Taiwan

Oddi ar Wicipedia
(Ailgyfeiriad oddi wrth Gweriniaeth Tsieina)
Neidio i: llywio, chwilio
Taiwan
Gweriniaeth Tsieina
中華民國
Zhōnghuá Mínguó
Baner coch gyda phetrual bach glas yn y top, chwith ac yn y fan honno haul gwyn ar ffurf cylch gyda 12 o belydrau.
《中華民國國歌》 "Anthem y Faner Cenedlaethol"《中華民國國旗歌》
Prifddinas Taipei
25°02′N 121°38′E / 25.033°N 121.633°E / 25.033; 121.633
Dinas fwyaf Taipei Newydd
Ieithoedd swyddogol Mandarin[1]
Ieithoedd lleol, cydnabyddiedig Tsieinïeg Taiwanese
Tsieinïeg Hakka
Ieithoedd Formosa
Orgraff swyddogol Tsieinïeg traddodiadol
Grwpiau ethnig  98% Tsieinïeg Han
  • 70% Trigolion Hoklo
  • 14% Trigolion Hakka
  • 14% Waishengren y tir mawr
2% Brodorion Taiwan
Demonym Trigolion Taiwan neu Trigolion Tsieina neu'r ddau.
Llywodraeth Talaith Unedol gyda rhan-Lywyddiaeth gwladwriaethol
 -  Llywydd Ma Ying-jeou (KMT)[2]
 -  Is-Lywydd Wu Den-yih (KMT)[3]
 -  Prif Weinidog Jiang Yi-huah (KMT)[4]
 -  Lywydd y Gyfraith Yuan Wang Jin-pyng (KMT)[5]
 -  Llywydd y Llysoedd Yuan Rai Hau-min[6]
 -  Llywydd Rheolaethol Yuan Wang Chien-shien (NP)[7]
 -  Llywydd Archwilio Yuan Kuan Chung (KMT)[8]
Cyfreithiol Yuan y Gyfraith
Sefydliad Chwyldro Xinhai 
 -  Chwyldro Wuchang 10 Hydref 1911 
 -  Sefydlu gwladwriaeth 1 Ionawr 1912 
 -  Cyfansoddiad 25 Rhagfyr 1947 
Arwynebedd
 -  Cyf 36,193[9] km2 (136th)
13,974 mi sgwâr 
 -  Dŵr (%) 10.34
Poblogaeth
 -  2012 estimate 23,245,018[9] (50ed)
 -  Dwysedd 641/km2 (17ed)
1,662/mi sgwâr
GDP (PPP) 2011 estimate
 -  Cyfanswm $876.035 biliwn (19ed)
 -  Y pen $37,719 (19ed)
GDP (nominal) 2011 estimate
 -  Cyfanswm $466.832 biliwn (26ed)
 -  Y pen $20,100 (39ed)
Gini (2010) 34.2 (medium
HDI (Human Development Index) (2010) increase 0.868* (Very high
Arian Doler y Taiwan Newydd (NT$) (TWD)
Rhanbarth amser CST (Chungyuan Standard Time) Amser +8)
 -  Haf (DST)  (UTC+8)
Trefn dyddiad yyyy-mm-dd
yyyy年m月d日
(CE; CE+2697) or 民國yy年m月d日
Gyrru ar y dde
Lefel uchaf Gwlad (ar y we) .tw, .台灣, .台湾[10]
Côd deialu +886
Taiwan
Tsieineeg traddodiadol 臺灣 or 台灣
Tsieineeg syml 台湾
Republic of China
Tsieineeg traddodiadol 中華民國
Tsieineeg syml 中华民国

Gwladwriaeth yn Nwyrain Asia ydy Taiwan, a gaiff ei adnabod yn swyddogol fel Gweriniaeth Tsieina (Tsieineeg traddodiadol: 台灣), Pescadores, Quemoy, Matsu, Pratas. Prifddinas y wladwriaeth yw Taipei, ar ynys Taiwan. Yn ffinio â'r weriniaeth mae Gweriniaeth Pobl Tsieina i'r gorllewin, Japan i'r dwyrain a'r gogledd-ddwyrain a Gweriniaeth Pilipinas (neu'r Philipinau) i'r de. Taipei ydy'r brifddinas swyddogol yn ogystal â chanolbwynt diwylliant ac economeg y wlad.

Hanes[golygu]

Hyd at 10,000 o flynyddoedd yn ôl, pan gododd lefel y môr, roedd yr ynys yn sownd yn y tir mawr. Cafwyd hyd i olion dyn ar yr ynys sy'n dyddio'n ôl i rhwng 20,000 a 30,000 o flynyddoedd.[11] Ychydig dros 4,000 o flynyddoedd yn ôl ymfudodd ffermwyr o dir mawr Tsieina i'r ynys; credir mai'r rhain yw cyndeidiau Brodorion Taiwan. Roedd eu hiaith yn perthyn i ieithoedd Awstralaidd. Yn y 13eg ganrif setlodd Tsieiniaid Han ar ynysoedd Penghu ond roedd brodorion Taiwan yn anghroesawgar tuag atynt. Dim ond ychydig bysgotwyr fedrai sefydlu yno, tan yr 16eg ganrif.[12]

Gwladychwyd rhannau o'r ynys gan Iseldirwyr (the Dutch East India Company) a Sbaenwyr yn 1626. Roeddent ill dau'n awyddus i ddefnyddio'r ynys fel troedle i farchnata. Yn dilyn cwymp Brenhinllin Ming daeth unoliaethwr Mingaidd i'r ynys, sef dyn o'r enw Koxinga gan hel yr Iseldirwyr (1662) ac ymosod ar dir mawr Tsieina. Lladdwyd ei ŵyr yn 1683 gan Shi Lang o de Fujian, fe unwyd Taiwan gyda Qing.

