Portiwgal

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Portiwgal
Coat of arms of Portugal.svg
República Portuguesa
Flag of Portugal.svg
ArwyddairEurope's West Coast Edit this on Wikidata
Mathgwladwriaeth sofran, gwlad, pŵer trefedigaethol Edit this on Wikidata
PrifddinasLisbon Edit this on Wikidata
Poblogaeth10,347,892 Edit this on Wikidata
Sefydlwyd
  • 5 Hydref 1143 (Kingdom of Portugal) Edit this on Wikidata
AnthemA Portuguesa Edit this on Wikidata
Pennaeth llywodraethAntónio Costa Edit this on Wikidata
Cylchfa amserUTC−01:00 Edit this on Wikidata
NawddsantSiôr Edit this on Wikidata
Iaith/Ieithoedd
  swyddogol
Portiwgaleg, Mirandese Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
Rhan o'r canlynolSouthwestern Europe Edit this on Wikidata
Arwynebedd92,212 ±1 km² Edit this on Wikidata
GerllawCefnfor yr Iwerydd Edit this on Wikidata
Yn ffinio gydaSbaen, Castilla y León Edit this on Wikidata
Cyfesurynnau38.7°N 9.1833°W Edit this on Wikidata
Gwleidyddiaeth
Corff gweithredolCyngor y Gweinidogion Edit this on Wikidata
Corff deddfwriaetholCynulliad y Weriniaeth Edit this on Wikidata
Swydd pennaeth
  y wladwriaeth
Arlywydd Portiwgal Edit this on Wikidata
Pennaeth y wladwriaethMarcelo Rebelo de Sousa Edit this on Wikidata
Swydd pennaeth
  y Llywodraeth
Prif Weinidog Portiwgal Edit this on Wikidata
Pennaeth y LlywodraethAntónio Costa Edit this on Wikidata
LocationPortugal.svg
ArianEwro Edit this on Wikidata
Canran y diwaith14 ±1 % Edit this on Wikidata
Cyfartaledd plant1.21 Edit this on Wikidata
Mynegai Datblygiad Dynol0.83 Edit this on Wikidata

Gwlad a gweriniaeth yn ne-orllewin Ewrop yw'r Weriniaeth Bortiwgalaidd neu Phortiwgal (Portiwgaleg: Portugal) (Portiwgaleg: República Portuguesa). Mae hi'n gorwedd rhwng Sbaen a'r Cefnfor Iwerydd ac mae'r ynysoedd Azores a Madeira hefyd yn rhan o'r wlad. Prifddinas Portiwgal yw Lisbon. Fe'i lleolir ar Benrhyn Iberia, yn Ne-orllewin Ewrop. Hi yw'r wladwriaeth sofran fwyaf gorllewinol ar dir mawr Ewrop, wedi'i ffinio â'r gorllewin a'r de gan Gefnfor yr Iwerydd ac i'r gogledd a'r dwyrain gan Sbaen, yr unig wlad i gael ffin tir â Phortiwgal. Mae tiriogaeth Portiwgal hefyd yn cynnwys archipelagos yr Iwerydd yn yr Azores a Madeira, y ddau yn rhanbarthau ymreolaethol â'u llywodraethau rhanbarthol eu hunain. Portiwgaleg yw'r iaith swyddogol a chenedlaethol. Lisbon yw'r brifddinas a'r ddinas fwyaf.

Portiwgal yw'r genedl-wladwriaeth hynaf ar Benrhyn Iberia ac un o'r hynaf yn Ewrop, ac mae ei thiriogaeth wedi cael ei setlo, ei goresgyn a'i hymladd yn barhaus ers y cyfnod cynhanesyddol. Pobl gyn-Geltaidd a Cheltaidd oedd yn byw yno, ymwelodd y Phoeniciaid, Carthaginiaid, a'r Groegiaid Hynafol â nhw, a chawsant eu rheoli gan y Rhufeiniaid, a ddilynwyd hynny gan oresgyniadau pobloedd Germanaidd, y Suebi a'r Fisigothiaid. Ar ôl goresgyniad y Penrhyn Iberaidd gan y Mwriaid, daeth y rhan fwyaf o'i thiriogaeth yn rhan o Al-Andalus. Sefydlwyd Portiwgal fel gwlad yn ystod cyfnod y Reconquista Cristnogol cynnar, sef cyfnod o 750 mlynedd pan ad-enillodd y Cristionogion y rhannau o Benrhyn Iberia a oedd wedi dod dan lywodraeth Islamaidd. Fe'i sefydlwyd ym 868, ac enillodd Sir Portiwgal amlygrwydd ar ôl Brwydr São Mamede (1128). Cyhoeddwyd Teyrnas Portiwgal yn ddiweddarach yn dilyn Brwydr Ourique (1139), a chydnabuwyd annibyniaeth oddi wrth León gan Gytundeb Zamora (1143).[1]

