Yr Ustus Llwyd

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Yr Ustus Llwyd
Ganwyd Mawddwy Edit this on Wikidata
Cenedl Baner Cymru Cymru
Galwedigaeth bardd Edit this on Wikidata
Blodeuodd 14 canrif Edit this on Wikidata
Cysylltir gyda Gruffudd de la Pole Edit this on Wikidata

Un o Feirdd yr Uchelwyr oedd Yr Ustus Llwyd, a flodeuai yn y 14g. Roedd yn bengampwr ar y canu dychanol. Ni wyddys ddim amdano ar wahân i'r hyn y gellir ei gasglu oddi wrth dystiolaeth ei gerddi. Mae'n bosibl ei fod yn frodor o ardal Mawddwy.[1]

Bywgraffiad[golygu | golygu cod y dudalen]

Nid oes modd inni wybod erbyn heddiw a oedd yr Ustus yn ustus (barnwr) go iawn. Mae'n ddigon posibl mai llysenw cellweirus neu enw barddol ydyw, am ei fod mor hoff o ddarlunio a dychanu beiau pobl. Mae un o'i gerddi yn dangos ei fod yn gyfarwydd iawn â daearyddiaeth cwmwd Mawddwy (de-ddwyrain Gwynedd heddiw) ac felly nid yw'n amhosibl ei fod yn frodor o'r ardal honno ac efallai'n ustus ar y cwmwd a ddaeth yn ddrwgenwog yn ddiweddarach fel cartref Gwylliaid Cochion Mawddwy. Ymddengys fod yr Ustus wedi derbyn ei addysg farddol ym Morgannwg, ond ceir enghreifftiau eraill o feirdd o'r Canolbarth yn cael eu hyfforddi yno a does dim arlliw o iaith y De ar ei waith. Brodor o Feirionnydd oedd y bardd felly, yn ôl pob tebyg.[1]

Ceisiodd rhai hynafiaethwyr ddyddio'r bardd i gyfnod y Gogynfeirdd, ond medrwn dderbyn ei fod yn ei flodau yn y cyfnod tua 1345-1370, fwy neu lai.[1]

Cerddi[golygu | golygu cod y dudalen]

Dim ond tair cerdd o'i waith sydd ar glawr heddiw. Ceir marwnad safonol i Roser ap Llywelyn, dychan i Ruffudd de la Pole, Iarll Mawddwy, a dychan arall, deifiol, digrif, anllad ac amharchus iawn, i un Madog Offeiriad.[1]

Nid yw'n amhosibl mai mab Llywelyn Bren yw'r Roser ap Llywelyn y canodd yr Ustus farwnad iddo, ond dyfalu yw hynny. Roedd Gruffudd de la Pole yn un o ddisgynyddion Gwenwynwyn, tywysog Powys Wenwynwyn; gwyddom ei fod yn fyw yn 1343. Ni wyddys ddim o gwbl am Fadog Offeiriad.[1]

Cedwir y testunau cynharaf yn Llawysgrif Hendregadredd.[1]

Llyfryddiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Golygir gwaith y bardd gan Twm Morys yn y gyfrol,

  • Barry J. Lewis (gol.), Gwaith Madog Benfras ac eraill o feirdd y bedwaredd ganrif ar ddeg (Aberystwyth, 2007). Cyfres Beirdd yr Uchelwyr.

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 Gwaith Madog Benfras ac eraill o feirdd y bedwaredd ganrif ar ddeg (Aberystwyth, 2007).