Caerfyrddin
| Caerfyrddin | |
 |
|
  Caerfyrddin
Caerfyrddin yn: Sir Gaerfyrddin |
|
| Poblogaeth | 14,648 (Cyfrifiad 2001) |
|---|---|
| Cyfeirnod grid yr Arolwg Ordnans | SN415205 |
| Cymuned | Caerfyrddin |
| Prif ardal | Sir Gaerfyrddin |
| Sir seremonïol | Dyfed |
| Gwlad | Cymru |
| Gwladwriaeth sofran | Y Deyrnas Unedig |
| Tref bost | CAERFYRDDIN |
| Rhanbarth cod post | SA31-33 |
| Cod deialu | 01267 |
| Yr Heddlu | Dyfed-Powys |
| Tân | Canolbarth a Gorllewin Cymru |
| Ambiwlans | Cymru |
| Senedd yr Undeb Ewropeaidd | Cymru |
| Senedd y DU | Dwyrain Caerfyrddin a DinefwrGorllewin Caerfyrddin a De Sir Benfro |
| Cynulliad Cymru | Dwyrain Caerfyrddin a Dinefwr |
| Rhestr llefydd: y DU • Cymru • Sir Gaerfyrddin | |
Caerfyrddin yw tref sirol Sir Gaerfyrddin, Cymru, ar lan Afon Tywi. Mae ganddi boblogaeth o tua 20,000. Caerfyrddin yw'r tref hynaf yng Nghymru. Mae gan y dref nifer o safleoedd treftadaeth sydd wedi goroesi dros y blynyddoedd, mae rhain yn cynnwys yr amffitheatr Rufeinig ac rheilffordd y Gwili sydd ar agor i dwristiaid erbyn hyn. Mae gan yr ardal gyfran uchel o siaradwyr Cymraeg ac mae'r ardal yn gartref i bencadlys Heddlu Dyfed-Powys, Cyngor Sir Gaerfyrddin, Ymddiriedolaeth GIG Hywel Dda, Gwasanaeth Tan ac Achub Canolbarth a Gorllewin Cymru, Coleg y Drindod, Caerfyrddin ac Ysbyty Cyffredinol Gorllewin Cymru.
Cynnwys |
[golygu] Hanes
Adeiladwyd Caerfyrddin ar safle caer Rufeinig Maridunum. Yn ddiweddarach cysylltiwyd y dref â'r dewin chwedlonol Myrddin. Un o'i broffwydoliaethau oedd y byddai'r dref yn sefyll tra bod y goeden dderwen hynafol oedd yng nghanol y dref yn sefyll, ond y byddai'r dref yn boddi pe byddai'n syrthio. Mae'r hen dderwen bellach yn Amgueddfa Sir Gaerfyrddin yn Abergwili.
Adeiladwyd castell yno yn y 12fed ganrif ac mae peth o'r olion yno o hyd. Ymwelodd Gerallt Gymro â Chaerfyrddin yn ystod ei daith trwy Gymru yn 1188. Yn y 13eg ganrif ysgrifennwyd Llyfr Du Caerfyrddin, un o'r llawysgrifau Cymraeg hynaf, ym Mhriordy Ieuan Efengylwr a Theulyddog, sefydliad crefyddol Awstinaidd. Yn 1234 cafodd y tywysog ifanc Rhys Gryg o Ddeheubarth glwyf angerddol mewn brwydr ger y dref a bu farw ymhen ychydig yn Llandeilo.
Ar 30 Mawrth, 1555, yn nheyrnasiad Mari Tudur, cafodd Robert Ferrar, Esgob Tyddewi, ei losgi wrth y stanc yn sgwar y farchnad ar ôl cael ei gyhuddo o heresi a dangos gormod o gariad tuag at y Cymry.
Adlewyrchir pwysigrwydd Caerfyrddin ym myd amaeth Cymru gan y ffaith y cafodd Undeb Amaethwyr Cymru ei sefydlu yn y dref yn 1955.
Mae Coleg y Drindod Caerfyrddin yn y dref hefyd.
[golygu] Enwogion
- John Nash - pensaer enwog
- E.G. Bowen, daearyddwr
- Stephen Jones - capten tîm rygbi'r undeb Cymru
[golygu] Yr Eisteddfod Genedlaethol
Cynhaliwyd Eisteddfod Genedlaethol yng Nghaerfyrddin ym 1911 a 1974. Am wybodaeth bellach gweler:
[golygu] Lluniau
-
Coleg y Drindod
-
Pont King Morgan dros yr Afon Tywi
-
Marchnad Newydd Caerfyrddin
-
Y Mount
-
Sgwar Guildhall
-
Castell Caerfyrddin
-
Capel Zion
-
Y Ddraig Goch
-
Eglwys San Pedr
-
Heol Awst
Gweler hefyd:
[golygu] Gefeilldref
Mae Caerfyrddin wedi ei hefeillio â thref Lesneven yn Llydaw.