Yn y 15fed a'r 16g, sefydlodd Portiwgal yr ymerodraeth forwrol a masnachol fyd-eang gyntaf, gan ddod yn un o brif bwerau economaidd, gwleidyddol a milwrol y byd.[2] Yn ystod y cyfnod hwn, y cyfeirir ato heddiw fel Oes y Darganfod (neu neu Oes Aur Fforio), arloesodd y fforwyr Portiwgalaidd mewn mordwyaeth gan ddarganfod y tir a fyddai’n cael ei enwi'n Brasil (1500). Yn ystod yr amser hwn ehangodd yr ymerodraeth Bortiwgalaidd gydag ymgyrchoedd milwrol yn Asia. Fodd bynnag, profodd ddigwyddiadau negyddol fel daeargryn Lisbon 1755, Rhyfeloedd Napoleon, ac annibyniaeth Brasil (1822).[3] Parhaodd rhyfel cartref rhwng y rhyddfrydwyr a'r ceidwadwyr ym Mhortiwgal dros olyniaeth frenhinol rhwng 1828 a 1834.

Ar ôl i chwyldro 1910 ddiorseddu’r frenhiniaeth, sefydlwyd Gweriniaeth Gyntaf Portiwgal, gweriniaeth ddemocrataidd ond ansefydlog, a gafodd ei disodli’n ddiweddarach gan drefn awdurdodol yr Estado Novo. Adferwyd democratiaeth ar ôl Chwyldro'r Penigan (<i>carnation</i>) yn 1974, gan ddod â Rhyfel Trefedigaethol Portiwgal i ben. Yn fuan wedi hynny, rhoddwyd annibyniaeth i bron ei holl diriogaethau tramor. Roedd trosglwyddo Macau i China (1999) yn nodi diwedd yr hyn y gellir ei ystyried yn un o'r ymerodraethau trefedigaethol hiraf mewn hanes.

Mae wedi gadael dylanwad diwylliannol, pensaernïol diwylliant a phensaerniaeth Portiwgal wedi ymledu drwy'r byd, fel ag y mae ei hiaith hefyd gyda tua 250 miliwn o siaradwyr Portiwgaleg. Mae'n wlad ddatblygedig gydag economi ddatblygedig a safonau byw uchel.[4][5][6] Yn ogystal, mae'n uchel iawn ar restr gwledydd heddychlon y byd, democratiaeth, [7] rhyddid y wasg, sefydlogrwydd, cynnydd cymdeithasol a ffyniant. Mae'n aelod o'r Cenhedloedd Unedig, yr Undeb Ewropeaidd, Ardal Schengen a Chyngor Ewrop (CoE), ac mae'n un o aelodau sefydlu NATO, ardal yr ewro a'r OECD.

Geirdarddiad[golygu | golygu cod y dudalen]

Cromlech Chalcolithig Anta da Arca

Mae'r gair Portiwgal yn deillio o'r enw lle Rhufeinig - Celtaidd Portus Cale;[8] hen ddinas lle saif heddiw Vila Nova de Gaia, wrth geg Afon Douro (hen air Celtaidd am ddŵr yw 'douro'. Saif yng ngogledd yr hyn sydd bellach yn Bortiwgal. Daw enw'r ddinas o'r gair Lladin am borthladd neu harbwr, portus, ond mae ail elfen 'Cale' yn llai eglur. Yr esboniad amlaf yw bod yr enw'n deillio o'r llwythi Celtaidd Castro, a elwir hefyd yn Callaeci, Gallaeci neu Gallaecia, a feddiannodd ogledd-orllewin Penrhyn Iberia.[9] Yr enwau Cale a Callaici yw tarddiad Gaia a Galicia heddiw.[10][11]

Damcaniaeth arall yw fod Cale neu Calle yn tarddu o'r gair Celtaidd am borthladd, fel y gair Gwyddeleg caladh neu Aeleg yr Alban cala. Mae ysgolheigion fel Jean Markale a Tranoy yn cynnig bod y canghennau Celtaidd i gyd yn rhannu'r un tarddiad, ac mae enwau lleoedd fel Cale, Gal, Gaia, Calais, Galatia, Galicia, Gaeleg, Gael, Gâl, Cymru, Cernyw, Wallonia ac eraill i gyd yn deillio o un gwreiddyn ieithyddol.[10][12][13]

Damcaniaeth arall yw mai Cala oedd enw duwies Geltaidd (gan dynnu cymhariaeth â'r Cailleach Goedeleg, sef gwrach oruwchnaturiol). Mae rhai ysgolheigion o Ffrainc yn credu bod yr enw wedi dod o "Portus Gallus", [14] porthladd y Gâliaid neu'r Celtiaid.

