Taiwan
| Gweriniaeth Tsieina 中華民國 Zhōnghuá Mínguó |
||||||
|---|---|---|---|---|---|---|
|
||||||
| Prifddinas | Taipei 25°02′N 121°38′E / 25.033°N 121.633°E | |||||
| Dinas fwyaf | Taipei Newydd | |||||
| Ieithoedd swyddogol | Mandarin[1] | |||||
| Ieithoedd lleol, cydnabyddiedig | Tsieinïeg Taiwanese Tsieinïeg Hakka Ieithoedd Formosa |
|||||
| Orgraff swyddogol | Tsieinïeg traddodiadol | |||||
| Grwpiau ethnig | 98% Tsieinïeg Han
|
|||||
| Demonym | Trigolion Taiwan neu Trigolion Tsieina neu'r ddau. | |||||
| Llywodraeth | Talaith Unedol gyda rhan-Lywyddiaeth gwladwriaethol | |||||
| - | Llywydd | Tsai Ing-wen (KMT) | ||||
| - | Is-Lywydd | Chen Chien-jen | ||||
| - | Prif Weinidog | William Lai (DPP) | ||||
| - | Lywydd y Gyfraith Yuan | Wang Jin-pyng (KMT)[2] | ||||
| - | Llywydd y Llysoedd Yuan | Rai Hau-min[3] | ||||
| - | Llywydd Rheolaethol Yuan | Wang Chien-shien (NP)[4] | ||||
| - | Llywydd Archwilio Yuan | Kuan Chung (KMT)[5] | ||||
| Cyfreithiol | Yuan y Gyfraith | |||||
| Sefydliad | Chwyldro Xinhai | |||||
| - | Chwyldro Wuchang | 10 Hydref 1911 | ||||
| - | Sefydlu gwladwriaeth | 1 Ionawr 1912 | ||||
| - | Cyfansoddiad | 25 Rhagfyr 1947 | ||||
| Arwynebedd | ||||||
| - | Cyf | 36,193[6] km2 (136th) 13,974 mi sgwâr |
||||
| - | Dŵr (%) | 10.34 | ||||
| Poblogaeth | ||||||
| - | 2012 amcan. | 23,245,018[6] (50ed) | ||||
| - | Dwysedd | 641/km2 (17ed) 1,662/mi sgwâr |
||||
| GDP (PPP) | 2011 amcan. | |||||
| - | Cyfanswm | $876.035 biliwn (19ed) | ||||
| - | Y pen | $37,719 (19ed) | ||||
| GDP (nominal) | 2011 amcan. | |||||
| - | Cyfanswm | $466.832 biliwn (26ed) | ||||
| - | Y pen | $20,100 (39ed) | ||||
| Gini (2010) | 34.2 (medium) | |||||
| HDI (Mynegai Datblygiad Dynol) (2010) | ||||||
| Arian | Doler y Taiwan Newydd (NT$) (TWD) |
|||||
| Rhanbarth amser | CST (Chungyuan Standard Time) Amser +8) | |||||
| - | Haf (DST) | (UTC+8) | ||||
| Trefn dyddiad | yyyy-mm-dd yyyy年m月d日 (CE; CE+2697) or 民國yy年m月d日 |
|||||
| Gyrru ar y | dde | |||||
| Parth rhyngrwyd lefel uchaf | .tw, .台灣, .台湾[7] | |||||
| Côd deialu | +886 | |||||
| Taiwan | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Tsieineeg traddodiadol | 臺灣 or 台灣 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Tsieineeg syml | 台湾 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Republic of China | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Tsieineeg traddodiadol | 中華民國 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Tsieineeg syml | 中华民国 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||
Gwladwriaeth yn Nwyrain Asia ydy Taiwan, a gaiff ei adnabod yn swyddogol fel Gweriniaeth Tsieina (Tsieineeg traddodiadol: 台灣), Pescadores, Quemoy, Matsu, Pratas. Prifddinas y wladwriaeth yw Taipei, ar ynys Taiwan. Yn ffinio â'r weriniaeth mae Gweriniaeth Pobl Tsieina i'r gorllewin, Japan i'r dwyrain a'r gogledd-ddwyrain a Gweriniaeth Y Philipinau (neu'r Philipinau) i'r de. Taipei ydy'r brifddinas swyddogol yn ogystal â chanolbwynt diwylliant ac economeg y wlad.
