Cân i Gymru

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio
Cân i Gymru
Logo Can i Gymru.jpg
Gwlad/gwladwriaeth Baner Cymru Cymru
Iaith/ieithoedd Cymraeg
Darllediad
Sianel wreiddiol S4C
Rhediad cyntaf yn 1969-
Cysylltiadau allanol
Gwefan swyddogol

Rhaglen deledu a chystadleuaeth cân yw Cân i Gymru a chaiff ei darlledu gan S4C o gwmpas Dydd Gŵyl Ddewi. Cyflwynwyd Cân i Gymru o dan yr enw 'Cân Disg a Dawn' am y tro cyntaf ym 1969 pan oedd BBC Cymru eisiau cymryd rhan yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision. Fodd bynnag, dywedodd y BBC mai dim ond un gân y gallai'r Deyrnas Unedig gyflwyno yn y gystadleuaeth.[1] Doedd yna ddim cystadleuaeth Cân i Gymru yn 1973.

Yn dilyn sefydlu yr Wyl Ban Geltaidd yn Iwerddon ddechrau'r 70au dechreuodd Pwyllgor Cymru yr Ŵyl y gystadleuaeth 'Cân i Gymru' unwaith eto er mwyn dewis cân i gynrychioli Cymru yn y gystadleuaeth Celtavision. I ddechrau doedd gan y cyfryngau yng Nghymru ddim llawer o ddiddordeb yn y gystadleuaeth. Doedd Cân i Gymru ddim yn cael ei darlledu yn fyw ar y teledu, a phanel oedd yn pleidleisio i ddewis enillwyr. Er enghraifft cynhaliwyd cystadleuaeth 1980 ym Mar Cefn yr Angel yn Aberystwyth ac fe'i darlledwyd ar Radio Cymru.

Erbyn 1982 roedd y gystadleuaeth ar y teledu ond panel oedd yn dal i ddewis yr enillydd.

Erbyn hyn caiff y gân fuddugol ei dewis drwy bleidlais lle mae aelodau'r cyhoedd yn ffonio am eu hoff gân. Yn 2017 roedd y wobr yn £5,000. Bydd yr enillydd yn dal i fynd ymlaen i gystadlu yn Celtavision, a gynhelir yn Iwerddon fel rhan o'r Ŵyl Ban Geltaidd.

Rhestr enillwyr[golygu | golygu cod y dudalen]