Hanes[golygu | golygu cod y dudalen]

Yn grynno[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae hanes Portiwgal yn y cyfnod cynnar yn rhan o hanes Penrhyn Iberia yn gyffredinol. Daw'r enw Portiwgal o'r enw Rhufeinig Portus Cale. Yn y cyfnod cyn dyfodiad y Rhufeiniad, poblogid yr ardal sydd yn awr yn ffurfio Portiwgal gan nifer o bobloedd wahanol, yn cynnwyd y Lwsitaniaid a'r Celtiaid. Ymwelodd y Ffeniciaid a'r Carthaginiaid a'r ardal, a bu rhan ohoni dan reolaeth Carthago am gyfnod.

Ymgorfforwyd yr ardal yn yr Ymerodraeth Rufeinig wedi i Cathago gael ei gorchfygu; roedd talaith Rufeinig Lusitania, wedi 45 CC, yn cyfateb yn fras i'r wlad bresennol. Wedi diwedd yr ymerodraeth, meddiannwyd y wlad gan lwythau Almaenig megis y Suevi, Buri a'r Fisigothiaid. Wedi'r goresgyniad Islamaidd ar ddechrau'r 8g daeth yn rhan o Al Andalus. Ffurfiwyd tiriogaeth o'r enw Portiwgal yn 868, wedi i'r Cristioniogion ddechrau ad-ennill tir yn y Reconquista. Wedi buddigoliaeth dros y Mwslimiaid yn Ourique yn 1139, ffurfiwyd Teyrnas Portiwgal. Parhaodd yr ymladd yn erbyn y Mwslimiaid, ac yn 1249 cipiwyd yr Algarve gan y Cristionogion, gan sefydlu ffiniau presennol Portiwgal.

Yn niwedd y 14g, hawliwyd coron Portiwgal gan frenin Castilla, ond bu gwrthryfel poblogaidd, a gorchfygwyd Castillia ym Mrwydr Aljubarrota gan Ioan o Aviz, a ddath yn Ioan I, brenin Portiwgal. Drod y blynyddoedd nesaf, bu gan Portiwgal ran flaenllaw yn y gwaith o fforio a gwladychu gwledydd tu allan i Ewrop. Yn 1415, meddiannodd Ceuta yng Ngogledd Affrica, ei gwladfa gyntaf; dilynwyd hyn gan feddiannu Madeira a'r Azores. Yn 1500, darganfuwyd Brasil gan Pedro Álvares Cabral, a'i hawliodd i goron Portiwgal, a deng mlynedd wedyn, cipiwyd Goa yn India, Ormuz yng Nghulfor Persia a Malacca yn yr hyn sy'n awr yn Maleisia. Cyrhaeddodd llongwyr Portiwgal cyn belled a Siapan ac efallai Awstralia.

Wedi marwolaeth y brenin Sebastian heb aer mewn brwydr ym Moroco, hawliwyd ei orsedd gan Philip II, brenin Sbaen, a rhwng 1580 a 1640, roedd brenin Sbaen yn frenin Portiwgal hefyd, er ei bod yn parhau i gael ei hystyried fel teyrnas annibynnol. Yn 1640, bu gwrthryfel, a chyhoeddwyd Ioan IV yn frenin Portiwgal.

O ddechrau'r 19g, dechreuodd grym Portiwgal edwino; daeth Brasil yn annibynnol yn 1822, er iddi feddiannu rhannau o Affrica yn nes ymlaen yn y ganrif, yn cynnwys y tiriogaethau sy'n awr yn wledydd Cabo Verde, São Tomé a Príncipe, Gini-Bissau, Angola a Mosambic.

Wedi gwrthryfel yn Lisbon, dymchwelwyd y frenhiniaeth a sefydlwyd gweriniaeth ddemocrataidd yn 1910. Yn 1926, bu gwrthryfel milwrol a sefydlwyd llywodraeth filwrol a arweiniodd at unbennaeth António de Oliveira Salazar. Collodd Portiwgal ei meddiannau yn India pan oresgynnwyd hwy gan fyddin India yn 1961. Tua dechrau'r 1960au hefyd y dechreuodd rhyfeloedd annibyniaeth yn Angola a Mosambic. Wedi gwrthryfel a adnabyddir fel y Chwyldro Carnasiwn yn 1974, rhoddwyd diwedd ar undennaeth a daeth Portiwgal yn wlad ddemocrataidd. Yn 1999, dychwelwyd Macau, yr olaf o'i meddiannau tramor, i Tsieina.