Hanes[golygu | golygu cod y dudalen]
Hyd at 10,000 o flynyddoedd yn ôl, pan gododd lefel y môr, roedd yr ynys yn sownd yn y tir mawr. Cafwyd hyd i olion dyn ar yr ynys sy'n dyddio'n ôl i rhwng 20,000 a 30,000 o flynyddoedd.[8] Ychydig dros 4,000 o flynyddoedd yn ôl ymfudodd ffermwyr o dir mawr Tsieina i'r ynys; credir mai'r rhain yw cyndeidiau Brodorion Taiwan. Roedd eu hiaith yn perthyn i ieithoedd Awstralaidd. Yn y 13g setlodd Tsieiniaid Han ar ynysoedd Penghu ond roedd brodorion Taiwan yn anghroesawgar tuag atynt. Dim ond ychydig bysgotwyr fedrai sefydlu yno, tan yr 16g.[9]
Gwladychwyd rhannau o'r ynys gan Iseldirwyr (the Dutch East India Company) a Sbaenwyr yn 1626. Roeddent ill dau'n awyddus i ddefnyddio'r ynys fel troedle i farchnata. Yn dilyn cwymp Brenhinllin Ming daeth unoliaethwr Mingaidd i'r ynys, sef dyn o'r enw Koxinga gan hel yr Iseldirwyr (1662) ac ymosod ar dir mawr Tsieina. Lladdwyd ei ŵyr yn 1683 gan Shi Lang o dde Fujian, fe unwyd Taiwan gyda Qing.
Yn rhyfeloedd Sino-Japan 1894-1895, gorchfygwyd yr Ymerodraeth Qing gan Japan a chychwynwyd ar unwaith ar y gwaith o ddiwydiannu'r ynys e.e. porthladdoedd a rheilffyrdd. Erbyn 1938 roedd dros 309,000 o Japaniaid yn byw yn Taiwan.
Daearyddiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]
Saif ynys Taiwan tua 180 kilometr i'r de-ddwyrain o Tsieina, ar draws Culfor Taiwan ac mae ganddo arwynebedd o 35,883 km2 (13,855 mi sg). Mae cryn wahaniaeth rhwng dau draean dwyreiniol yr ynys a'r traean gorllewinol. Mae'r ochr ddwyreiniol yn bum rhes o fynyddoedd geirwon sy'n rhedeg o'r gogledd i'r de. Mynydd uchaf Taiwan ydyYu Shan sy'n 3,952 m o uchder. Ceir pum copa arall sydd dros 3,500 metr ar yr ynys. Dyma, felly bedwaredd ynys uchaf ar y Ddaear.[10]
Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]
- ↑ "Taiwan (self-governing island, Asia)". Britannica Online Encyclopedia. 1975-04-05. http://www.britannica.com/EBchecked/topic/580902/Taiwan. Adalwyd 2009-05-07.
- ↑ "President > Brief Introduction". www.ly.gov.tw. Legislative Yuan. 2010. http://www.ly.gov.tw/en/02_chief/chiefIntro.action?id=1. Adalwyd 2012-04-22.
- ↑ "Hau-Min Rai". Justices of the Constitutional Court. Judicial Yuan. http://www.judicial.gov.tw/constitutionalcourt/en/p01_03_01.asp?curno=24. Adalwyd 2012-04-22.
- ↑ "President Wang, Chien-shien". www.cy.gov.tw. Control Yuan. 1 Mehefin 2011. http://www.cy.gov.tw/mp21.htm. Adalwyd 2012-04-22.
- ↑ "The Examination Yuan of ROC - President". www.exam.gov.tw. Examination Yuan. 27 March 2012. http://www.exam.gov.tw/lp.asp?CtNode=608&CtUnit=268&BaseDSD=58&mp=5&nowpage=1&pagesize=20. Adalwyd 2012-04-22.
