Sawdi Arabia

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio
Teyrnas Sawdi Arabia
المملكة العربية السعودية
Al-Mamlakah al-Arabiyah as-Sa'ūdiyah
Baner
Motto: لا إله إلا الله، محمد رسول الله
"Lā ʾilāha ʾillā l–lāh, Muḥammadun rasūlu l–lāh"
"Nid oes duw ond Duw; Mohammed yw Ei Broffwyd"[lower-alpha 1] (Shahada)
Anthem: السلام الملكي (offerynol)
"as-Salām al-Malakiyy"
"Y Saliwt Brenhinol"
Prifddinas
(and Y ddinas fwyaf)		 Riyadh
24°39′N 46°46′E / 24.650°N 46.767°E / 24.650; 46.767
Ieithoedd swyddogol Arabeg[4]
Grwpiau ethnig  90% Arab
10% Asiad-Affricanaidd
Demonym
  • Sawdi Arabiad
  • Sawdi (anffurfiol)
Llywodraeth Unedol, Cenedl Islamaidd, Brenhiniaeth
 -  Brenin Salman bin Abdulaziz
 -  Tywysog Sawdi Arabia Muqrin bin Abdulaziz
 -  Dirprwy Dywysog Muhammad bin Nayef
Cyfreithiol Dim[lower-alpha 2]
Gwladwriaeth
 -  Sefydlu'r Frenhiniaeth 23 Medi 1932
(83 {{{4}}} yn ôl) (1932-09-23) 
Arwynebedd
 -  Cyf 2,149,690[4] km2 (13fed)
870,000 mi sgwâr 
 -  Dŵr (%) 0.7
Poblogaeth
 -  2014 amcan. 30,770,375[5] (41fed)
 -  Dwysedd 12.3/km2 (216fed)
31/mi sgwâr
GDP (PPP) 2014 amcan.
 -  Cyfanswm $1.652 triliwn[6] (14fed)
 -  Y pen $53,935[6] (11fed)
GDP (nominal) 2014 amcan.
 -  Cyfanswm $777.870 biliwn[6] (19fed)
 -  Y pen $25,401[6] (31fed)
HDI (Human Development Index) (2013) 0.836 (34fed)
Arian Saudi riyal (SR) (SAR)
Rhanbarth amser Arabia Standard Time (AST) Amser +3)
Gyrru ar y Y dde
Lefel uchaf Gwlad (ar y we)
Côd deialu +966

Gwlad fawr ar orynys Arabia yn ne-orllewin Asia yw Teyrnas Sawdi Arabia neu Sawdi Arabia (Arabeg: المملكة العربية السعودية; sef Al Mamlaka al ʻArabiyya as Suʻūdiyya). Hi yw'r wlad Arabaidd fwyaf yng Ngorllewin Asia gydag oddeutu 2,150,000 km2 (830,000 millt sg) a'r ail wlad Arabaidd fwyaf, yn dilyn Algeria. Y gwledydd cyfagos yw Irac a Ciwait i'r gogledd-ddwyrain, Gwlad Iorddonen i'r gogledd-orllewin, Oman, Qatar a'r Emiradau Arabaidd Unedig i'r dwyrain a Iemen i'r de-orllewin. Mae gan Saudi arfordir ar lan Y Môr Coch i'r gorllewin a Gwlff Persia i'r dwyrain. Anialwch yw'r rhan fwyaf o ganolbarth y wlad. Riyadh yw'r brifddinas. Mae ei phoblogaeth oddeutu 28.7 million, gyda 8 miliwn o'r rheiny o'r tu allan i'r wlad.[7][8][9][10]

Cyn i Ibn Saud uno'r wlad yn 1932 roedd pedair ardal: Hejaz, Najd a rhannau o Ddwyrain Arabia (Al-Hasa) a De Arabia (ardal 'Asir).[11] Llwyddodd i wneud hyn drwy gyfres o ymosodiadau milwrol gan gychwyn yn 1902 pan gymerodd Riyadh drwy rym milwrol; Riyadh oedd hen ddinas ei hynafiaid - sef y teulu'r Saud. Brenhiniaeth absoliwt yw'r wlad ers hynny, wedi'i llywodraethu gydag Islamiaeth yn ganllaw gadarn a dylanwad y Wahhabi.[12] Gelwir Sawdi Arabia weithiau'n "Wlad y Ddau Fosg", sef Al-Masjid al-Haram (yn Mecca), a Al-Masjid an-Nabawi (ym Medina), y ddau le mwyaf cysegredig yn Islam.

