Lithwania

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Lithwania
Coat of arms of Lithuania.svg
Lietuvos Respublika
Flag of Lithuania.svg
Arwyddair Vienybė težydi Edit this on Wikidata
Math gwladwriaeth sofran Edit this on Wikidata
Prifddinas Vilnius Edit this on Wikidata
Poblogaeth 2,810,118 Edit this on Wikidata
Sefydlwyd
  • 16 Chwefror 1918 Edit this on Wikidata
Anthem Tautiška giesmė Edit this on Wikidata
Pennaeth llywodraeth Saulius Skvernelis Edit this on Wikidata
Cylchfa amser UTC+2 Edit this on Wikidata
Nawddsant Sant Casimir Edit this on Wikidata
Iaith/Ieithoedd
  swyddogol
Lithwaneg Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
Rhan o'r canlynol Gwledydd Baltig Edit this on Wikidata
Arwynebedd 65,300 ±1 km² Edit this on Wikidata
Gerllaw Y Môr Baltig Edit this on Wikidata
Yn ffinio gyda Belarws, Latfia, Gwlad Pwyl, Rwsia Edit this on Wikidata
Cyfesurynnau 55.2°N 24°E Edit this on Wikidata
Gwleidyddiaeth
Corff gweithredol Llywodraeth Lithwania Edit this on Wikidata
Corff deddfwriaethol Seimas Edit this on Wikidata
Swydd pennaeth
  y wladwriaeth
Llywydd Gweriniaeth Lithwania Edit this on Wikidata
Pennaeth y wladwriaeth Dalia Grybauskaitė Edit this on Wikidata
Swydd pennaeth
  y Llywodraeth
Prif Weinidog Lithwania Edit this on Wikidata
Pennaeth y Llywodraeth Saulius Skvernelis Edit this on Wikidata
LocationLithuania.svg
Ariannol
Cyfanswm CMC (GDP) $47,168 million Edit this on Wikidata
CMC y pen $14,147 ±0.01 Edit this on Wikidata
Arian Ewro Edit this on Wikidata
Chwyddiant 2 ±0.1 % Edit this on Wikidata
8,729,461,247 ±1 $ (UDA) Edit this on Wikidata
Canran y diwaith 11 ±1 % Edit this on Wikidata
Cyfartaledd plant 1.59 Edit this on Wikidata
Mynegai Datblygiad Dynol 0.839 Edit this on Wikidata
Gwefan www.lietuva.lt Golygu ar Wicidata

Gweriniaeth yng ngogledd-ddwyrain Ewrop yw Lithwania (hefyd weithiau Lithwania, yn swyddogol Gweriniaeth Lithwania; ceir y ffurf Llethaw mewn un geiriadur Cymraeg[1]). Saif ar lan y Môr Baltig. Un o'r Gwledydd Baltig yw Lithwania, ynghyd ag Estonia a Latfia. Mae Lithwania yn ffinio â Latfia i'r gogledd, â Belarws i'r de-ddwyrain, ac â Gwlad Pwyl a Kaliningrad Oblast, sy'n ran o Rwsia, i'r de-orllewin. Daeth Lithwania yn aelod o'r Undeb Ewropeaidd ar 1 Mai 2004.

Hanes Lithwania[golygu | golygu cod y dudalen]