- ↑ 6.0 6.1 "Number of Villages, Neighborhoods, Households and Resident Population". MOI Statistical Information Service. http://sowf.moi.gov.tw/stat/month/m1-01.xls. Adalwyd 8 Ebrill 2012.
- ↑ "ICANN Board Meeting Minutes". ICANN. 25 Mehefin 2010. http://brussels38.icann.org/meetings/brussels2010/transcript-board-25jun10-en.txt.
- ↑ Chang, K.C. (1989). translated by W. Tsao, ed. by B. Gordon. "The Neolithic Taiwan Strait". Kaogu 6: 541–550, 569. http://http-server.carleton.ca/~bgordon/Rice/papers/App.18ChangKC89.pdf.
- ↑ Shepherd, John R. (1993). Statecraft and Political Economy on the Taiwan Frontier, 1600–1800. Stanford University Press. p. 7. ISBN 978-0-8047-2066-3. Reprinted Taipei: SMC Publishing, 1995.
- ↑ "Tallest Islands of the World — World Island Info web site". Worldislandinfo.com. http://www.worldislandinfo.com/TALLESTV1.htm. Adalwyd 1 Awst 2010.
Gwaith a gyfeiriwyd[golygu | golygu cod y dudalen]
- Fenby, Jonathan (2009). The Penguin History of Modern China: The Fall and Rise of a Great Power, 1850–2009. Penguin Books. ISBN 0-7139-9832-6.
- "2008 White Paper On Taiwan Industrial Technology". Department of Industrial Technology. 2008. http://doit.moea.gov.tw/itech/data/2008_1_1_EN.pdf. Adalwyd 27 November 2009.
- Fung, Edmund S. K. (2000). In search of Chinese democracy: civil opposition in Nationalist China, 1929–1949. Cambridge modern China series. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-77124-5.
- Makinen, Gail E.; Woodward, G. Thomas (1989). "The Taiwanese hyperinflation and stabilization of 1945–1952". Journal of Money, Credit and Banking 21 (1): 90–105. JSTOR 1992580.
- Makeham, John; Hsiau, A-chin, eds. (2005). Cultural, Ethnic, and Political Nationalism in Contemporary Taiwan: Bentuhua. New York: Palgrave Macmillan. ISBN 978-1-4039-7020-6.
Darllen pellach[golygu | golygu cod y dudalen]
- "Taiwan Flashpoint". BBC News. 2005. http://news.bbc.co.uk/1/shared/spl/hi/asia_pac/04/taiwan_flashpoint/html/introduction.stm.
- Bush, R.; O'Hanlon, M. (2007). A War Like No Other: The Truth About China's Challenge to America. Wiley. ISBN 0-471-98677-1.
- Bush, R. (2006). Untying the Knot: Making Peace in the Taiwan Strait. Brookings Institution Press. ISBN 0-8157-1290-1.
- Carpenter, T. (2006). America's Coming War with China: A Collision Course over Taiwan. Palgrave Macmillan. ISBN 1-4039-6841-1.
- Cole, B. (2006). Taiwan's Security: History and Prospects. Routledge. ISBN 0-415-36581-3.
- Copper, J. (2006). Playing with Fire: The Looming War with China over Taiwan. Praeger Security International General Interest. ISBN 0-275-98888-0.
- Federation of American Scientists et al. (2006). "Chinese Nuclear Forces and US Nuclear War Planning". http://www.fas.org/nuke/guide/china/Book2006.pdf.
- Feuerwerker, Albert (1968). The Chinese Economy, 1912–1949. Ann Arbor: University of Michigan Press.
- Gill, B. (2007). Rising Star: China's New Security Diplomacy. Brookings Institution Press. ISBN 0-8157-3146-9.
- Shirk, S. (2007). China: Fragile Superpower: How China's Internal Politics Could Derail Its Peaceful Rise. Oxford University Press. ISBN 0-19-530609-0.
- Tsang, S. (2006). If China Attacks Taiwan: Military Strategy, Politics and Economics. Routledge. ISBN 0-415-40785-0.
- Tucker, N.B. (2005). Dangerous Strait: the US-Taiwan-China Crisis. Columbia University Press. ISBN 0-231-13564-5.