Llanfair-yn-Neubwll

Pentref a chymuned yng ngogledd-orllewin Ynys Môn yw Llanfair-yn-Neubwll. Saif y pentref i'r gogledd o Faes Awyr y Fali ac i'r dwyrain o'r culfor rhwng Ynys Môn ac Ynys Cybi.

Mae'r gymuned hefyd yn cynnwys pentrefi Caergeiliog a Llanfihangel-yn-Nhywyn. Ceir nifer o lynnoedd yn yr ardal, mae Llyn Penrhyn, Llyn Treflesg a rhan o Lyn Dinam yn ffurfio gwarchodfa adar Gwlyptiroedd y Fali, sy'n eiddo i'r RSPB.

Llyn Dinam a Llyn Penrhyn yw'r ddau "bwll" (llyn) y mae'r enw Deubwll yn cyfeirio atynt. Deubwll oedd enw'r 'dref' wasgaredig ganoloesol a chafwyd yr enw 'Llanfair-yn-Neubwll' i wahaniaethu rhwng yr eglwys a'r plwyf a lleodd eraill gydag eglwys (llan) a gysegrwyd i Fair. Felly hefyd, er y gwelir enghreifftiau o'r ffurf 'Llanfair-yn-neubwll' weithiau, 'Llanfair-yn-Neubwll' sy'n gywir am fod Deubwll yn enw lle penodol.

Pan adeiladwyd y maes awyr yn 1943, gafwyd hyd i nifer fawr o arfau a chelfi o Oes yr Haearn yn Llyn Cerrig Bach. Ystyrir y darganfyddiad yma yn un o'r rhai pwysicaf o'r cyfnod yma yng Nghymru.

Roedd poblogaeth y gymuned yn 2001 yn 1,688. 45.6% o'r rhain oedd yn medru Cymraeg, y ganran isaf ymhlith cymunedau Ynys Môn; mae hyn oherwydd y nifer fawr o bobl sy'n gysylltiedig a'r maes awyr a'u teuluoedd.

Cyfeiriadau

Trefi a phentrefi Ynys Môn

Aberffraw  · Amlwch  · Benllech  · Bethel  · Biwmares  · Bodedern  · Bodewryd  · Bodffordd  · Bryngwran  · Brynrefail  · Brynsiencyn  · Brynteg  · Caergeiliog  · Caergybi  · Capel Coch  · Capel Gwyn  · Carmel  · Carreglefn  · Cemaes  · Cerrigceinwen  · Dwyran  · Y Fali  · Gaerwen  · Glyn Garth  · Gwalchmai  · Heneglwys  · Hermon  · Llanallgo  · Llanbabo  · Llanbedrgoch  · Llandegfan  · Llandyfrydog  · Llanddaniel Fab  · Llanddeusant  · Llanddona  · Llanddyfnan  · Llanedwen  · Llaneilian  · Llanfachraeth  · Llanfaelog  · Llanfaethlu  · Llanfairpwllgwyngyll  · Llanfair-yn-Neubwll  · Llanfair-yng-Nghornwy  · Llan-faes  · Llanfechell  · Llanfihangel-yn-Nhywyn  · Llanfwrog  · Llangadwaladr  · Llangaffo  · Llangefni  · Llangeinwen  · Llangoed  · Llangristiolus  · Llangwyllog  · Llaniestyn  · Llannerch-y-medd  · Llanrhuddlad  · Llansadwrn  · Llantrisant  · Llanynghenedl  · Maenaddwyn  · Malltraeth  · Marianglas  · Moelfre  · Nebo  · Niwbwrch  · Pencarnisiog  · Pengorffwysfa  · Penmynydd  · Pentraeth  · Pentre Berw  · Pentrefelin  · Penysarn  · Pontrhydybont  · Porthaethwy  · Porth Llechog  · Rhoscolyn  · Rhosmeirch  · Rhosneigr  · Rhostrehwfa  · Rhosybol  · Rhydwyn  · Talwrn  · Trearddur  · Trefor  · Tregele