Prif-bwyntiau Hanes Lithwania

  • 10 Ganrif – Llywthau Lithwnaiad-Prwsiaid paganaid.
  • 980au – Cristnogaeth yn dod i gymdogion y Lithwaniaid-Prwsiaid.
  • 997 – Merthyrdod St Adalbert ym Mrwsia.
  • 1007 – Son cyntaf am Lithwania mewn dogfen.
  • 1147 – Croesgad cyntaf yn erbyn paganiaid Baltaidd – tranc y Prwsiaid.
  • 1200 – Ail groesgad yn erbyn y Lithwaniaid.
  • 1215 – Esgob cyntaf y Lithwaniaid ond y wlad yn bagan o hyd.
  • 1219– Mindaugas Brenin cyntaf y Lithwaniaid 1219–63.
  • 1236 – Lithwaniaid yn gorfygu y croesgadwyr ym mrwydr Siaulai.
  • 1315 – Gediminas yn arwain Lithwania 1315–41.
  • 1385 – Jogaila yn cael ei bedyddio, Lithwania yn troi yn Gristnogol a ffurfio Brenhiniaeth Lithwania-Pwyl.
  • 1410 – Lithwania-Pwyl yn trechu'r Almaenwyr ym mrwydr Grunwald. Ffyniant y wlad.
  • 1569 – Lithwania-Pwyl yn ffurfio "Cymanwlad".
  • 16C – Twf Rwsia a Sweden yn raddol dileu tiroedd y Lithwaniaid, mae'r wlad yn cael ei rhannu dro ar ôl tro dros y dair canrif wedyn. Adnabyddir y cyfnod yn well fel "rhaniad triphlyg Pwyl".
  • 19C – Lithwania dan Ymerodraeth Rwsia, mudiad am annibynniaeth yn egino.
  • 1918–1939 – Ar 16/02/1918 mae'r Lithwaniaid yn datgan annibynniaeth, ond y Pwyliaid yn cymryd Vilnius ym 1919. Cawnas yn Brifddinas. Cyfnod annibynnol yn symud at unbenaeth.
  • 1940 – Meddianu Lithwania gan y Rwsiaid (Sofietaidd).
  • 1940–44 – Meddianu Lithwania gan y Natsiaid.
  • 1944–89 – Meddianu Lithwania gan y Rwsiaid (Sofietaidd) fel Gweriniaeth Sofiet gyda Vilnius yn brifddinas.
  • 1990 – Ar 11/03 1990 mae'r Lithwaniaid yn datgan annibynniaeth.
  • 2004 – Ymuno a NATO 2004 a'r Undeb Ewropeaidd.
  • 2007 – Ymuno a Chytundeb Schengen.

Hanes Fodern[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae hanes fodern Lithiwania ynglwm wrth hanes y cenhedloedd mawr yn yr 20g. Gyda chwymp ymerodraeth yr Almaen ym 1918 daeth hi, a'i chymdogion Estonia a Latfia, yn rhydd ac yn genhedloedd annibynnol. Daeth hyn i ben dan y gytundeb rhwng Rwsia a'r Almaen ym 1939. Yn ystod y rhyfel meddiannwyd y wlad gan y Natsiaid a bu farw 190,000 o ddinasyddion Iddewig Lithwania. Wedi'r rhyfel aeth y wlad i fewn i'r Undeb Sofietaidd tan 1991. O 1944 tan 1952 roedd byddin cudd gwrth-Sofiet yn y wlad a charcharwyd miloedd o Lithwaniaid yn y Gwlagau.

Ers ei hannibyniaeth symudodd y wlad tuag at Ewrop, ymunodd a'r UE a NATO a bu ffyniant economaidd. Ond gydag agor y drysau i allfudo gadawodd miloedd o bobl ifainc am Brydain ac yr Almaen.

Ethnigrwydd[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae poblogaeth Lithwania yn amrywio (mae'r ffigyrau swyddogol yn cynnwys pobl sy'n byw tramor) ond honnir bod 3,349,900, 84.0% o'r rhain yn Lithwaniaid ethnig sy'n siarad yr iaith Lithwaneg sef unig iaith swyddogol y wlad. Mae lleiafrifoedd eraill yn cynnwys Pwyliaid (6.1%), Rwsiaid (4.9%) a Belarwsiaid (1.1%), yn ôl "Department of Statistics to the Government of the Republic of Lithwania".[2]

Ffigyrau 2010 yn dangos:

  • Lithwaniaid – 83.1% (2,765,600),
  • Pwyliaid – 6.0% (201,500),
  • Rwsiaid – 4.8% (161,700),
  • Belarwsiaid – 1.1% (35,900),
  • Ukrainiaid – 0.6% (19,700),
  • Almaenwyr – 0.1% (3,200),
  • Iddewon – 0.1% (3,200),
  • Tatariaid – 0.1% (2,800),
  • Latfiaid – 0.1% (2,300),
  • Roma – 0.1% (2,400),
  • Eraill – 0.2% (8,200),
  • Heb ddweud – 3.7% (122,500).

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. The Pocket Modern Welsh Dictionary
  2. Yr etholiadau
  • "The Northern Crusades". Eric Christiansen. Penguin. 1997. (Hanes y Gwledydd Baltaidd)
  • "Pe Bai Cymru'n Rhydd". Gwynfor Evans. Y Lolfa. 1989. Pennod ar y Gwledydd Baltaidd.
  • "Lithwania". Encyclopedia Britannica. darllenwyd 9 Hydref 2010.
  • "Population by ethnicity 2009 year". DB1.stat.gov.lt. Statistics Lithwania. darllenwyd 20 Ionawr 2010.
  • Statistics Lithwania
Wiktionary-logo-cy.png
Chwiliwch am Lithwania
yn Wiciadur.