Llanfair Pwllgwyngyll

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Llanfair Pwllgwyngyll
Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch.JPG
Ynganiad Cy-Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch (Welsh pronunciation, recorded 17-05-2012).ogg, Llanfairpwllgwyngyll.ogg Edit this on Wikidata
Math pentref Edit this on Wikidata
Poblogaeth 3107 Edit this on Wikidata
Gefeilldref/i Y, Ee, Enna Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
Sir Llanfair Pwllgwyngyll Edit this on Wikidata
Gwlad Baner Cymru Cymru
Uwch y môr 38 metr Edit this on Wikidata
Cyfesurynnau 53°13'23.99"N, 4°11'57.98"W Edit this on Wikidata
Cod OS SH528716 Edit this on Wikidata
Cod post LL61 Edit this on Wikidata
Cod deialu 01248 Edit this on Wikidata
Gwleidyddiaeth
AC/au Rhun ap Iorwerth (Plaid Cymru)
AS/au Albert Owen (Llafur)

Pentref a chymuned ar Ynys Môn yw Llanfairpwllgwyngyll ("Cymorth – Sain" ynganiad ) (neu Llanfair Pwllgwyngyll; Llanfairpwll ar lafar yn lleol). Fe'i lleolir ar ffordd yr A5 tua 3 milltir i'r gorllewin o Borthaethwy.

Yr enw[golygu | golygu cod y dudalen]

Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch yw enw gwneud y pentref. [Cyfieithiad i'r Saesneg: 'St Mary's church in the hollow of the white hazel, near to the fierce whirlpool of St Tysilio of the red cave'] Ei enw gwreiddiol oedd Llanfair Pwllgwyngyll ond fe'i estynnwyd gan ddyn lleol yn y 19g, ar ôl i'r rheilffordd gyrraedd yr ynys (1846-1850) i geisio denu twristiaid. Yn ôl Syr John Morris-Jones, teiliwr lleol a ddyfeisiodd yr enw, ond nid yw'n ei enwi. Dyma'r enw hiraf yng Nghymru, a'r trydydd hiraf yn y byd. Does fawr neb ond y Bwrdd Croeso yn defnyddio'r enw hir. Fel arfer mae'r pentref yn cael ei alw yn Llanfairpwll (gan siaradwyr Cymraeg) neu Llanfair PG (gan siaradwyr Saesneg). Pwllgwyngyll oedd enw'r dreflan ganoloesol lle safai'r eglwys yn yr Oesoedd Canol (pwll + yr ansoddair gwyn + coed cyll). Cyfeiria 'Llantysilio' at blwyf eglwysig Llandysilio.

Hanes[golygu | golygu cod y dudalen]

Yn yr Oesoedd Canol roedd plwyf (Llanfair) Pwllgwyngyll yn rhan o gwmwd Dindaethwy, yng nghantref Menai.

Yn y pentref hwn y dechreuodd mudiad y Women's Institute yn 1915. Erbyn heddiw mae yna amgueddfa ar y safle [1]

Y pentref[golygu | golygu cod y dudalen]

Twristiaid tu allan i'r orsaf yn Llanfairpwll

Mae gorsaf reilffordd yma, ar Reilffordd Arfordir Gogledd Cymru, ond mae mwyafrif y trenau yn mynd trwyddo i Gaergybi neu i Fangor heb aros.

Dadl iaith[golygu | golygu cod y dudalen]

Yn 2011, roedd Llanfairpwll yn ganolbwynt dadl yngylch yr hawl i siarad Cymraeg ar ôl i berchennog bwyty Carreg Môn yn y pentref wahardd ei staff rhag siarad Cymraeg tra'n gweithio yno, gan ddweud mai dim ond Saesneg y dylent siarad.[2][3]

Cyfrifiad 2011[golygu | golygu cod y dudalen]

Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:[4][5][6]

Cyfrifiad 2011
Poblogaeth cymuned Llanfair Pwllgwyngyll (pob oed) (3,107)
  
100%
Y nifer dros 3 oed sy'n siarad Cymraeg (Llanfair Pwllgwyngyll) (2,171)
  
71.8%
:Y ganran drwy Gymru
  
19%
Y nifer sydd wedi'u geni yng Nghymru (Llanfair Pwllgwyngyll) (2371)
  
76.3%
:Y ganran drwy Gymru
  
73%
Y nifer dros 16 sydd mewn gwaith (Llanfair Pwllgwyngyll) (428)
  
33.7%
:Y ganran drwy Gymru
  
67.1%

Gweler hefyd[golygu | golygu cod y dudalen]

Arwydd efo cyfieithiad Saesneg yr enw
Magnify-clip.png
Arwydd efo cyfieithiad Saesneg yr enw

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. "Amgueddfa'r Toll House". 21/05/2018. http://www.afwi.org.uk/toll-house-museum.html.
  2. Erthygl gwefan Golwg360 - Ffrae iaith Môn: 750 yn ymuno â grŵp protest
  3. Erthygl gwefan BBC
  4. "Ystadegau Allweddol ar gyfer Cymru". Swyddfa Ystadegau Gwladol. http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/cyfrifiad-2011/ystadegau-allweddol-ar-gyfer-awdurdodau-unedol-yng-nghymru/stb-2011-key-statistics-for-wales---welsh.html. Adalwyd 2012-12-12.. Poblogaeth: ks101ew. Iaith: ks207wa - noder mae'r canran hwn yn seiliedig ar y nier sy'n siarad Cymraeg allan o'r niferoedd sydd dros 3 oed. Ganwyd yng Nghymru: ks204ew. Diweithdra: ks106ew; adalwyd 16 Mai 2013.
  5. Canran y diwaith drwy Gymru; Golwg 360; 11 Rhagfyr 2012; adalwyd 16 Mai 2013
  6. Gwefan Swyddfa Ystadegau Gwladol; Niferoedd Di-waith rhwng 16 a 74 oed; adalwyd 16 Mai 2013.