S4C

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio
Sianel Pedwar Cymru
S4C logo.svg
Lansiwyd 1 Tachwedd 1982
Perchennog Awdurdod S4C
Cyfran cynulleidfa (3.2% ac eithrio C4(2007)) 6.8% (efo Channel 4)

(Chwefror 2008)

Gwlad Cymru
Pencadlys Llanishen, Caerdydd
Chwaer Siannel S4C2
Wefan http://www.s4c.co.uk
Wefan
S4C Clic
http://www.s4c.co.uk/clic
Hen Logo S4C

Darlledwr sy'n darparu gwasanaethau teledu yn y Gymraeg yw Sianel Pedwar Cymru neu S4C. Dechreuodd ddarlledu ar y 1af Tachwedd 1982.

Ei gyfrifoldeb yw darparu gwasanaeth yn yr iaith Gymraeg yn bennaf yn yr oriau brig. Cyn sefydlu S4C roedd Cymry Cymraeg yn ddibynnol ar raglenni achlysurol ar BBC Cymru a HTV Cymru, yn aml yn hwyr yn y nos neu adegau amhoblogaidd eraill. Roedd hyn yn annerbyniol i'r Cymry Cymraeg ac i'r di-Gymraeg hefyd am fod rhaglenni Saesneg o weddill Prydain yn cael eu darlledu ar amseroedd gwahanol neu ddim o gwbl.

Dros y 1970au bu ymgyrchwyr iaith yn brwydro dros gael gwasanaeth teledu Cymraeg. Gwrthodwyd talu'r drwydded deledu gan Gymry amlwg, torrwyd i mewn i stiwdios teledu a bu protestwyr hyd yn oed yn dringo mastiau a distrywio cyfarpar darlledu. Yn 1980 gwnaeth Gwynfor Evans fygwth ymprydio hyd at farwolaeth ar ôl i Lywodraeth Margaret Thatcher fynd yn ôl ar addewid a wnaethant i roi sianel Gymraeg i Gymru. Ar ôl i Gymry amlwg megis Archesgob Cymru ar y pryd, Cledwyn Hughes a Goronwy Daniel fynd i gyfarfod ag aelod o'r cabinet fe newidiodd Margaret Thatcher ei meddwl ac fe gytunwyd i sefydlu'r sianel.

Nid yw S4C yn cynhyrchu rhaglenni ei hun, ond yn eu comisiynu oddi wrth gwmnïau annibynnol, ac yn y gorffennol bu gan y sianel enw da am gomisiynu cartwnau megis SuperTed, Sam Tân, Shakespeare - The Animated Tales ac ati.

Cyllidir y gwasanaethau yn bennaf gan gymhorthdal drwy Adran Diwylliant, Cyfryngau a Chwaraeon y Llywodraeth yn San Steffan. Mae S4C hefyd yn derbyn arian am werthu hysbysebion ond bu gostyngiad yn lefel yr incwm o hysbysebu wrth i wylwyr droi at ddulliau digidol o dderbyn eu gwasanaethau teledu, gan mai dim ond ar analog y mae S4C yn gallu gwerthu hysbysebion o gwmpas rhaglenni Saesneg Channel 4.

Mae'r BBC yn cyflawni ei ddyletswydd gyhoeddus trwy gynhyrchu deg awr o raglenni bob wythnos, gan gynnwys rhaglenni poblogaidd megis Pobol y Cwm a Newyddion. Fel gweddill gwasanaethau cyhoeddus y BBC, mae'r rhain yn cael eu hariannu drwy'r drwydded deledu.

Ar yr adegau pan nad yw S4C yn darlledu yn Gymraeg dangosir rhaglenni Channel 4 a gynhyrchir i weddill y Deyrnas Unedig, ond bydd hyn yn dod i ben pan fydd teledu analog yn cael ei ddiffodd yng Nghymru yn 2009 a 2010 fel rhan o'r Newid i Ddigidol yng ngwledydd Prydain.