Cynhanes[golygu | golygu cod y dudalen]

Safleoedd Celf Roc Cynhanesyddol Dyffryn Côa .

Rhennir hanes cynnar Portiwgal â gweddill Penrhyn Iberia yn ne-orllewin Ewrop. Mae enw Portiwgal yn deillio o'r enw Rhufeinig-Geltaidd Portus Cale. Sefydlwyd y rhanbarth gan Gyn- Geltiaid a Cheltiaid, ac yn darddle pobloedd fel y Gallaeci, Lusitaniaid, [15] Celtici a Cynetes (a elwir hefyd yn Conii),[16] ymwelwyd â hwy gan Ffeniciaid - Carthaginiaid a Groegiaid Hynafol, a'u hymgorffori yn rhanbarthau o'r Weriniaeth Rufeinig fel Lusitania a rhan o Gallaecia, rhwng 45 CC a 298 OC.

Roedd y Neanderthaliaid yn byw yma ac yna gan Homo sapiens, a grwydrodd y rhanbarth heb ffiniau ar benrhyn gogledd Iberia.[17] Cymdeithasau oedd y rhain ac er na wnaethant sefydlu aneddiadau llewyrchus, roeddent yn ffurfio cymdeithasau trefnus. Arbrofodd Portiwgal Neolithig â dofi anifeiliaid a bugeilio, codi rhai cnydau grawn a physgota afonol a morol.[17]

Henebion Megalithig Alcalar, a adeiladwyd yn y 3edd mileniwm CC.

Cred rhai ysgolheigion fod sawl ton o Geltiaid wedi goresgyn Portiwgal o Ganol Ewrop yn gynnar yn y mileniwm cyntaf CC ac wedi priodi gyda'r poblogaethau lleol, gan ffurfio gwahanol lwythau.[18] Mae damcaniaeth arall yn awgrymu bod Celtiaid yn byw yng ngorllewin Iberia / Portiwgal ymhell cyn unrhyw ymfudiadau Celtaidd mawr o Ganol Ewrop.[19] Yn ogystal, mae nifer o ieithyddion sy'n arbenigo mewn Celtaidd hynafol wedi cyflwyno tystiolaeth gymhellol bod yr iaith Tartessaidd, a arferai gael ei siarad mewn rhannau o De-Orllewin Sbaen a De-Orllewin Portiwgal, o leiaf yn broto-Geltaidd ei strwythur[20]

Mae archeoleg ac ymchwil fodern yn dangos fod gwreiddiau'r Celtiaid ym Mhortiwgal ac mewn mannau eraill (ee y Swistir ac Awstria).[21] Yn ystod y cyfnod hwnnw a than y goresgyniadau Rhufeinig, roedd diwylliant Castro yn doreithiog ym Mhortiwgal a Galicia fodern.[22][23][11] Daeth y diwylliant hwn, ynghyd â'r elfennau sydd wedi goroesi o ddiwylliant megalithig yr Iwerydd [24] a'r cyfraniadau sy'n dod o ddiwylliannau mwy Môr y Canoldir y Gorllewin, i ben yn yr hyn a elwir yn Ddiwylliant Cultura Castreja neu Castro.[25][26] Mae'r dynodiad yn cyfeirio at y poblogaethau Celtaidd nodweddiadol o'r enw 'Dun', 'dùin' neu 'don' yn Gaeleg.[27]

Daearyddiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Searchtool.svg Prif erthygl: Daearyddiaeth Portiwgal

Mae tiriogaeth Portiwgal yn cynnwys rhan o Benrhyn Iberia (y cyfeirir ati fel y cyfandir gan y mwyafrif o Bortiwgaliaid) a dau ynysfor yng Nghefnfor yr Iwerydd: Madeira a'r Azores. Mae'n gorwedd rhwng lledredau 30° a 42° Gog, a hydoedd 32 ° a 6 ° Gor.

