Sawdi Arabia

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Sawdi Arabia
Kingdom Tower at night.JPG
Emblem of Saudi Arabia.svg
Arwyddairلَا إِلٰهَ إِلَّا ٱلله مُحَمَّدٌ رَسُولُ ٱلله Edit this on Wikidata
Mathgwladwriaeth sofran, teyrnas, gwlad Edit this on Wikidata
Enwyd ar ôlSaud I Edit this on Wikidata
LL-Q7026 (cat)-Millars-Aràbia Saudita.wav, Lb-Saudiarabien.ogg, LL-Q7913 (ron)-KlaudiuMihaila-Arabia Saudită.wav Edit this on Wikidata
PrifddinasRiyadh Edit this on Wikidata
Poblogaeth33,000,000 Edit this on Wikidata
Sefydlwyd
  • 1727 (teyrnach, House of Saud) Edit this on Wikidata
AnthemNational Anthem of Saudi Arabia Edit this on Wikidata
Pennaeth llywodraethSalman Edit this on Wikidata
Cylchfa amserUTC+03:00 Edit this on Wikidata
Iaith/Ieithoedd
  swyddogol
Arabeg Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
Rhan o'r canlynolY Dwyrain Canol, De-orllewin Asia Edit this on Wikidata
GwladBaner Sawdi Arabia Sawdi Arabia
Arwynebedd2,250,000 ±1 km² Edit this on Wikidata
GerllawGwlff Persia, Y Môr Coch, Gwlff Aqaba Edit this on Wikidata
Yn ffinio gydaGwlad Iorddonen, Coweit, Qatar, Bahrain, Yr Emiradau Arabaidd Unedig, Oman, Iemen, Irac, Yr Aifft Edit this on Wikidata
Cyfesurynnau23.71667°N 44.11667°E Edit this on Wikidata
Gwleidyddiaeth
Corff gweithredolCouncil of Ministers of Saudi Arabia Edit this on Wikidata
Corff deddfwriaetholPrime Minister of Saudi Arabia Edit this on Wikidata
Swydd pennaeth
  y wladwriaeth
Brenhinoedd Sawdi Arabia Edit this on Wikidata
Pennaeth y wladwriaethSalman Edit this on Wikidata
Swydd pennaeth
  y Llywodraeth
Prime Minister of Saudi Arabia Edit this on Wikidata
Pennaeth y LlywodraethSalman Edit this on Wikidata
Sefydlwydwyd ganFounding Leaders of Saudi Arabia Edit this on Wikidata
ArianSaudi riyal Edit this on Wikidata
Canran y diwaith11 ±1 % Edit this on Wikidata
Cyfartaledd plant2.765 Edit this on Wikidata
Mynegai Datblygiad Dynol0.853 Edit this on Wikidata

Gwlad fawr ar orynys Arabia yn ne-orllewin Asia yw Teyrnas Sawdi Arabia neu Sawdi Arabia (Arabeg: المملكة العربية السعودية; sef Al Mamlaka al ʻArabiyya as Suʻūdiyya). Hi yw'r wlad Arabaidd fwyaf yng Ngorllewin Asia gydag oddeutu 2,150,000 km2 (830,000 mi sgw) a'r ail wlad Arabaidd fwyaf, yn dilyn Algeria. Y gwledydd cyfagos yw Irac a Ciwait i'r gogledd-ddwyrain, Gwlad Iorddonen i'r gogledd-orllewin, Oman, Qatar a'r Emiradau Arabaidd Unedig i'r dwyrain a Iemen i'r de-orllewin. Mae gan Saudi arfordir ar lan Y Môr Coch i'r gorllewin a Gwlff Persia i'r dwyrain. Anialwch yw'r rhan fwyaf o ganolbarth y wlad. Riyadh yw'r brifddinas. Mae ei phoblogaeth oddeutu 28.7 million, gyda 8 miliwn o'r rheiny o'r tu allan i'r wlad.[1][2][3][4]

