci a sefydlwyd gweriniaeth seciwlar gan Atatürk, "Tad y Twrci fodern". Symleiddiwyd yr iaith a throes y wlad ei golygon tua'r gorllewin. Erbyn heddiw mae Twrci yn aelod o NATO ac yn gobeithio ymuno a'r Undeb Ewropeaidd fel aelod llawn ohoni.

Iaith a diwylliant[golygu | golygu cod y dudalen]

Twrceg yw prif iaith y wlad a siaredir gan bawb, ond yn y dwyrain ceir nifer o siaradwyr Cwrdeg a rhyw faint o siaradwyr Arabeg yn y de-ddwyrain yn ogystal.

Mae mwyafrif y trigolion yn Fwslemiaid

Economi[golygu | golygu cod y dudalen]

Gallery[golygu | golygu cod y dudalen]

Dolenni allanol[golygu | golygu cod y dudalen]

Twrci

Sefydliadau cyhoeddus[golygu | golygu cod y dudalen]

Proffeiliau[golygu | golygu cod y dudalen]

Gweler hefyd[golygu | golygu cod y dudalen]

Wiktionary-logo-cy.png
Chwiliwch am twrci
yn Wiciadur.