Mae Portiwgal y tir mawr wedi'i rannu gan ei phrif afon, y Tagus, sy'n llifo o Sbaen ac yn llifo i'r môôr yn Aber Tagus, yn Lisbon, cyn llifo i Fôr yr Iwerydd. Mae'r dirwedd ogleddol yn fynyddig ond nodweddir y de, gan gynnwys rhanbarthau Algarve ac Alentejo, gan wastadeddau bryniog.[28]

Copa uchaf Portiwgal yw'r Mynydd Pico, sef llosgfynydd hynafol 2,351 metr ac sy'n symbol eiconig o'r Asores. Mae'r Serra da Estrela ar y tir mawr, gyda'i gopa 1,991 metr yn atyniad tymhorol pwysig i sgiwyr.

Mae ynysforoedd Madeira a'r Asores wedi'u gwasgaru o fewn Cefnfor yr Iwerydd, gyda'r Asores yn pontio Crib Canol yr Iwerydd ar gyffordd driphlyg tectonig, a Madeira. Yn ddaearegol, ffurfiwyd yr ynysoedd hyn gan ddigwyddiadau folcanig a seismig. Digwyddodd y ffrwydrad folcanig daearol olaf ym 1957-58 (Capelinhos) ac mae mân ddaeargrynfeydd yn digwydd yn achlysurol, fel arfer o ddwysedd isel.

Mae gan barth economaidd unigryw Portiwgal, parth môr y mae gan y Portiwgaleg hawliau arbennig drosto i archwilio a defnyddio adnoddau morol, 1,727,408 km 2. Dyma'r 3ydd parth economaidd unigryw mwyaf yn yr Undeb Ewropeaidd a'r 20fed mwyaf yn y byd.[29]

Hinsawdd[golygu | golygu cod y dudalen]

Map dosbarthu hinsawdd Köppen o Bortiwgal cyfandirol

Nodweddir Portiwgal yn bennaf gan hinsawdd Môr y Canoldir.[30] ceir hinsawdd lled-gras mewn rhai rhannau o Ardal Beja ymhell i'r de ( BSk ) ac yn Ynys Porto Santo (BSh), hinsawdd anialwch gynnes (BWh) yn Ynysoedd Selvagens a hinsawdd is-drofannol llaith yn yr Asores orllewinol (Cfa), yn ôl Dosbarthiad Hinsawdd Köppen-Geiger. Mae'n un o'r gwledydd cynhesaf yn Ewrop: gall y tymheredd cyfartalog blynyddol ar dir mawr Portiwgal amrywio o 10–12 °C (50.0–53.6 °F) yn y tiroedd mynyddig i'r gogledd i 16–18 °C (60.8–64.4 °F) yn y de ac ar fasn afon Guadiana. Fodd bynnag, mae amrywiadau o'r ucheldiroedd i'r iseldiroedd: mae'r biolegydd Sbaenaidd Salvador Rivas Martinez yn cyflwyno sawl parth bioclimatig gwahanol ar gyfer Portiwgal.[31] Gwahanwyd yr Algarveo ranbarth Alentejo gan fynyddoedd sy'n cyrraedd hyd at 900 metr Alto da Fóia, mae ganddo hinsawdd sy'n debyg i hinsawdd ardaloedd arfordirol deheuol Sbaen neu Dde-orllewin Awstralia.

Mae'r glawiad cyfartalog blynyddol ar y tir mawr yn amrywio o ychydig dros 3,200 mm ar Barc Cenedlaethol Peneda-Gerês i lai na 500 mm yn rhannau deheuol Alentejo. Cydnabyddir mai Mount Pico sy'n derbyn y glawiad blynyddol mwyaf (dros 6,250 mm y flwyddyn) ym Mhortiwgal, yn ôl Instituto Português do Mar e da Atmosfera .

Mewn rhai ardaloedd, fel basn Guadiana, gall tymereddau dyddiol cyfartalog blynyddol fod mor uchel â 26 °C (79 °F), ac mae tymereddau uchaf yr haf dros 40 °C (104 °F). Y tymheredd uchaf yw 47.4 °C (117.3 °F) a gofnodwyd yn Amareleja, er efallai nad hwn oedd y man poethaf yn yr haf, yn ôl darlleniadau lloeren.[32][33]

Mae Traeth Marinha yn Lagoa, Algarve yn cael ei ystyried gan y Michelin Guide fel un o'r 10 traeth harddaf yn Ewrop ac fel un o'r 100 o draethau harddaf y byd.

