1 Ionawr

Ll	Ma	Me	Ia	Gw	Sa	Su
<<	Ionawr					>>
			01	02	03	04
05	06	07	08	09	10	11
12	13	14	15	16	17	18
19	20	21	22	23	24	25
26	27	28	29	30	31
2026
Rhestr holl ddyddiau'r flwyddyn

1 Ionawr yw'r dydd 1af o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori. Erys 364 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn (365 mewn blynyddoedd naid). Ceir erthygl ar wahân ar Ddydd Calan a chalennig.

Digwyddiadau

193 - Pertinax yn dod yn Ymerawdwr Rhufain.
1136 - Y Cymry, dan arweinyddiaeth Hywel ap Maredudd, arglwydd lleol yng ngorllewin Brycheiniog, yn ennill buddugoliaeth drawiadol dros luoedd arglwyddi Normanaidd Gŵyr ar safle rhwng Llwchwr ac Abertawe.
1502 - Darganfod safle presennol Rio de Janeiro.
1515 - Ffransis I yn dod yn frenin Ffrainc.
1772 - Sieciau teithio yn cael eu rhyddhau am y tro cyntaf erioed, yn Llundain.
1801 - Iwerddon yn cael ei gorfodi i ymuno â Phrydain Fawr.
1804 - Annibyniaeth Haiti.
1814 - Cyhoeddwyd y rhifyn cyntaf Seren Gomer.
1839 - Darganfyddir Ynys Bouvet.
1877 - Y Frenhines Victoria yn dod yn Ymerawdwraig India.
1901 - Awstralia yn wlad hunanlywodraethol.
1912 - Sefydlu Gweriniaeth Tsieina.
1919 - Y llong "HMY Iolaire" yn taro creigiau yn harbwr Stornoway, gan ladd 205 o bobl.
1926 - Twrci yn dechrau defnyddio'r Calendr Gregoraidd.
1934 - Carchar yn Alcatraz yn derbyn ei garcharorion cyntaf.
1940 - Priodas Harold Wilson a Mary Baldwin.
1948 - Cyfansoddiad yr Eidal yn dod i rym.
1956 - Annibyniaeth Swdan.
1959 - Fidel Castro yn dod yn arweinydd Ciwba.
1960 - Rhan Ffrangeg ei hiaith Camerwn yn ennill annibyniaeth oddi wrth Ffrainc.
1961 - Darlledir Dechrau Canu, Dechrau Canmol am y tro cyntaf.^[1]
1962 - Annibyniaeth Samoa.
1966 - Doler Awstralia yn cael ei gyflwyno.
1972 - Kurt Waldheim yn dod yn Ysgrifennydd Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig.
1973 - Denmarc, y Deyrnas Unedig a Gweriniaeth Iwerddon yn ymuno â'r Undeb Ewropeaidd.
1981
- Gweriniaeth Palaw yn cael ei chreu.
- Groeg yn ymuno â'r Undeb Ewropeaidd.
1982 - Javier Pérez de Cuéllar yn cael ei wneud yn Ysgrifennydd Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig.
1984 - Annibyniaeth Brwnei.
1986 - Sbaen a Phortiwgal yn ymuno â'r Undeb Ewropeaidd.
1992 - Boutros Boutros-Ghali yn cael ei benodi'n Ysgrifennydd Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig.
1993 - Y Weriniaeth Tsiec a'r Weriniath Slofac yn dod yn wledydd ar wahân.
1995 - Awstria, y Ffindir a Sweden yn ymuno â'r Undeb Ewropeaidd.
1997 - Kofi Annan yn cael ei benodi yn Ysgrifennydd Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig.
2002 - Deuddeg o aelod-wledydd yr Undeb Ewropeaidd yn mabwysiadu arian cyfred yr Ewro.
2003 - Luiz Inácio Lula da Silva yn dod yn Arlywydd Brasil.
2007
- Rwmania a Bwlgaria yn ymuno â'r Undeb Ewropeaidd.
- Slofenia yn mabwysiadu'r Ewro.
- Ban Ki-moon yn cael ei benodi'n Ysgrifennydd Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig.
2008 - Cyprus a Malta yn mabwysiadu'r Ewro.
2009
- Tân mewn clwb nos yn Bangkok yn lladd 66 o bobl.
- Slofacia'n mabwysiadu'r Ewro.
- Priodas o'r un rhyw yn dod yn gyfreithiol yn Norwy.
2010 - Hunanladdiad yn Lakki Marwat, Pacistan, yn lladd 105 o bobl.
2011
- Estonia yn mabwysiadu'r Ewro.
- Dilma Rousseff yn dod yn Arlywydd Brasil.
2014 - Latfia yn mabwysiadu'r Ewro.
2015 - Lithwania yn mabwysiadu'r Ewro.
2017
- Ymosodiad terfysgol ar glwb nos yn Istanbul yn lladd 39 o bobl.
- António Guterres yn cael ei benodi'n Ysgrifennydd Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig.
2019
- Priodas o'r un rhyw yn dod yn gyfreithiol yn Awstria.
- Jair Bolsonaro yn dod yn Arlywydd Brasil.
2021 - Pandemig COVID-19: nifer achosion COVID-19 yn yr Unol Daleithiau yn cyrraedd 20,000,000.
2022 - Angladd Desmond Tutu.
2023
- Croatia sy'n mabwysiadu arian cyfred yr Ewros ac yn ymuno â Chytundeb Schengen.
- Lula da Silva yn dod yn Arlywydd Brasil am yr eildro.
2024
- Yr Aifft, Ethiopia, Iran, Sawdi Arabia a'r Emiradau Arabaidd Unedig yn ymuno â'r grwp BRICS.
- Gweriniaeth Artsakh yn cael ei diddyrnu.
- Priodas gyfunryw yn dod yn gyfreithol yn Estonia.
- Daeargryn maint 7.5 yn taro penrhyn Noto, Japan, gan ladd 222 o bobl.
2025
- Rwmania a Bwlgaria yn dod yn aelodau llawn o Gytundeb Schengen.^[2]
- Wcráin yn atal nwy o Rwsia rhag llifo i Ewrop drwy'r wlad.
- Cerbyd yn cael ei yrru at dorf o bobl yn New Orleans, UDA, gan ladd 14 o bobl.^[3]
- 12 o bobl yn cael eu lladd mewn saethu torfol yn Cetinje, Montenegro.^[4]