Cyn i Ibn Saud uno'r wlad yn 1932 roedd pedair ardal: Hejaz, Najd a rhannau o Ddwyrain Arabia (Al-Hasa) a De Arabia (ardal 'Asir).[5] Llwyddodd i wneud hyn drwy gyfres o ymosodiadau milwrol gan gychwyn yn 1902 pan gymerodd Riyadh drwy rym milwrol; Riyadh oedd hen ddinas ei hynafiaid - sef y teulu'r Saud. Brenhiniaeth absoliwt yw'r wlad ers hynny, wedi'i llywodraethu gydag Islamiaeth yn ganllaw gadarn a dylanwad y Wahhabi.[6] Gelwir Sawdi Arabia weithiau'n "Wlad y Ddau Fosg", sef Al-Masjid al-Haram (yn Mecca), a Al-Masjid an-Nabawi (ym Medina), y ddau le mwyaf cysegredig yn Islam.

Domineiddir y byd olew gan Sawdi Arabia, fel cynhyrchydd a gwerthwr olew ac yno mae'r ail ffynhonnell fwyaf o olew drwy'r byd.[4] Oherwydd yr arian a ddaw o'r diwydiant olew, ystyrir y wald yn wlad gyfoethog iawn a'r economi'n 'incwm uchel'. Hon yw'r unig wlad Arabaidd sy'n aelod o'r grŵp G-20 a rhestrir hi'n 4ydd safle o ran gwariant y wlad ar arfau.[7][8] Mae'n aelod o Gyngor Gweithredol y Gwlff, Mudiad Cydweithio islamaidd ac OPEC.[9]

Daearyddiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Hanes[golygu | golygu cod y dudalen]

Gwleidyddiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae gwleidyddiaeth y wlad, ers ei sefydlu yn 1932, yn cael ei rheoli gan y frenhiniaeth absoliwt; olynwyd Ibn Saud gan ei feibion: Saud (1953-64), Faisal (1964-75), Khalid (1975-82), Fahd (1982-2005), Abdullah (2005-2015) a Salman (2015 - y presennol).

Y Faner Frenhinol

Mae'r 'Arwydd' neu'r 'Faner' Frenhinol, yn cynnwys geiriau mewn math o Arabeg a elwir yn Thulutheg, cleddyf symbolaidd ac arfbais y teulu brenhinol yn y gornel dde isaf, mewn aur.

Ceir arni ddatganiad Islamaidd o'u ffydd (neu'r shahada):

لَا إِلٰهَ إِلَّا الله مُحَمَّدٌ رَسُولُ الله
lā ʾilāha ʾillā-llāh, muhammadun rasūlu-llāh
Nid oes duw ond Duw; Muhammad yw negesydd (neu broffwyd) Duw.[10]

Yn ôl gorchymyn brenhinol 1992, mae'n rhaid i'r brenin gydymffurfio gyda chyfraith Islamaidd Sharia, a'r Coran, ac mae'r Coran a'r Sunnah (Traddodiadau Mohammed) ar y cyd yn cael eu hystyried fel Cyfansoddiad swyddogol y wlad. Ni chaniateir unrhyw bleidiau gwleidyddol. Mae'r 'Economist' yn graddoli'r wlad - allan o gyfanswm o 167 o wledydd - fel y pumed gwlad mwayf awdurdodol a llym; o ran 'damocratiaeth mae'n ei rhestru fel y gwaethaf oll (2013).[11]

Gan fod enw'r wlad ("Saudi") yn dod o'r gair Arabeg as-Suʻūdīyah, sef enw'r teulu "Saud" (السعود), fe'i hystyrir yn ansoddair sy'n ddatganiad pwerus mai eiddo'r teulu Saud, mewn gwirionedd, yw'r wlad.[12][13] Sefydlydd y teulu (o ran cofnodi'r enw) oedd Muhammad bin Saud]].[14] yn y 18g. Mae'r gwledydd hynny nad ydynt yn cydnabod hawl y teulu Saudi i reoli'r wlad (e.e. Iraq) yn galw'r wlad "Tir yr Haramayn" (sef "Tir y Ddau Le Sanctaidd" - Mecca a Medinia.[15]