Domineiddir y byd olew gan Sawdi Arabia, fel cynhyrchydd a gwerthwr olew ac yno mae'r ail ffynhonnell fwyaf o olew drwy'r byd.[10] Oherwydd yr arian a ddaw o'r diwydiant olew, ystyrir y wald yn wlad gyfoethog iawn a'r economi'n 'incwm uchel'. Hon yw'r unig wlad Arabaidd sy'n aelod o'r grŵp G-20 a rhestrir hi'n 4ydd safle o ran gwariant y wlad ar arfau.[13][14] Mae'n aelod o Gyngor Gweithredol y Gwlff, Mudiad Cydweithio islamaidd ac OPEC.[15]

Daearyddiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Hanes[golygu | golygu cod y dudalen]

Gwleidyddiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae gwleidyddiaeth y wlad, ers ei sefydlu yn 1932, yn cael ei rheoli gan y frenhiniaeth absoliwt; olynwyd Ibn Saud gan ei feibion: Saud (1953-64), Faisal (1964-75), Khalid (1975-82), Fahd (1982-2005), Abdullah (2005-2015) a Salman (2015 - y presennol).

Mae'r 'Arwydd' neu'r 'Faner' Frenhinol, yn cynnwys geiriau mewn math o Arabeg a elwir yn Thulutheg, cleddyf symbolaidd ac arfbais y teulu brenhinol yn y gornel dde isaf, mewn aur.

Royal Standard of the King

Ceir arni ddatganiad Islamaidd o'u ffydd (neu'r shahada):

لَا إِلٰهَ إِلَّا الله مُحَمَّدٌ رَسُولُ الله
lā ʾilāha ʾillā-llāh, muhammadun rasūlu-llāh
Nid oes duw ond Duw; Muhammad yw negesydd (neu broffwyd) Duw.[16]

Yn ôl gorchymyn brenhinol 1992, mae'n rhaid i'r brenin gydymffurfio gyda chyfraith Islamaidd Sharia, a'r Coran, ac mae'r Coran a'r Sunnah (Traddodiadau Mohammed) ar y cyd yn cael eu hystyried fel Cyfansoddiad swyddogol y wlad. Ni chaniateir unrhyw bleidiau gwleidyddol. Mae'r 'Economist' yn graddoli'r wlad - allan o gyfanswm o 167 o wledydd - fel y pumed gwlad mwayf awdurdodol a llym; o ran 'damocratiaeth mae'n ei rhestru fel y gwaethaf oll (2013).[17]

Gan fod enw'r wlad ("Saudi") yn dod o'r gair Arabeg as-Suʻūdīyah, sef enw'r teulu "Saud" (آل سعود), fe'i hystyrir yn ansoddair sy'n ddatganiad pwerus mai eiddo'r teulu Saud, mewn gwirionedd, yw'r wlad.[18][19] Sefydlydd y teulu (o ran cofnodi'r enw) oedd Muhammad bin Saud]].[20] yn y 18fed ganrif. Mae'r gwledydd hynny nad ydynt yn cydnabod hawl y teulu Saudi i reoli'r wlad (e.e. Iraq) yn galw'r wlad "Tir yr Haramayn" (sef "Tir y Ddau Le Sanctaidd" - Mecca a Medinia.[21]

Hawliau dynol[golygu | golygu cod y dudalen]

Merched

Gwahaniaethir o ran rhyw yn swyddogol. Ni chaniateir i fenywod yrru car. Heb ganiatâd dyn ni chaniateir i ferched ychwaith wneud cais am basport, teithio i unrhyw fan, derbyn addysg uwch na phriodi.[22]

Rhyddid i fynegiant

Rheolir penodiadau i swyddi allweddol y wasg gan y Llywodraeth e.e. golygyddion papurau newydd, cynhyrchwyr teledu. Cosbir unrhyw feirniadaeth o'r Llywodraeth neu'r teulu brenhinol gan ddeng mlynedd o garchar.