Genedigaethau

765 - Ali al-Rida, imam Shia (m. 818)
1431 - Pab Alecsander VI (m. 1503)
1449 - Lorenzo de' Medici, gwleidydd (m. 1492)
1484 - Ulrich Zwingli, diwygiwr crefyddol (m. 1531)
1723 - Goronwy Owen, bardd (m. 1769)
1768 - Maria Edgeworth, awdures (m. 1849)
1854 - Syr James George Frazer, anthropolegydd (m. 1941)
1863 - Pierre de Coubertin, pedagogydd a hanesydd (m. 1937)
1879
- Ernest Jones, seiciatrydd (m. 1958)
- E. M. Forster, nofelydd (m. 1970)
1894 - Satyendra Nath Bose, ffisegydd a mathemategydd (m. 1974)
1900 - Aniela Cukier, arlunydd (m. 1944)
1903 - Horace Evans, meddyg (m. 1963)^[5]
1906 - Giovanni D'Anzi, cyfansoddwr a chanwr (m. 1974)
1909 - Stepan Bandera, gwleidydd (m. 1959)
1919 - J. D. Salinger, awdur (m. 2010)
1920 - Basil L. Plumley, milwr (m. 2012)
1923
- Valentina Cortese, actores (m. 2019)
- Ilda Reis, arlunydd (m. 1998)
1925 - Kossa Bokchan, arlunydd (m. 2009)
1926 - Conxa Sisquella i Planas, arlunydd (m. 1996)
1927 - Maurice Béjart, canwr a choreograffydd (m. 2007)
1933
- Waichiro Omura, pêl-droediwr (m. ?)
- Joe Orton, dramodydd (m. 1967)
1938 - Frank Langella, actor
1946 - Roberto Rivellino, pêl-droediwr
1956 - Christine Lagarde, gwleidydd
1969 - Verne Troyer, actor (m. 2018)
1970 - Stephen Kinnock, gwleidydd
1986 - Victoria Amelina, nofelydd (m. 2023)

Marwolaethau

1515 - Louis XII, brenin Ffrainc, 52
1716 - William Wycherley, dramodydd, 75
1748 - Johann Bernoulli, meddyg, mathemategydd, ffisegydd a gwyddonydd, 80
1766 - James Francis Edward Stuart, 77
1782 - Johann Christian Bach, cyfansoddwr, 46
1894 - Heinrich Rudolf Hertz, ffisegydd, 36
1944 - Edwin Lutyens, pensaer, 74
1953 - Hank Williams, canwr, 29
1960 - Margaret Sullavan, actores, 50
1968 - Sara-Lisa Ryd, arlunydd, 49
1972 - Maurice Chevalier, canwr ac actor, 83
1979 - Frank Soskice, gwleidydd, 76
1983 - Maria Rudnitskaya, arlunydd, 66
1988 - Hiroaki Sato, pêl-droediwr, 55
1992 - Grace Hopper, gwyddonydd, 85^[6]
1994 - Cesar Romero, actor, 86
1995 - Fred West, llofrudd cyfresol, 53
1996 - Conxa Sisquella i Planas, arlunydd, 70
1998 - Helen Wills, chwaraewraig tenis, 92
2001 - Ray Walston, actor, 86
2008 - Aled Rhys Wiliam, ysgolhaig, darlledwr a bardd, 81
2009 - Helen Suzman, actifydd a gwleidydd, 91
2010 - Claire Meunier, arlunydd, 81
2013
- Christopher Martin-Jenkins, cyflwynydd, 67
- Patti Page, cantores, 85
- Phyllis Wiener, arlunydd, 91
2015 - Boris Morukov, gofodwr, 64
2016 - Fazu Alieva, cantores, 83
2019 - Elizabeth Edgar, botanegydd, 89
2023 – Lise Nørgaard, awdures Danaidd, 105^[7]
2025 - Sally Oppenheim, gwleidydd, 96