Ceir eira'n rheolaidd yn y gaeaf yng Ngogledd a Chanol y wlad mewn ardaloedd fel Guarda, Bragança, Viseu a Vila Real, yn enwedig ar y mynyddoedd. Yn y gaeaf, gall y tymheredd ostwng yn is na −10.0 °C (14.0 °F), yn enwedig yn Serra da Estrela, Serra do Gerês, Serra do Marão a Serra de Montesinho. Yn y lleoedd hyn gall eira ddisgyn unrhyw amser rhwng Hydref a Mai. Yn Ne'r wlad mae rhaeadrau eira yn brin ond yn digwydd ar y drychiadau uchaf. Er mai'r isafswm absoliwt swyddogol gan IPMA yw −16.0 °C (3.2 °F) ym Mhenhas da Saúde a Miranda do Douro, cofnodwyd tymereddau is, fel −17.5 °C (0.5 °F) gan Sefydliad Polytechnig Bragança ar gyrion y ddinas ym 1983, ac islaw −20.0 °C (−4.0 °F) yn Serra da Estrela.

Am oddeutu 2300 i 3200 awr y flwyddyn mae gan Bortiwgal Cyfandirol haul, 4–6 awr ar gyfartaledd yn y gaeaf a 10–12 awr yn yr haf, gyda gwerthoedd uwch yn y de-ddwyrain, y de-orllewin ac arfordir Algarve ac ychydig is yn y gogledd-orllewin. Ceir tua 1600 awr yn Ynys llaith y Flores a thua 2300 awr yn ynys Madeira a Phorto Santo. Credir bod ynysiad yn y Selvagens yn uwch oherwydd eu hagosrwydd cymharol at Anialwch y Sahara.


Gwleidyddiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Searchtool.svg Prif erthygl: Gwleidyddiaeth Portiwgal

Pobl o Bortiwgal[golygu | golygu cod y dudalen]

Rhestr Wicidata:


