Estonia

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Estonia
Coat of arms of Estonia.svg
Eesti Vabariik
Flag of Estonia.svg
Math gwladwriaeth sofran Edit this on Wikidata
Prifddinas Tallinn Edit this on Wikidata
Poblogaeth 1,319,133 Edit this on Wikidata
Sefydlwyd 24 Chwefror 1918 Edit this on Wikidata
Anthem Mu isamaa Edit this on Wikidata
Pennaeth llywodraeth Jüri Ratas Edit this on Wikidata
Cylchfa amser UTC+2 Edit this on Wikidata
Iaith/Ieithoedd
  swyddogol
Estoneg Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
Rhan o'r canlynol Gwledydd Baltig Edit this on Wikidata
Arwynebedd 45,339 cilometr sgwâr Edit this on Wikidata
Yn ffinio gyda Latfia, Rwsia Edit this on Wikidata
Cyfesurynnau 59°N 26°E Edit this on Wikidata
Gwleidyddiaeth
Corff gweithredol Llywodraeth Gweriniaeth Estonia Edit this on Wikidata
Corff deddfwriaethol Riigikogu Edit this on Wikidata
Swydd pennaeth
  y wladwriaeth
Arlywydd Estonia Edit this on Wikidata
Pennaeth y wladwriaeth Kersti Kaljulaid Edit this on Wikidata
Swydd pennaeth
  y Llywodraeth
Prif Weinidog Estonia Edit this on Wikidata
Pennaeth y Llywodraeth Jüri Ratas Edit this on Wikidata
LocationEstonia.svg
Ariannol
Cyfanswm CMC (GDP) $25,921 million Edit this on Wikidata
CMC y pen $17,786 Edit this on Wikidata
Arian Ewro Edit this on Wikidata
Chwyddiant 2.4 ±0.1 % Edit this on Wikidata
436,833,334 ±1 $ (UDA) Edit this on Wikidata
Canran y diwaith 8 ±1 % Edit this on Wikidata
Cyfartaledd plant 1.52 Edit this on Wikidata
Mynegai Datblygiad Dynol 0.861 Edit this on Wikidata
Gwefan estonia.ee Golygu ar Wicidata

Gwlad yng ngogledd-ddwyrain Ewrop yw Gweriniaeth Estonia neu Estonia (Estoneg: Eesti). Mae Estonia yn ffinio â Latfia i'r de, a Llyn Peipus a Rwsia i'r dwyrain. Gwahanir y wlad oddi wrth y Ffindir gan Gwlff y Ffindir i'r gogledd ac oddi wrth Sweden gan y Môr Baltig i'r gorllewin. Un o'r Gwledydd Baltig yw Estonia, ynghyd â Latfia a Lithwania.

Eglwys Kose yn Estonia. Mae'r sylfaeni'n tarddu nôl i 1370, y tŵr yn 1430 a'r pigyn yn 1873.

Mae Estonia yn aelod o'r Undeb Ewropeaidd ers 1 Mai 2004 ac o Sefydliad Cytundeb Gogledd yr Iwerydd (SCGI) ers 29 Mawrth 2004.

Pobl Ffinnig sy’n perthyn yn agos i'r Ffiniaid yw'r Estoniaid, a'r iaith Estoneg yn rhannu llawer o debygrwydd â Ffinneg a'r ieithoedd Sami, ac yn perthyn o bell i Hwngareg.

Credir bod enw modern Estonia yn tarddu o'r hanesydd Rhufeinig Tacitus, a ddisgrifiodd yn ei lyfr Germania bobl a alwyd yn Aestii. Yn gyffelyb, mae sagâu hynafol Sgandinafaidd yn cyfeirio at wlad o'r enw Eistland. Mewn ffynonellau Lladinaidd a ffynonellau cynnar eraill, galwyd y wlad yn Estia neu Hestia.

Mae tiriogaeth Estonia yn cynnwys 2,222 o ynysoedd yn y Mor Baltig yn ogystal â'r tir mawr, a chyfanswm ei harwynebedd yn 45,339 cilomedr sgwar (17,505 milltir sgwar).

Mae pobl wedi byw yn nhiriogaeth Estonia ers o leiaf 6,500 o flynyddoedd. Dros y canrifoedd, fe'i rheolwyd gan yr Almaen, Denmarc, Sweden a'r Rwsia yn eu tro. Bu deffroad cenedlaethol yn Estonia ar ddechrau'r 20g ac arweiniodd hynny at sicrhau annbyniaeth oddi ar ymerodraeth Rwsia yn 1918.

Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, cafodd Estonia ei meddiannu gan yr Undeb Sofietaidd yn 1940, ac yna yr Almaen Naziaidd y flwyddyn ganlynol, hyd nes iddi gael ei hadfeddiannu gan yr Undeb Sofietaidd yn 1944 a hynny fel y Weriniaieth Sofiet Sosialaidd Estonaidd.

Cafodd Estonia ei hannibyniaeth yn ôl ar 20 Awst 1991. Mae bellach yn weriniaeth seneddol unedol ddemocrataidd sydd wedi'i rhannu yn bymtheg sir. Y brifddinas, a'r ddinas fwyaf, yw Tallinn. Gyda phoblogaeth o 1.3 miliwn, Estonia yw un o aelod-wladwriaethau lleiaf poblog yr Undeb Ewropeaidd.

Mae Estonia yn wlad ddatblygiedig gydag economi flaengar, incwm uchel sydd ymhlith y rhai sy'n tyfu gyflymaf yn yr Undeb Ewropeaidd. Mae ei Mynegai Datblygiad Dynol yn uchel iawn ac mae'n perfformio'n uchel iawn ar fesuriadau rhyddid economaidd, rhyddfreiniau a rhyddid y wasg. Roedd prawf PISA 2015 yn gosod ysgolion uwchradd Estonia yn drydydd yn y byd, ar ol Singapôr a Japan. Mae dinasyddion Estonia yn derbyn gwasanaeth iechyd, addysg am ddim, a'r cyfnod mamoilaeth hiraf gyda' thal yn yr OECD. Ers iddi gael ei hannibyniaeth, mae'r wlad wedi datblygu ei sector technoleg gwybodaeth yn gyflym, gan ddod yn un o gymdeithasau digidol mwyaf blaengar y byd. Yn 2005 daeth Estonia yn y genedl gyntaf i gynnal etholiadau ar y rhyngrwyd, ac yn 2014 y genedl gyntaf i ddarparu E-breswyliad.

Wiktionary-logo-cy.png
Chwiliwch am Estonia
yn Wiciadur.