Yn rhyfeloedd Sino-Japan 1894-1895, gorchfygwyd yr Ymerodraeth Qing gan Japan a chychwynwyd ar unwaith ar y gwaith o ddiwydiannu'r ynys e.e. porthladdoedd a rheilffyrdd. Erbyn 1938 roedd dros 309,000 o Japaniaid yn byw yn Taiwan.

Daearyddiaeth[golygu]

Saif ynys Taiwan tua 180 kilometr i'r de-ddwyrain o Tsieina, ar draws Culfor Taiwan ac mae ganddo arwynebedd o 35,883 km2 (13,855 millt sg). Mae cryn wahaniaeth rhwng dau draean dwyreiniol yr ynys a'r traean gorllewinol. Mae'r ochr ddwyreiniol yn bum rhes o fynyddoedd geirwon sy'n rhedeg o'r gogledd i'r de. Mynydd uchaf Taiwan ydyYu Shan sy'n 3,952 m o uchder. Ceir pum copa arall sydd dros 3,500 metr ar yr ynys. Dyma, felly bedwaredd ynys uchaf ar y Ddaear.[13]


Cyfeiriadau[golygu]

  1. "Taiwan (self-governing island, Asia)". Britannica Online Encyclopedia. 1975-04-05. http://www.britannica.com/EBchecked/topic/580902/Taiwan. Adalwyd 2009-05-07. 
  2. Jacobs, Andrew (14 January 2012). "President of Taiwan Is Re-elected, a Result That Is Likely to Please China". The New York Times: p. A6. http://www.nytimes.com/2012/01/15/world/asia/taiwan-presidential-election.html?_r=1. Adalwyd 2012-04-22. 
  3. "About us » Vice President Wu Den-yih » Biography". english.president.gov.tw. Office of the President, Republic of China (Taiwan). http://english.president.gov.tw/Default.aspx?tabid=1407. Adalwyd 2012-05-20. 
  4. "Executive Yuan ─ Chen Chun (aka Sean Chen)". www.ey.gov.tw. Executive Yuan. 16 April 2012. http://www.ey.gov.tw/ct.asp?xItem=86851&ctNode=1328&mp=11. Adalwyd 2012-04-22. 
  5. "President > Brief Introduction". www.ly.gov.tw. Legislative Yuan. 2010. http://www.ly.gov.tw/en/02_chief/chiefIntro.action?id=1. Adalwyd 2012-04-22. 
  6. "Hau-Min Rai". Justices of the Constitutional Court. Judicial Yuan. http://www.judicial.gov.tw/constitutionalcourt/en/p01_03_01.asp?curno=24. Adalwyd 2012-04-22. 
  7. "President Wang, Chien-shien". www.cy.gov.tw. Control Yuan. 1 Mehefin 2011. http://www.cy.gov.tw/mp21.htm. Adalwyd 2012-04-22. 
  8. "The Examination Yuan of ROC - President". www.exam.gov.tw. Examination Yuan. 27 March 2012. http://www.exam.gov.tw/lp.asp?CtNode=608&CtUnit=268&BaseDSD=58&mp=5&nowpage=1&pagesize=20. Adalwyd 2012-04-22. 
  9. 9.0 9.1 "Number of Villages, Neighborhoods, Households and Resident Population". MOI Statistical Information Service. http://sowf.moi.gov.tw/stat/month/m1-01.xls. Adalwyd 8 Ebrill 2012. 
  10. "ICANN Board Meeting Minutes". ICANN. 25 Mehefin 2010. http://brussels38.icann.org/meetings/brussels2010/transcript-board-25jun10-en.txt. 
  11. Chang, K.C. (1989). translated by W. Tsao, ed. by B. Gordon. "The Neolithic Taiwan Strait". Kaogu 6: 541–550, 569. http://http-server.carleton.ca/~bgordon/Rice/papers/App.18ChangKC89.pdf. 
  12. Shepherd, John R. (1993). Statecraft and Political Economy on the Taiwan Frontier, 1600–1800. Stanford University Press. tud. 7. ISBN 978-0-8047-2066-3.  Reprinted Taipei: SMC Publishing, 1995.
  13. "Tallest Islands of the World — World Island Info web site". Worldislandinfo.com. http://www.worldislandinfo.com/TALLESTV1.htm. Adalwyd 1 Awst 2010. 

Gwaith a gyfeiriwyd[golygu]

Darllen pellach[golygu]

Chinesecoin.jpg Eginyn erthygl sydd uchod am Tsieina. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato

Coordinates: 22°57′N 120°12′E / 22.950°N 120.200°E / 22.950; 120.200