Y gosb eithaf

Yn 2013, yn ôl Amnest Rhyngwladol lladdwyd 79 o bobl yn gyhoeddus am dorri'r gyfraith, y rhan fwyaf drwy dorri eu pennau.

Hawliau hoywon

Mae gweithredoedd hoyw yn cael eu hystyried yn anghyfreithlon, a chosbir hoywon gyda'r gosb eithaf, neu ysbaddiad cemegol.

Crefyddau eraill

Nid oes hawl i ddinesydd Shia ddal swyddi mewn rhai meysydd fel dysgu hanes mewn ysgolion. Ychydig iawn o ddinasyddion Shia sy'n cyrraedd y sector uwchradd a nemor dim o fewn system llywodraeth y wlad.

Iaith a diwylliant[golygu | golygu cod y dudalen]

Arabeg yw iaith y wlad. Mae'r trigolion bron i gyd yn Arabiaid Mwslim ac mae'r wlad yn cynnwys Mecca, dinas sanctaidd Islam.

Economi[golygu | golygu cod y dudalen]

Gweler hefyd[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. ↑ "God". Islam: Empire of Faith. PBS. http://www.pbs.org/empires/islam/faithgod.html. Adalwyd 18 Rhagfyr 2010.
  2. ↑ "Islam and Christianity", Encyclopedia of Christianity (2001): Arabic-speaking Christians and Jews also refer to God as Allāh.
  3. ↑ Gardet, L.. "Allah". Encyclopaedia of Islam Online.
  4. ↑ 4.0 4.1 Saudi Arabia dyfyniad allan o The World Factbook
  5. ↑ "Official annual projection". 2014. http://www.cdsi.gov.sa/pdf/PopulationEstimates2010-2025-admareas.pdf. Adalwyd 1 Gorff. 2014.
  6. ↑ 6.0 6.1 6.2 6.3 "Saudi Arabia". International Monetary Fund . http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2014/02/weodata/weorept.aspx?sy=2012&ey=2015&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=43&pr1.y=11&c=456&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a=. Adalwyd 2 Tachwedd 2014.
  7. ↑ Gwefan Saesneg CIA World Factbook
  8. ↑ Saudi Arabia profile
  9. ↑ "Saudi Arabia Launches New Housing Scheme To Ease Shortage". http://gulfbusiness.com/2014/03/saudi-arabia-launches-new-housing-scheme-ease-shortage/#.U7vqcPmSxfA.
  10. ↑ 10.0 10.1 "Demography of Religion in the Gulf". Mehrdad Izady. 2013. http://gulf2000.columbia.edu/images/maps/GulfReligionGeneral_lg.png.
  11. ↑ Madawi Al-Rasheed (2013). A Most Masculine State: Gender, Politics and Religion in Saudi Arabia. tud. 65. http://books.google.fr/books?id=JmafWmVNJAAC&pg=PA65&dq.
  12. ↑ Focus on Islamic Issues – Tud 23, Cofie D. Malbouisson – 2007
  13. ↑ The Military Balance 2014: Top 15 Defence Budgets 2013 (IISS)
  14. ↑ "The 15 countries with the highest military expenditure in 2013 (table)" (PDF). Stockholm International Peace Research Institute. http://books.sipri.org/product_info?c_product_id=476. Adalwyd 14 Ebrill 2014.
  15. ↑ "The erosion of Saudi Arabia's image among its neighbours". Middleeastmonitor.com. 2013-11-07. http://www.middleeastmonitor.com/articles/middle-east/8207-the-erosion-of-saudi-arabias-image-among-its-neighbours. Adalwyd 2014-04-04.