[golygu] Cysylltiadau allanol
Aberarad · Aberbowlan · Abercrychan · Abergorlech · Abergwili · Aber-nant · Alltwalis · Babel · Bace · Bancycapel · Bancyfelin · Y Betws · Bethlehem · Blaengweche · Blaenos · Blaen-waun · Blaen-y-coed · Brechfa · Broadway · Bronwydd · Bron-y-gaer · Bryn · Brynaman · Bryn Iwan · Bwlch-clawdd · Bwlchnewydd · Bynea · Caeo · Caerfyrddin · Capel Dewi · Capel Gwyn · Capel Hendre · Capel Isaac · Capel Iwan · Carmel · Carwe · Castell Newydd Emlyn · Cefn-bryn-brain · Cefneithin · Cefn-y-pant · Cenarth · Cilgwyn · Cilsan · Cil-y-cwm · Croesyceiliog · Cross Hands · Crug-y-bar · Crwbin · Cwm-ann · Cwm-bach (1) · Cwm-bach (2) · Cwm-du · Cwmduad · Cwmfelin-boeth · Cwmfelinmynach · Cwmgwili · Cwmhiraeth · Cwmifor · Cwmisfael · Cwmllyfri · Cwm-miles · Cwm-morgan · Cwm-pen-graig · Cwrt-henri · Cwrt-y-cadno · Cydweli · Cynghordy · Cynheidre · Cynwyl Elfed · Derwen-fawr · Derwydd · Dinas · Dolgran · Dre-fach · Dre-fach Felindre · Dryslwyn · Dyffryn Ceidrych · Efail-wen · Esgair · Felin-foel · Felin-gwm · Felin-wen · Foelgastell · Ffair-fach · Ffaldybrenin · Ffarmers · Fforest · Ffynnon · Garnant · Garthynty · Gelli-aur · Gelli-wen · Glanaman · Glan Duar · Glan-y-fferi · Gorllwyn · Gorslas · Gwernogle · Gwyddgrug · Gwynfe · Hebron · Yr Hendy · Hendy-gwyn ar Daf · Henllan · Henllan Amgoed · Hermon · Horeb · Login · Llanarthne · Llanboidy · Llan-dawg · Llandeilo · Llandeilo Abercywyn · Llandre (1) · Llandre (2) · Llandybïe · Llandyfaelog · Llandyry · Llanddarog · Llanddeusant · Llanddowror · Llanedi · Llanegwad · Llanelli · Llanfair-ar-y-bryn · Llanfallteg · Llanfihangel Aberbythych · Llanfihangel Abercywyn · Llanfihangel-ar-Arth · Llanfihangel-uwch-Gwili · Llanfynydd · Llangadog · Llan-gain · Llangathen · Llangeler · Llangennech · Llanglydwen · Llangyndeyrn · Llangynin · Llangynnwr · Llangynog · Llanishmel · Llanllawddog · Llanllwch · Llanllwni · Llanmilo · Llannewydd · Llannon · Llanpumsaint · Llansadwrn · Llan-saint · Llansawel · Llansteffan · Llanwinio · Llanwrda · Llan-y-bri · Llanybydder · Llanycrwys · Llanymddyfri · Llwyn-croes · Llwynhendy · Llwyn-y-brain (1) · Llwyn-y-brain (2) · Maenordeilo · Maerdy · Maes-y-bont · Marros · Meidrim · Meinciau · Merthyr · Morfa · Myddfai · Mynydd-y-garreg · Nantgaredig · Nant-y-caws · New Inn · Pant-gwyn · Pantyffynnon · Parc-y-rhos · Pedair Heol · Pen-boyr · Pen-bre · Pencader · Pencarreg · Peniel · Penrherber · Penrhiw-goch · Pentrecagal · Pentrecwrt · Pentrefelin · Pentre Gwenlais · Pentre Tŷ-gwyn · Pentywyn · Pen-y-banc · Pen-y-bont (1) · Pen-y-bont (2) · Pen-y-garn · Pen-y-groes · Pinged · Plas · Pont Aber · Pontaman · Pontantwn · Pont-ar-Gothi · Pont-ar-llechau · Pont-ar-sais · Pont Hafod · Pont-henri · Pont-iets · Pont-tyweli · Pontyberem · Porth Tywyn · Porth-y-rhyd · Pum Heol · Pumsaint · Pwll · Pwll-trap · Ram · Rhandir-mwyn · Rhos · Rhosaman · Rhos-goch · Rhos-maen · Rhydaman · Rhydargaeau · Rhydcymerau · Rhyd Edwin · Rhydowen · Rhyd-y-wrach · Salem · Sanclêr · Sandy · Sarnau · Saron (1) · Saron (2) · Soar · Sylen · Talacharn · Taliaris · Talog · Talyllychau · Tir-y-dail · Trap · Trelech · Trevaughan · Trimsaran · Twynllannan · Tŷ-croes · Y Tymbl · Waunclunda · Waun y Clyn · Ystrad Ffin