Gwyliau a chadwraethau

Dydd Calan
Gŵyliau'r seintiau: Gwynhoedl, Hywyn Machraith, Maelrys (gweler Llanfaelrhys), Medwy a Thyfrydog^[8].
Diwrnod Annibyniaeth (Haiti, Swdan, Brwnei)
Diwrnod Chwyldro (Ciwba)
Topi Diwas (Nepal)
Seithfed diwrnod Kwanzaa (yr Unol Daleithiau)

Cyfeiriadau

↑ "Dechrau Canu, Dechrau Canmol". Radio Times. Cyf. 149 rhif. 1938 (arg. Llundain). BBC Publications. 29 Rhagfyr 1960. t. 16. ISSN 0033-8060. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 16 Hydref 2014. Cyrchwyd 25 Ionawr 2020.
↑ "Borders open: Bulgaria and Romania celebrate joining Schengen Area". Euronews (yn Saesneg). 1 Ionawr 2025. Cyrchwyd 1 Ionawr 2025.
↑ "Ten dead after vehicle drives into large crowd in New Orleans, authorities say". BBC News. 1 Ionawr 2025. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 1 Ionawr 2025. Cyrchwyd 1 Ionawr 2025.
↑ "At least 10 killed and 4 more wounded in Montenegro shooting". The Guardian (yn Saesneg). Associated Press. 1 Ionawr 2025. ISSN 0261-3077. Cyrchwyd 2025-01-01.
↑ Evan David Jones (1997). "EVANS, HORACE, y Barwn Evans cyntaf o FERTHYR TUDFUL (1903-1963), meddyg". Y Bywgraffiadur Cymreig. Llyfrgell Genedlaethol Cymru. Cyrchwyd 5 Ionawr 2026.
↑ "Grace Murray Hopper (1906–1992): A legacy of innovation and service". YaleNews (yn Saesneg). 10 Chwefror 2017.
↑ "Lise Nørgaard er død: Hun blev 105 år". DR. 2023-01-02. Cyrchwyd 2 Ionawr 2023.
↑ Baring-Gould, S. (1907). The lives of the British Saints: the Saints of Wales and Cornwall and such Irish Saints as have dedications in Britain. Llundain: C. J. Clark (ar gyfer Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion), tud. 70. URL

[1] "Dechrau Canu, Dechrau Canmol". Radio Times. Cyf. 149 rhif. 1938 (arg. Llundain). BBC Publications. 29 Rhagfyr 1960. t. 16. ISSN 0033-8060. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 16 Hydref 2014. Cyrchwyd 25 Ionawr 2020.

[2] "Borders open: Bulgaria and Romania celebrate joining Schengen Area". Euronews (yn Saesneg). 1 Ionawr 2025. Cyrchwyd 1 Ionawr 2025.

[3] "Ten dead after vehicle drives into large crowd in New Orleans, authorities say". BBC News. 1 Ionawr 2025. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 1 Ionawr 2025. Cyrchwyd 1 Ionawr 2025.

[4] "At least 10 killed and 4 more wounded in Montenegro shooting". The Guardian (yn Saesneg). Associated Press. 1 Ionawr 2025. ISSN 0261-3077. Cyrchwyd 2025-01-01.

[5] Evan David Jones (1997). "EVANS, HORACE, y Barwn Evans cyntaf o FERTHYR TUDFUL (1903-1963), meddyg". Y Bywgraffiadur Cymreig. Llyfrgell Genedlaethol Cymru. Cyrchwyd 5 Ionawr 2026.

[6] "Grace Murray Hopper (1906–1992): A legacy of innovation and service". YaleNews (yn Saesneg). 10 Chwefror 2017.

[7] "Lise Nørgaard er død: Hun blev 105 år". DR. 2023-01-02. Cyrchwyd 2 Ionawr 2023.

[8] Baring-Gould, S. (1907). The lives of the British Saints: the Saints of Wales and Cornwall and such Irish Saints as have dedications in Britain. Llundain: C. J. Clark (ar gyfer Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion), tud. 70. URL

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]