Indonesia

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Indonesia
Indonesia provinces english.png
National emblem of Indonesia Garuda Pancasila.svg
ArwyddairWonderful Indonesia Edit this on Wikidata
Mathgwladwriaeth sofran, gwladwriaeth archipelagig, gwladwriaeth gyfansoddiadol, ynys-genedl, cyfundrefn arlywyddol, gwlad Edit this on Wikidata
PrifddinasJakarta Edit this on Wikidata
Poblogaeth270,625,568 Edit this on Wikidata
Sefydlwyd
  • 17 Awst 1945 Edit this on Wikidata
AnthemIndonesia Raya Edit this on Wikidata
Pennaeth llywodraethJoko Widodo Edit this on Wikidata
Cylchfa amserCylchfa Amser Gorllewin Indonesia, Cylchfa Amser Canol Indonesia, Cylchfa Amser Canol Indonesia Edit this on Wikidata
Iaith/Ieithoedd
  swyddogol
Indoneseg, Jafaneg Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
Rhan o'r canlynolMIKTA Edit this on Wikidata
GwladIndonesia Edit this on Wikidata
Arwynebedd1,904,570 km² Edit this on Wikidata
Yn ffinio gydaDwyrain Timor, Maleisia, Papua Gini Newydd, Singapôr, Y Philipinau, Awstralia, Gwlad Tai, India, Palaw, Fietnam Edit this on Wikidata
Cyfesurynnau2°S 118°E Edit this on Wikidata
Gwleidyddiaeth
Corff gweithredolLlywodraeth Indonesia Edit this on Wikidata
Corff deddfwriaetholCynulliad Ymgynghorol y Bobl Edit this on Wikidata
Swydd pennaeth
  y wladwriaeth
Arlywydd Indonesia Edit this on Wikidata
Pennaeth y wladwriaethJoko Widodo Edit this on Wikidata
Swydd pennaeth
  y Llywodraeth
Arlywydd Indonesia Edit this on Wikidata
Pennaeth y LlywodraethJoko Widodo Edit this on Wikidata
Arianrupiah Edit this on Wikidata
Canran y diwaith6 ±1 % Edit this on Wikidata
Cyfartaledd plant2.463 Edit this on Wikidata
Mynegai Datblygiad Dynol0.694 Edit this on Wikidata


Ynysfor mwyaf y byd yw Gweriniaeth Indonesia neu Indonesia. Mae'r wlad hon yn gorwedd rhwng cyfandiroedd Asia ac Awstralia yn ogystal â rhwng Cefnfor India a'r Cefnfor Tawel. Y gwledydd cyfagos yw Maleisia (ceir ffin rhyngddynt ar ynys Borneo, Kalimantan yw enw'r rhan sy'n perthyn i Indonesia), Papua Gini Newydd (ceir ffin rhyngddynt ar ynys Gini Newydd, sef ynys Irian yn Bahasa Indonesia) a Dwyrain Timor (ceir ffin rhyngddynt ar ynys Timor).

Ynysoedd[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae gan Indonesia 18,108 o ynysoedd, gyda phobl yn byw ar tua 6,000 ohonynt. Mae'r ynysoedd sy'n perthyn yn gyfangwbl i Indonesia yn cynnwys:

Mae'r brifddinas, Jakarta, ar ynys Jawa. Jakarta yw'r ddinas fwyaf, yn cael ei dilyn gan Surabaya, Bandung, Medan, a Semarang.

Taleithiau[golygu | golygu cod y dudalen]

Rhennir Indonesia yn 33 o daleithiau:

Talaith Prifddinas
Nanggroe Aceh Darussalam Banda Aceh
Gogledd Sumatra Medan
Gorllewin Sumatra Padang
Riau Pekanbaru
Ynysoedd Riau Tanjung Pinang
Jambi Jambi
Bengkulu Bengkulu
De Sumatra Palembang
Bangka-Belitung Pangkal Pinang
Lampung Bandar Lampung
Ardal Arbennig y Brifddinas Jakarta Jakarta
Banten Serang
Gorllewin Java Bandung
Canolbarth Java Semarang
Ardal Arbennig Yoggyakarta Yogyakarta
Dwyrain Java Surabaya
Bali Denpasar
Gorllewin Nusa Tenggara Mataram
Dwyrain Nusa Tenggara Kupang
Gorllewin Kalimantan Pontianak
Canolbarth Kalimantan Palangkaraya
De Kalimantan Banjarmasin
Dwyrain Kalimantan Samarinda
Gogledd Sulawesi Manado
Gorontalo Gorontalo
Canolbarth Sulawesi Palu
De-ddwyrain East Sulawesi Kendari
De Sulawesi Makassar
Gorllewin Sulawesi Mamuju
Maluku Ambon
Gogledd Maluku Ternate
Papua Jayapura
Gorllewin Papua Manokwari