Hawliau dynol[golygu | golygu cod y dudalen]

Merched

Gwahaniaethir o ran rhyw yn swyddogol. Ni chaniateir i fenywod yrru car. Heb ganiatâd dyn ni chaniateir i ferched ychwaith wneud cais am basbort, teithio i unrhyw fan, derbyn addysg uwch na phriodi.[16]

Rhyddid i fynegiant

Rheolir penodiadau i swyddi allweddol y wasg gan y Llywodraeth e.e. golygyddion papurau newydd, cynhyrchwyr teledu. Cosbir unrhyw feirniadaeth o'r Llywodraeth neu'r teulu brenhinol gan ddeng mlynedd o garchar.

Y gosb eithaf

Yn 2013, yn ôl Amnest Rhyngwladol lladdwyd 79 o bobl yn gyhoeddus am dorri'r gyfraith, y rhan fwyaf drwy dorri eu pennau.

Hawliau hoywon

Mae gweithredoedd hoyw yn cael eu hystyried yn anghyfreithlon, a chosbir hoywon gyda'r gosb eithaf, neu ysbaddiad cemegol.

Crefyddau eraill

Nid oes hawl i ddinesydd Shia ddal swyddi mewn rhai meysydd fel dysgu hanes mewn ysgolion. Ychydig iawn o ddinasyddion Shia sy'n cyrraedd y sector uwchradd a nemor dim o fewn system llywodraeth y wlad.

Iaith a diwylliant[golygu | golygu cod y dudalen]

Arabeg yw iaith y wlad. Mae'r trigolion bron i gyd yn Arabiaid Mwslim ac mae'r wlad yn cynnwys Mecca, dinas sanctaidd Islam.

Economi[golygu | golygu cod y dudalen]

Gweler hefyd[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. Gwefan Saesneg CIA World Factbook
  2. Saudi Arabia profile
  3. "Saudi Arabia Launches New Housing Scheme To Ease Shortage".
  4. 4.0 4.1 "Demography of Religion in the Gulf". Mehrdad Izady. 2013.
  5. Madawi Al-Rasheed (2013). A Most Masculine State: Gender, Politics and Religion in Saudi Arabia. t. 65.
  6. Focus on Islamic Issues – Tud 23, Cofie D. Malbouisson – 2007
  7. The Military Balance 2014: Top 15 Defence Budgets 2013 (IISS)
  8. "The 15 countries with the highest military expenditure in 2013 (table)" (PDF). Stockholm International Peace Research Institute. Cyrchwyd 14 Ebrill 2014.
  9. "The erosion of Saudi Arabia's image among its neighbours". Middleeastmonitor.com. 2013-11-07. Cyrchwyd 2014-04-04.
  10. "About Saudi Arabia: Facts and figures ". The Royal Embassy of Saudi Arabia, Washington D.C. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-04-17. Cyrchwyd 24 Ebrill 2012.
  11. (2013 edition behind paywall) Democracy index 2012 Democracy at a standstill (PDF). The Economist Intelligence Unit. 2012. Cyrchwyd 13 Hydref 2014. Italic or bold markup not allowed in: |publisher= (help)
  12. Wilson, Peter W.; Graham, Douglas (1994). Saudi Arabia: the coming storm. t. 46. ISBN 1-56324-394-6.
  13. Kamrava, Mehran (2011). The Modern Middle East: A Political History Since the First World War. t. 67. ISBN 978-0-520-26774-9.
  14. Hariri-Rifai, Wahbi; Hariri-Rifai, Mokhless (1990). The heritage of the Kingdom of Saudi Arabia. t. 26. ISBN 978-0-9624483-0-0.
  15. "Islamic State sets sights on Saudi Arabia". http://www.bbc.com/news/world-europe-30061109. BBC. Check date values in: |accessdate= (help); External link in |website= (help); Missing or empty |url= (help); |access-date= requires |url= (help)
  16. Papur yr Independent; 24 Ionawr 2015 tudalen 5
Flag of Saudi Arabia.svg Eginyn erthygl sydd uchod am Sawdi Arabia. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato