Estonia

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio
Eesti Vabariik
Gweriniaeth Estonia
Baner Estonia Arfbais Estonia
Baner Arfbais
Arwyddair: Dim
Anthem: Mu isamaa, mu õnn ja rõõm
Lleoliad Estonia
Prifddinas Tallinn
Dinas fwyaf Tallinn
Iaith / Ieithoedd swyddogol Estoneg
Llywodraeth Gweriniaeth
 • Arlywydd
 • Prif Weinidog
Toomas Hendrik Ilves
Jüri Ratas
Annibynniaeth

 • Datganwyd
 • Cydnabuwyd
 • Meddiannwyd gan yr Undeb Sofietaidd
 • Ailddatganwyd
oddi wrth yr Almaen a Rwsia
24 Chwefror 1918
2 Chwefror 1920
16 Mehefin 1940

20 Awst 1991
Esgyniad i'r UE 1 Mai 2004
Arwynebedd
 - Cyfanswm
 - Dŵr (%)
 
45,226 km² (129fed)
4.56
Poblogaeth
 - Amcangyfrif 2010
 - Dwysedd
 
1,340,021 (151af)
29.6/km² (144fed)
CMC (PGP)
 - Cyfanswm
 - Y pen
Amcangyfrif 2006
$23.93 biliwn (106fed)
$17,802 (43fed)
Indecs Datblygiad Dynol (2003) 0.853 (38fed) – uchel
Arian cyfred Ewro1 (EEK)
Cylchfa amser
 - Haf
EET (UTC+2)
EEST (UTC+3)
Côd ISO y wlad .EE
Côd ffôn +372
1Kroon Estonaidd hyd 2011

Gwlad yng ngogledd-ddwyrain Ewrop yw Gweriniaeth Estonia neu Estonia (Estoneg: Eesti). Mae Estonia yn ffinio â Latfia i'r de, a Llyn Peipus a Rwsia i'r dwyrain. Gwahanir y wlad oddi wrth y Ffindir gan Gwlff y Ffindir i'r gogledd ac oddi wrth Sweden gan y Môr Baltig i'r gorllewin. Un o'r Gwledydd Baltig yw Estonia, ynghyd â Latfia a Lithwania.

Eglwys Kose yn Estonia. Mae'r sylfaeni'n tarddu nôl i 1370, y tŵr yn 1430 a'r pigyn yn 1873.

Mae Estonia yn aelod o'r Undeb Ewropeaidd ers 1 Mai 2004 ac o Sefydliad Cytundeb Gogledd yr Iwerydd (SCGI) ers 29 Mawrth 2004.

Pobl Ffinnig sy’n perthyn yn agos i'r Ffiniaid yw'r Estoniaid, a'r iaith Estoneg yn rhannu llawer o debygrwydd â Ffinneg a'r ieithoedd Sami, ac yn perthyn o bell i Hwngareg.

Credir bod enw modern Estonia yn tarddu o'r hanesydd Rhufeinig Tacitus, a ddisgrifiodd yn ei lyfr Germania bobl a alwyd yn Aestii. Yn gyffelyb, mae sagâu hynafol Sgandinafaidd yn cyfeirio at wlad o'r enw Eistland. Mewn ffynonellau Lladinaidd a ffynonellau cynnar eraill, galwyd y wlad yn Estia neu Hestia.

Mae tiriogaeth Estonia yn cynnwys 2,222 o ynysoedd yn y Mor Baltig yn ogystal â'r tir mawr, a chyfanswm ei harwynebedd yn 45,339 cilomedr sgwar (17,505 milltir sgwar).

Mae pobl wedi byw yn nhiriogaeth Estonia ers o leiaf 6,500 o flynyddoedd. Dros y canrifoedd, fe'i rheolwyd gan yr Almaen, Denmarc, Sweden a'r Rwsia yn eu tro. Bu deffroad cenedlaethol yn Estonia ar ddechrau'r 20g ac arweiniodd hynny at sicrhau annbyniaeth oddi ar ymerodraeth Rwsia yn 1918.

Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, cafodd Estonia ei meddiannu gan yr Undeb Sofietaidd yn 1940, ac yna yr Almaen Naziaidd y flwyddyn ganlynol, hyd nes iddi gael ei hadfeddiannu gan yr Undeb Sofietaidd yn 1944 a hynny fel y Weriniaieth Sofiet Sosialaidd Estonaidd.

Cafodd Estonia ei hannibyniaeth yn ôl ar 20 Awst 1991. Mae bellach yn weriniaeth seneddol unedol ddemocrataidd sydd wedi'i rhannu yn bymtheg sir. Y brifddinas, a'r ddinas fwyaf, yw Tallinn. Gyda phoblogaeth o 1.3 miliwn, Estonia yw un o aelod-wladwriaethau lleiaf poblog yr Undeb Ewropeaidd.

Mae Estonia yn wlad ddatblygiedig gydag economi flaengar, incwm uchel sydd ymhlith y rhai sy'n tyfu gyflymaf yn yr Undeb Ewropeaidd. Mae ei Mynegai Datblygiad Dynol yn uchel iawn ac mae'n perfformio'n uchel iawn ar fesuriadau rhyddid economaidd, rhyddfreiniau a rhyddid y wasg. Roedd prawf PISA 2015 yn gosod ysgolion uwchradd Estonia yn drydydd yn y byd, ar ol Singapôr a Japan. Mae dinasyddion Estonia yn derbyn gwasanaeth iechyd, addysg am ddim, a'r cyfnod mamoilaeth hiraf gyda' thal yn yr OECD. Ers iddi gael ei hannibyniaeth, mae'r wlad wedi datblygu ei sector technoleg gwybodaeth yn gyflym, gan ddod yn un o gymdeithasau digidol mwyaf blaengar y byd. Yn 2005 daeth Estonia yn y genedl gyntaf i gynnal etholiadau ar y rhyngrwyd, ac yn 2014 y genedl gyntaf i ddarparu E-breswyliad.

Flag of Estonia.svg Eginyn erthygl sydd uchod am Estonia. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.
Wiktionary-logo-cy.png
Chwiliwch am Estonia
yn Wiciadur.