Hanes[golygu | golygu cod y dudalen]

Searchtool.svg
Prif erthygl: Hanes Indonesia

Morwyr o Portiwgal oedd yr Ewropeaid cyntaf i gyrraedd ynysoedd Indonesia yn 1512. Dilynwyd hwy gan fasnachwyr o'r Iseldiroedd a Phrydain. Yn 1602 sefydlwyd Cwmni India'r Dwyrain yr Iseldiroedd (VOC), a'r cwmni yma oedd y pwer mawr yn yr ynysoedd hyd 1800, pan ddaethant yn rhan o ymerodraeth yr Iseldiroedd dan y llywodraeth.

Yn ystod yr Ail Ryfel Byd meddiannwyd yr ynysoedd gan Japan. Ar ddiwedd y rhyfel yn Awst 1945, cyhoeddodd y cenedlaetholwyr Indonesaidd, dan arweiniad Sukarno, wladwriaeth annibynnol. Ceisiodd yr Iseldiroedd ad-ennill grym, ond wedi cryn dipyn o ymladd gorfodwyd hwy i gydnabod annibyniaeth Indonesia yn Rhagfyr 1949.

Bu Sukarno yn arlywydd hyd 1968. Gwanychwyd ei safle yn ddirfawr gan ddigwyddiadau 30 Medi 1965, pan laddwyd chwech cadfridog yn yr hyn a hawlid oedd yn ymgais gan Blaid Gomiwnyddol Indonesia (PKI) i gipio grym. Ymatebodd y fyddin, dan arweiniad y cadfridog Suharto, trwy ladd miloedd lawer o gomiwnyddion ac eraill y dywedid eu bod mewn cydymdeimlad â hwy. Credir i rhwng 500,000 a miliwn o bobl gael eu lladd. Daeth Suharto yn arlywydd yn ffurfiol ym mis Mawrth 1968.

Yn ystod cyfnod Suharto bu tŵf economaidd sylweddol, ond effeithiwyd ar yr economi yn ddifrifol gan broblemau economaidd Asia yn 1997 a 1998. Cynyddodd protestiadau yn erbyn Suharto, ac fe'i gorfodwyd i ymddiswyddo ar 21 Mai 1998. Yn 1999 pleidleisiodd Dwyrain Timor i adael Indonesia a dod yn wladwriaeth annibynnol.

Yn dilyn ymddiswyddiad Suharto, sefydlwyd trefn fwy democrataidd, a chynhaliwyd yr etholiad uniongyrchol cyntaf i ddewis Arlywydd yn 2004.

Arlywyddion Indonesia[golygu | golygu cod y dudalen]

Ecoleg[golygu | golygu cod y dudalen]

Orangutan Sumatra, rhywogaeth sydd mewn perygl o ddiflannu

Oherwydd maint a hinsawdd drofannol Indonesia, yma y ceir y lefel ail-fwyaf o fioamrywiaeth yn y byd; dim ond Brasil sydd a lefel uwch. Ar yr ynysoedd gorllewinol, ceir anifeiliad tebyg i'r rhai ar gyfandir Asia. Mae nifer o'r rhywogaethau o famaliaid mawr megis Teigr Sumatra, Rheinoseros Java, yr Orangutan, yr Eliffant ac eraill mewn perygl o ddiflannu. Mae llawer o'r fforestydd trofannol wedi eu colli yn y blynyddoedd diwethaf, oherwydd torri coed, llawer ohono yn anghyfreithlon, a llosgi'r coed yn fwriadol.

Disgrifiodd y naturiaethwr o Gymro, Alfred Russel Wallace, y llinell rhwng rhywogaethau Asiaidd a rhywogaethau Awstralaidd, a elwir yn Linell Wallace. Mae'n gwahanu Kalimantan a Sulawesi, yna'n gwahanu Lombok a Bali. I'r dwyrain o'r llinell yma, mae'r anifeiliaid a phlanhigion o fathau Awstralaidd.

Economi[golygu | golygu cod y dudalen]

Roedd Indonesia un un o'r aelodau a sefydlodd ASEAN yn 1967.

Albwm[golygu | golygu cod y dudalen]

Wiktionary-logo-cy.png
Chwiliwch am Indonesia
yn Wiciadur.
Flag of Indonesia.svg Eginyn erthygl sydd uchod am Indonesia. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.