Caerfyrddin

Oddi ar Wicipedia

Caerfyrddin, yw tref sirol Sir Gaerfyrddin, ar lan Afon Tywi. Mae ganddi boblogaeth o tua 20,000. Caerfyrddin yw'r tref hynaf yng Nghymru. Mae gan y thref nifer o safleoedd treftadaeth sydd wedi goroesi dros y blynyddoedd, mae rhain yn cynnwys yr amphitheatr Rufeinig ac rheilffordd y Gwili sydd ar agor i twristiaid erbyn hyn. Mae gan yr ardal cyfran uchel o siaradwyr Cymraeg ac mae'r ardal yn chartref i Pencadlys heddlu Dyfed- Powys, Coleg y Drindod ac Ysbyty Cyffredinol Gorllewin Cymru.

Cynnwys 1 Hanes 2 Enwogion 3 Yr Eisteddfod Genedlaethol 4 Lluniau 5 Gefeilldref 6 Cysylltiadau allanol

[golygu] Hanes

Adeiladwyd Caerfyrddin ar safle caer Rufeinig Maridunum. Yn ddiweddarach cysylltiwyd y dref â'r dewin chwedlonol Myrddin. Un o'i broffwydoliaethau oedd y byddai'r dref yn sefyll tra bod y goeden dderwen hynafol oedd yn nghanol y dref yn sefyll, ond y byddai'r dref yn boddi pe byddai'n syrthio. Mae'r hen dderwen bellach yn Amgueddfa Sir Gaerfyrddin yn Abergwili.

Adeiladwyd castell yno yn y 12fed ganrif ac mae peth o'r olion yno o hyd. Ymwelodd Gerallt Gymro â Chaerfyrddin yn ystod ei daith trwy Gymru yn 1188. Yn y 13eg ganrif ysgrifennwyd Llyfr Du Caerfyrddin, un o'r llawysgrifau Cymraeg hynaf, ym Mhriordy Ieuan Efengylwr a Theulyddog, sefydliad crefyddol Awstinaidd. Yn 1234 cafodd y tywysog ifanc Rhys Gryg o Ddeheubarth glwyf angerddol mewn brwydr ger y dref a bu farw ymhen ychydig yn Llandeilo.

Ar 30 Mawrth, 1555, yn nheyrnasiad Mari Tudur, cafodd Robert Ferrar, Esgob Tyddewi, ei losgi wrth y stanc yn sgwar y farchnad ar ôl cael ei gyhuddo o heresi a dangos gormod o gariad tuag at y Cymry.

Adlewyrchir pwysigrwydd Caerfyrddin ym myd amaeth Cymru gan y ffaith y cafodd Undeb Amaethwyr Cymru ei sefydlu yn y dref yn 1955.

Mae Coleg y Drindod Caerfyrddin yn y dref hefyd.

[golygu] Enwogion

• John Nash - pensaer enwog
• E.G. Bowen, daearyddwr
• Stephen Jones - capten tîm rygbi'r undeb Cymru

[golygu] Yr Eisteddfod Genedlaethol

Cynhaliwyd Eisteddfod Genedlaethol yng Nghaerfyrddin ym 1911 a 1974. Am wybodaeth bellach gweler:

• Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caerfyrddin 1911
• Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caerfyrddin 1974

[golygu] Lluniau

Marchnad Newydd Caerfyrddin	Y Mount	Sgwar Guildhall	Castell Caerfyrddin
Capel Zion	Y Ddraig Goch	Eglwys San Pedr	Heol Awst

Gweler hefyd:

• Eisteddfod Caerfyrddin 1451
• Eisteddfod Caerfyrddin 1819

[golygu] Gefeilldref

Mae Caerfyrddin wedi ei hefeillio â thref Lesneven yn Llydaw.

Ffrainc (Llydaw) - Lesneven

[golygu] Cysylltiadau allanol

• Siambr Fasnach Caerfyrddin
• Coleg y Drindod, Caerfyrddin