# delwedd enw dyddiad geni dyddiad marw man geni
1
Camões, por Fernão Gomes.jpg
Luís de Camões 1524-12
1525-01
1580-06-10 Lisbon
2
DpedroI-brasil-full.jpg
Pedro I, ymerawdwr Brasil 1798-10-12 1834-09-24 Palace of Queluz
Queluz
3
Retrato de Hernando de Magallanes.jpg
Fernão de Magalhães 1480 1521-04-27 Ponte da Barca
4
Retrato de Vasco da Gama.png
Vasco da Gama 1469
1460
1524-12-24 Sines
5
Cristiano Ronaldo 2018.jpg
Cristiano Ronaldo 1985-02-05 Funchal
6
JSJoseSaramago.jpg
José Saramago 1922-11-16 2010-06-18 Azinhaga
Golegã
7
Mário Soares (2003) portrait.jpg
Mário Soares 1924-12-07 2017-01-07 Lisbon
8
Catherine of Braganza by Gennari.jpg
Catrin o Braganza 1638-11-25 1705-12-31 Ducal Palace of Vila Viçosa
9
Web Summit 2016 - SportsTrade - Nov 8 - Day 1 ws (67 of 79) (30860213285) (cropped).jpg
Nuno Gomes 1976-07-05 Amarante
10 Paula Rego 1935-01-26 Lisbon
11 Maria Helena Vieira da Silva 1908-06-13
1907-11-30
1992-03-06
1992
Lisbon
12
Moniz.jpg
António Egas Moniz 1874-11-29 1955-12-13 Avanca
13
Leonor-de-Almeida-Portugal Marquesa-de-Alorna.jpg
Leonor de Almeida Portugal 1750-10-31 1839-10-11 Lisbon
14
PeterIofPortugal.jpg
Pedr I, brenin Portiwgal 1320-04-08 1367-01-18 Coimbra
15
António Guterres, 9th Secretary-General of the United Nations.jpg
António Guterres 1949-04-30 Lisbon
16
(Paulo Futre) Manuela Carmena - “¡Bienvenida la orejona!.jpg
Paulo Futre 1966-02-28 Montijo
17 Agustina Bessa-Luís 1922-10-15 2019-06-03 Vila Meã
18
Helena Almeida 2012 3.jpg
Helena Almeida 1934 2018-09-25 Lisbon
19
Dr. Isaac Orobio de Castro.png
Isaac Orobio de Castro 1617 1687-11-07 Bragança
20 Maria Inês Ribeiro da Fonseca 1926-09-09 1995-04-11 Lisbon
21
André Filipe Tavares Gomes.jpg
Andre Gomes 1993-07-30 Grijó
22
Augusto de Vasconcelos.jpg
Augusto de Vasconcelos 1867-09-24 1951-09-27 Lisbon
23
SanchoI-P.jpg
Sancho I, brenin Portiwgal 1154-11-11 1211-03-26
1212-03-26
Coimbra
24
Maria da Conceição Tavares, 2004.jpg
Maria da Conceição Tavares 1930-04-24 Anadia
25
José Costa (2014).jpg
José Alberto Costa 1953-10-31 Porto
26
Maria João Rodrigues (cropped).jpg
Maria João Rodrigues 1955-09-25 Lisbon
27 Ana Hatherly 1929-05-08 2015-08-05 Porto
28 Rosette Batarda Fernandes 1916-01-10 2005-05-28 Prifysgol Ddinesig Redondo
29
J. de Castro Sarmento.jpg
Jacob de Castro Sarmento 1692 1762-09-14 Bragança
30 Tereza de Arriaga 1915-02-05 2013-08-12 Lisbon
31 Maria Adé lia Diniz 1941 Benfeita
32
Adriana Molder 2013.jpg
Adriana Molder 1975-11-18 Lisbon
33
Foto elvira expresso 2011 pequena 3.jpg
Elvira Fortunato 1964-07-22 Almada
34
Emília dos Santos Braga - Illustração Portugueza (25Mai1908).png
Emília dos Santos Braga 1867-02-19 1949-12-28 Lisbon
35 Estrela da Liberdade Alves Faria 1910-10 1976 Évora
36
Helena Roque Gameiro - Ilustração Portugueza (27Jan1919).png
Helena Roque Gameiro 1895-08-02 1986-04-26 Lapa
37 Ilda Reis 1923-01-01 1998 Lisbon
38
MariaClar.jpg
Maria Clár 1930-10-28 Lamego
39 Maria Velez 1935-11-01 2017-03-02 Lisbon
40
Milly possoz.jpg
Mily Possoz 1888
1889
1968 Caldas da Rainha
41 Ofélia Marques 1902 1952 Lisbon
42 Sofia Martins de Souza 1870 1960 Porto
43
Teresa Lago.png
Teresa Lago 1947-01-18 Lisbon
44 Teresa Sousa 1928-12-21 1962-01-06 Lisbon
45
Irene Fonseca.jpg
Irene Fonseca 1956-07-10 Lisbon
46 Ana Sofia Reboleira 1980 Caldas da Rainha
47
Clementina Carneiro de Moura 1973.jpg
Clementina Carneiro de Moura 1898 1992 Lisbon
48 Alice Jorge 1924 2008-02 Lisbon
49 Ana Maria Botelho 1936-01-27 2016-07-13 Lisbon
50 Estela de Sousa e Silva 1921 2000 Lisbon
51
Quitéria de Jesus Gonçalves Pinto da Silva.jpg
Quité ria Jesus Gonçalves Pinto da Silva 1911
1911-05-20
2005
2005-01-02
Montalegre
52 Túlia Saldanha 1930-08-26 1988-04-30 Peredo
53 Teresa Magalhães 1944 Lisbon
54
Museo del Prado. Invitadas. Fragmentos sobre mujeres, ideología y artes plásticas en España 25 (cropped).jpg
María Roësset Mosquera 1882 1921 Espinho
55
F.J.C. Cambournac. Photograph. Wellcome L0011622.jpg
Francisco Cambournac 1903-12-26 1994-06-08 Rio de Mouro
56
Salvador Sobral RedCarpet Kyiv 2017.jpg
Salvador Sobral 1989-12-28 Lisbon
Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Dolenni allanol[golygu | golygu cod y dudalen]

Wiktionary-logo-cy.png
Chwiliwch am Portiwgal
yn Wiciadur.