Argyfwng 2010[golygu]

Ar 20 Hydref 2010 cyhoeddodd Canghellor y DU George Osborne AS y byddai'r cyfrifoldeb am ariannu S4C yn cael ei drosglwyddo i'r BBC. Roedd hyn yn dilyn cyfres o drafodaethau rhwng Adran Diwylliant, Cyfathrebu a'r Diwydiant Creadigol llywodraeth y DU a'r BBC. Doedd S4C na llywodraeth Cymru yn gwybod dim am y trafodaethau hyn ac roedd y cyhoeddiad yn gwbl annisgwyl iddynt. Clywodd John Walter Jones, Cadeirydd S4C, amdano am y tro cyntaf pan oedd yn gwrando ar Radio Cymru. Dywedodd "Rydw i'n rhyfeddu at yr agwedd sarhaus mae Llywodraeth Llundain wedi'i dangos, nid yn unig tuag at S4C, ond hefyd tuag at bobl Cymru ac i'r iaith." Disgrifiodd Cymdeithas yr Iaith y penderfyniad fel "anghredadwy" gan rybuddio fod hyn yn mynd â darlledu Cymraeg "yn ôl i'r 1970au pan nad oedd S4C yn bodoli. Y gwir yw, erbyn 2015, mae'n bosib fydd na ddim sianel ar ôl i'r BBC gymryd drosodd oherwydd toriadau Jeremy Hunt." Cyhoeddodd Awdurdod S4C eu bod am wneud cais am adolygiad barnwrol o'r modd y penderfynwyd ar y newidiadau hyn a'r sail cyfreithiol iddynt.[1] Ymateb Gweinidog Treftadaeth Cymru, Alun Ffred Jones AC, oedd fod y penderfyniad i newid y drefn o ariannu S4C yn "gywilyddus". Ychwanegodd nad oedd unrhyw drafodaeth wedi bod, a'i fod (ar 20 Hydref 2010) yn dal heb gael gwybod yn swyddogol am y penderfyniad.[1] Dywedodd ei fod yn "ddiwrnod du" i Gymru.[2]

Ar 25 Hydref cafwyd ymateb swyddogol Bwrdd yr Iaith Gymraeg. Dywedodd Cadeirydd y Bwrdd, Meri Huws, fod y penderfyniad yn un "cwbl sarhaus" ac y byddai'n cael "effaith andwyol" ar yr iaith Gymraeg.[3] Datganodd:

"Dros y degawdau diwethaf, fe ddaeth S4C â statws i'r iaith, a hynny drwy gyfoeth y rhaglenni a'r ffilmiau yr oedd yn ei darlledu. Lle'r oedd corff annibynnol yn gwneud penderfyniadau darlledu yn seiliedig ar arbenigedd mewn cynllunio ieithyddol, bellach mae dryswch llwyr. Trwy gynnal eu trafodaethau y tu ôl i ddrysau caeedig yn Llundain, mae'r Llywodraeth Brydeinig wedi tanseilio a sarhau holl ddarlledu yng Nghymru."[3]

Ychwanegodd:

"Maen nhw wedi ein hamddifadu o unrhyw gynllunio hirdymor ar gyfer darlledu trwy gyfrwng y Gymraeg, a'n cyfyngu i ryw dair neu bedair blynedd yn unig. Fe gymerodd hi flynyddoedd o ymgyrchu i sefydlu'r Sianel, a bu hi'n gwasanaethu pobl Cymru i safon uchel am 28 oed. Cwta wythnos a gymerodd hi i'r Llywodraeth Brydeinig dynnu'r plwg. Mae'n anghredadwy."[3]