  16. ↑ "About Saudi Arabia: Facts and figures ". The Royal Embassy of Saudi Arabia, Washington D.C. http://www.saudiembassy.net/about/country-information/facts_and_figures/. Adalwyd 24 Ebrill 2012.
  17. ↑ (2013 edition behind paywall) Democracy index 2012 Democracy at a standstill. The Economist Intelligence Unit. 2012. http://pages.eiu.com/rs/eiu2/images/Democracy-Index-2012.pdf. Adalwyd 13 Hydref 2014.
  18. ↑ Wilson, Peter W.; Graham, Douglas (1994). Saudi Arabia: the coming storm. tud. 46. ISBN 1-56324-394-6. http://books.google.com/books?id=K_c9FOeeuewC&pg=PA46.
  19. ↑ Kamrava, Mehran (2011). The Modern Middle East: A Political History Since the First World War. tud. 67. ISBN 978-0-520-26774-9. http://books.google.com/books?id=CkLHZCzMEJkC&pg=PA67.
  20. ↑ Hariri-Rifai, Wahbi; Hariri-Rifai, Mokhless (1990). The heritage of the Kingdom of Saudi Arabia. tud. 26. ISBN 978-0-9624483-0-0.
  21. ↑ "Islamic State sets sights on Saudi Arabia". BBC.
  22. ↑ Papur yr Independent; 24 Ionawr 2015 tudalen 5
  1. ↑ Cyfieithir y Shahada ar adegau fel: "Nid oes yr un duw ond Alah", gan ddefnyddio'r gair Arabeg "Allah" yn hytrach na'i gyfieithiad. Ystyr y gair Arabeg "Allah" yw y Duw.[1][2][3]
  2. ↑ Mae 'Cynulliad Sawdi Araia' yn gorff sy'n cynghori'r Brenin.
gw • sg • go
Y Cynghrair Arabaidd
Aelodau Yr Aifft · Algeria · Bahrain · Y Comoros · Djibouti · Yr Emiradau Arabaidd Unedig · Gwlad Iorddonen · Irac · Kuwait · Libanus · Libya · Mauritania · Moroco · Oman · Palesteina · Qatar · Saudi Arabia · Somalia · Sudan · Syria · Tunisia · Yemen
Arsyllwyr Eritrea · India · Venezuela
gw • sg • go
Asia
Gwladwriaethau sofranaidd
Gwladwriaethau trawsgyfandirol

Yr Aifft2 · Armenia3 · Aserbaijan4 · Cyprus3 · Dwyrain Timor5 · Georgia4 · Indonesia5 · Casachstan6 · Rwsia6 · Twrci6 · Yemen7
Tiriogaethau dibynnol,
ardaloedd ymreolaethol,
a thiriogaethau eraill
Dynodir gwlad anghydnabyddedig neu a gydnabyddir yn rhannol gan lythrennau italig.
1 Cydnabyddir gan Dwrci yn unig.  2 Gyda'r mwyafrif o'i thir yn Affrica.  3 Yn Ne Orllewin Asia yn gyfan gwbwl, ond ystyrir yn rhan o Ewrop am resymau hanesyddol, gwleidyddol, ac/neu diwylliannol.  4 Yn rhannol neu ddim o gwbwl yn Ewrop, yn dibynnu ar ddiffiniadau'r ffiniau rhwng Ewrop ac Asia.  5 Ystyrid weithiau yn rhan o Oceania.  6 Gyda lleiafrif o'i thir yn Asia.  7 Ystyrid ynysfor Socotra yn rhan o Affrica.  8 Gweinyddir gan Weriniaeth Pobl Tsieina.  9 Nid yn llwyr annibynnol. 
Flag of Saudi Arabia.svg Eginyn erthygl sydd uchod am Sawdi Arabia. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato
Wedi dod o "https://cy.wikipedia.org/w/index.php?title=Sawdi_Arabia&oldid=1710135"