Blwyddyn Cân[2] Perfformiwr/perfformwyr Cyfansoddwyr[3][4]
1969 Y Cwilt Cymreig Margaret Williams Llifon Hughes-Jones, Megan Lloyd Ellis
1970 Dydd o Haf Y Canolwyr Hawys James
1971 Nwy yn y Nen Eleri Llwyd Dewi 'Pws' Morris
1972 Pan Ddaw'r Dydd Heather Jones Geraint Jarman
1973 Dim cystadleuaeth
1974 I Gael Cymru'n Gymru Rydd Iris Williams Rod Thomas, Rod Gruffydd
1975 Caledfwlch Brân (grwp) Gwyndaf Roberts
1976 Y Llanc Glas Lygad Rhian Rowe Douglas Roberts
1977 Dafydd ap Gwilym Cawl Sefin Peter Hughes Griffiths, Meinir Lloyd
1978 Angel Ble Wyt Ti Delwyn Siôn a Brân John Gwyn, Ronw Protheroe
1979 Ni Welaf yr Haf Pererin (grwp) Arfon Wyn
1980 Golau Tan Gwmwl Plethyn Geraint Lovgreen, Myrddin ap Dafydd
1981 Dechrau'r Dyfodol Beca Gareth Glyn, Eleri Cwyfan
1982 Nid Llwynog Oedd yr Haul Caryl Parry Jones a Bando Geraint Lovgreen, Myrddin ap Dafydd
1983 Popeth Ond Y Gwir Linda Healy a Cleif Harpwood Siân Wheway, Robin Gwyn
1984 Y Cwm Geraint Griffiths Huw Chiswell
1985 Ceiliog y Gwynt Bwchadanas Euros Rhys Evans
1986 Be Ddylwn i Ddweud Eirlys Parry Mari Emlyn
1987 Gloria Tyrd Adre Eryr Wen Euros Elis Jones, Llion Jones
1988 Can Wini Manon Llwyd Manon Llwyd, Eurig Wyn
1989 Twll Triongl Hefin Huws Hefin Huws, Les Morrison
1990 Gwlad y Rasta Gwyn Sobin a'r Smaeliaid Rhys Wyn Parry, Bryn Fôn
1991 Yr Un Hen Lle Neil Williams a'r Band Richard Marks
1992 Dal i Gredu Eifion Williams Gwennant Pyrs, Meleri Roberts, Alwen Derbyshire
1993 Y Cam Nesa Paul Gregory Llion Rhys Howel, Anthony James Burdett
1994 Rhyw Ddydd Geraint Griffiths Paul Gregory, Lorraine King, Tim Hamill, Dave Parsons
1995 Yr Ynys Werdd Gwenda Owen Richard Jones, Arwel John
1996 Cerrig yr Afon Iwcs a Doyle Iwan Roberts, John Doyle
1997 Un Funud Fach Bryn Fôn Barry Jones
1998 Rho Dy Law Arwel Wyn Roberts Rhodri Tomos
1999 Torri'n Rhydd Steffan Rhys Williams Matthew McAvoy, Steffan Rhys Williams
2000 Cae o Yd Martin Beattie Arfon Wyn
2001 Dagrau Ddoe Geinor Haf Emlyn Dole
2002 Harbwr Diogel Elin Fflur Arfon Wyn, Richard Synnott
2003 Oes Lle i Mi Non Parry & Steffan Rhys Williams Emma Walford, Mererid Hopwood
2004 Dagrau Tawel Rhian Mair Lewis Meinir Richards. Tudur Dylan
2005 Mi Glywais Rhydian Bowen Philips Dafydd Jones, Guto Vaughan
2006 Llii'r Nos Ryland Teifi Ryland Teifi
2007 Blwyddyn Mas Einir Dafydd Einir Dafydd, Ceri Wyn Jones
2008 Atgofion Aled Myrddin Aled Myrddin
2009 Gofidiau Elfed Morgan Morris Lowri Watcyn Roberts, Elfed Morgan Morris
2010 Bws i'r Lleuad Tomos Wyn Alun Evans
2011 Rhywun yn Rhywle Tesni Jones Steve Balsamo, Ynyr Gruffydd
2012 Braf yw Cael Byw Gai Toms Gai Toms, Philip Jones
2013 Mynd I Gorwen Hefo Alys Jessop a'r Sgweiri Rhys Gwynfor, Osian Huw Williams
2014 Galw Amdanat Ti Mirain Evans Barry Evans, Mirain Evans
2015 Y Lleuad a'r Sêr Elin Angharad Elin Angharad, Arfon Wyn
2016 Dim Ond Un Cordia Ffion Elin, Rhys Jones
2017 Rhydd Cadi Gwyn Edwards Cadi Gwyn Edwards

Mae nifer o gyfansoddwyr wedi bod yn fuddugol mwy nag unwaith, gan gynnwys Arfon Wyn. Ymhlith y caneuon poblogaidd a ddaeth yn ail yn y gystadleuaeth y mae Gwin Beaujolais (cân).

Y goreuon, yn ôl gwylwyr S4C, 2016[golygu | golygu cod y dudalen]

Ym Mawrth 2016 cynhaliodd S4C bleidlais o'r holl enillwyr ers 1982, a'r 7 uchaf oedd:

  • 7fed: Cerrig Oer yr Afon - Iwcs a Doyle
  • 6ed: Dagrau Tawel - Rhian Mair Lewis
  • 5ed: Galw Amdanat Ti - Mirain a Barry Evans
  • 4ydd: Harbwr Diogel - Arfon Wyn
  • 3ydd: Y Cwm - Geraint Griffiths yn canu; Chiswell y cyfansoddwr
  • 2il: Gofidiau - Elfed Morgan Morris
  • 1af: Torri'n Rhydd - Steffan Rhys Williams

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. Can i Gymru Gwefan UKGameshows. Adalwyd ar 05-12-2010
  2. Archif Cân i Gymru ar S4C
  3. (Saesneg) Cân i Gymru: Y Casgliad Cyflawn 1969–2005. MusicBrainz.
  4.  S4C yn agor Pôl Cân i Gymru fel rhan o ddathliadau Dydd Miwsig Cymru. S4C (2 Chwefror 2016). Adalwyd ar 6 Mawrth 2016.

Dolenni allanol[golygu | golygu cod y dudalen]