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. Brian Jenkins, Spyros A. Sofos, Nation and identity in contemporary Europe, p. 145, Routledge, 1996, ISBN 0-415-12313-5
  2. Melvin Eugene Page, Penny M. Sonnenburg, p. 481
  3. "The World Factbook". cia.gov. Cyrchwyd 14 September 2015.
  4. "World Economic Outlook April 2014 - Recovery Strengthens, Remains Uneven" (PDF). imf.org. 8 April 2014. Archifwyd o'r gwreiddiol (PDF) ar 8 April 2014. Cyrchwyd 20 April 2021.
  5. "SOCIAL PROGRESS INDEX 2015 : EXECUTIVE SUMMARY" (PDF). 2.deloitte.com. Cyrchwyd 2 August 2017.
  6. "Quality of Life Index by Country 2020 Mid-Year". www.numbeo.com.
  7. "Democracy Reports | V-Dem". www.v-dem.net. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 21 June 2019. Cyrchwyd 14 July 2019.
  8. "Portugal – Origin and meaning of the name Portugal by Online Etymology Dictionary". Etymonline.com.
  9. Winicius, Marcos. Documentos danca portuguesa. https://www.academia.edu/31989410.
  10. 10.0 10.1 Magarinhos, Luís. Origem e significado dos nomes de Portugal e da Galiza. https://www.academia.edu/10819665. Gwall cyfeirio: Tag <ref> annilys; mae'r enw "ReferenceA" wedi'i ddiffinio droeon gyda chynnwys gwahanol
  11. 11.0 11.1 Emerick, Carolyn; Authors, Various. "Europa Sun Issue 4: April 2018". Carolyn Emerick. Gwall cyfeirio: Tag <ref> annilys; mae'r enw "auto3" wedi'i ddiffinio droeon gyda chynnwys gwahanol
  12. De Alarcão, Jorge (1998). "Ainda sobre a localização dos populi do conventus Bracaraugustanus". Anales de Arquelogía Cordobesa: 51–58. https://helvia.uco.es/xmlui/bitstream/handle/10396/2852/9.3.pdf.
  13. Petitot, Émile (11 July 1894). "Origines et migrations des peuples de la Gaule jusqu'à l'avènement des Francs". Paris : J. Maisonneuve.
  14. "Manuel géographique et statistique de l'Espagne et du Portugal ..." Buisson. 11 April 2018.
  15. Emerick, Carolyn; Authors, Various (28 December 2017). "Europa Sun Issue 2: December 2017". Carolyn Emerick.
  16. Mountain, Harry (11 July 1998). The Celtic Encyclopedia. Universal-Publishers. ISBN 978-1-58112-890-1.
  17. 17.0 17.1 David Birmingham (2003), p. 11
  18. Heale, Jay; Koh, Angeline; Schmermund, Elizabeth (15 April 2016). Portugal: Third Edition. Cavendish Square Publishing, LLC. ISBN 978-1-5026-1694-4.
  19. Garstk, Kevin (28 August 2012). "Celtic from the West: Alternative Perspectives from Archaeology, Genetics, Language and Literature. Edited by Barry Cunliffe and John T. Koch. Oxford: Oxbow Books, 2010. 384 pages. ISBN-13: 978-1842174104.". E-Keltoi: Journal of Interdisciplinary Celtic Studies 9 (1). Nodyn:ProQuest. https://dc.uwm.edu/ekeltoi/vol9/iss1/9/.
  20. "Tartessian, Europe's newest and oldest Celtic language". 5 March 2013.
  21. Devine, Darren. "Our Celtic roots lie in Spain and Portugal". Wales Online. Cyrchwyd 11 April 2017.
  22. Trombetta, Silvana (29 March 2018). "Celts and the Castro Culture in the Iberian Peninsula – issues of national identity and Proto-Celtic substratum". ppg.revistas.uema.br. Cyrchwyd 11 July 2020.
  23. Estos se establecieron en el norte de Portugal y el área de la Galicia actual, introduciendo en esta región la cultura de las urnas, una variante de las Urnenfelder que evolucionaría después en la cultura de los castros o castreña
  24. "Celts Part 1". People In History. 19 September 2019.
  25. Harding, D. W. (11 June 2007). The Archaeology of Celtic Art. Routledge. ISBN 978-1-134-26464-3.
  26. Green, Miranda J.; Aldhouse-Green, Miranda Jane (11 July 1995). The Celtic World. Psychology Press. ISBN 978-0-415-05764-6.
  27. Banbridge, Lughais MacAoidh. The Irish connection with Chadic and Afro-Asiatic languages. https://www.academia.edu/40149889.[dolen marw]
  28. Vieira, Gonçalo; Luís, Zêzere José; Mora, Carla (2018). Landscapes and Landforms of Portugal. Springer International Publishing. ISBN 978-3-319-03640-3.
  29. Francisco, Susete (14 August 2017). "Portugal tenta duplicar território marítimo (in Portuguese)". Diário de Notícias. Cyrchwyd 7 December 2017.
  30. "Climate of the World: Portugal". Weatheronline.co.uk. Cyrchwyd 14 September 2015.
  31. "Mapas bioclimáticos y biogeográficos". Globalbioclimatics.org. Cyrchwyd 2 August 2017.
  32. Instituto Português do Mar e da Atmosfera (2012). "Extremos climáticos de temperatura, Capitais Distrito" (yn Portiwgaleg). Instituto Português do Mar e da Atmosfera. Cyrchwyd 23 January 2013.
  33. "Instituto Português do Mar e da Atmosfera, IP Portugal". ipma.pt. Cyrchwyd 22 August 2010.