Ar y rhaglen ddogfen Week In Week Out a ddarlledwyd ar y 25 Hydref, 2010 dywedodd cyn-Uwch Gyfarwyddwr S4C, Geraint Stanley Jones (a fu yn y swydd o 1989 tan 1994) na fyddai'n ddoeth petai'r sianel yn dechrau brwydro yn erbyn y llywodraeth.[4] Dywedodd hefyd fod S4C wedi colli "hygrededd ac awdurdod" yn ystod y misoedd diwethaf.[4] Beirniadwyd Awdurdod S4C hefyd gan yr aelod seneddol Ceidwadol Alun Cairns a ddywedodd fod yr awdurdod wedi tanseilio'i hun.[4] Yn ogystal â hyn, croeswyd y penderfyniad y byddai'r BBC yn cymryd rheolaeth o beth o gyllid S4C gan gyfarwyddwr BBC Cymru, Menna Richards. Dywedodd Ms Richards ei bod yn falch fod y BBC wedi gwneud y penderfyniad i gefnogi teledu cyfrwng Cymraeg yn y dyfodol ac y byddai cwmnïau annibynnol sy'n cynhyrchu rhaglenni ar gyfer S4C yn elwa yn y dyfodol.[5] Cyn yr argyfwng cyllidol, roedd cyn-weinidog y Swyddfa Gymreig, Rod Richards AS, wedi galw am i'r BBC gymryd rheolaeth o S4C o achos "eu hystadegau gwylwyr siomedig".[6]

Mewn cyfarfod cyhoeddus ar 30 Hydref, galwodd Cymdeithas yr Iaith ar yr holl aelodau a'r cyhoedd yn gyffredinol i beidio talu eu trwydded deledu oni bai bod Llywodraeth San Steffan yn gwarantu annibyniaeth S4C. Cefnogwyd hyn gan AC Llafur Canolbarth a Gorllewin Cymru, Alun Davies. Dywedodd "fod rhaid gwrthsefyll yr ymosodiad (ar S4C)".[7]

Ar 1 Tachwedd 2010, ysgrifennodd arweinwyr y pedair prif blaid yn y Cynulliad Cenedlaethol - sef Nick Bourne (Ceidwadwyr), Carwyn Jones (Llafur), Ieuan Wyn Jones (Plaid Cymru) a Kirsty Williams (Democratiaid Rhyddfrydol) - lythyr ar y cyd at David Cameron, Prif Weinidog y DU yn galw ar lywodraethau Cymru a'r DU i gomisiynu adolygiad annibynnol o gynlluniau'r llywodraeth Brydeinig ar gyfer S4C. Disgrifwyd y cydweithredu hyn gan y pedair plaid fel "cam anarferol" gan Olygydd Gwleidyddol BBC Cymru, Betsan Powys. Dywedodd llefarydd ar ran Swyddfa Cymru fod llywodraeth Prydain eisiau i S4C fod yn annibynnol.[8]

Sianeli Digidol[golygu]

Cyn y Newid i Deledu Digidol ar draws y DU, yn ogystal â'r gwasanaeth analog a ddarlledwyd yng Nghymru, roedd S4C hefyd yn darlledu'n ddigidol ar S4C Digidol, ac S4C2, a oedd yn darlledu cyfarfodydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru. Roedd S4C Digidol ac S4C2 ar gael drwy wledydd Prydain drwy loeren, yn ogystal â thrwy Gymru ar Freeview (Teledu Digidol Daearol) ac ar wasanaeth cebl Virgin Media mewn rhannau o Dde Cymru.

Cyfeiriadau[golygu]

  1. 1.0 1.1 "S4C: Cais am adolygiad barnwrol", Newyddion y BBC. Dydd Mercher, 20 Hydref 2010.
  2. "Penderfyniad 'cywilyddus' am S4C" Cyfweliad Nia Thomos gyda Gweinidog Treftadaeth Cymru, Alun Ffred Jones, ar y Post Cyntaf, Radio Cymru.
  3. 3.0 3.1 3.2 "Bwrdd: Penderfyniad 'sarhaus' yw'r newidiadau i S4C", Newyddion BBC Cymru, 25.10.2010.
  4. 4.0 4.1 4.2 Former chief executive urges review of S4C Authority BBC News. 26-10-2010
  5. BBC Wales director welcomes S4C funding decision BBC News. 21-10-2010. Adalwyd ar 26-10-2010
  6. Figures reveal failure of S4C to attract TV Audiences Western Mail. 10-03-2010. Adalwyd ar 27-10-2010
  7. "Cymdeithas yr Iaith o blaid gwrthod talu'r drwydded", Newyddion BBC Cymru, 30.10.2010.
  8. "S4C: arweinwyr yn galw am adolygiad", Newyddion BBC Cymru, 02.11.2010.

Dolenni allanol[golygu]