Heneglwys

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Heneglwys
Mathpentref Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
SirYnys Môn Edit this on Wikidata
GwladBaner Cymru Cymru
Cyfesurynnau53.2593°N 4.3641°W Edit this on Wikidata
Gwleidyddiaeth
AC/auRhun ap Iorwerth (Plaid Cymru)
AS/auVirginia Crosbie (Ceidwadwyr)

Pentrefan a phlwyf eglwysig ar Ynys Môn yw Heneglwys ("Cymorth – Sain" ynganiad ) (cyfeiriad grid SH424762). Fe'i lleolir milltir i'r de o bentref Bodffordd yn y gymuned o'r un enw, tua hanner ffordd rhwng Gwalchmai i'r gorllewin a Llangefni i'r dwyrain. Mae 132.7 milltir (213.5 km) o Gaerdydd a 215.8 milltir (347.2 km) o Lundain.

Hanes a hynafiaethau[golygu | golygu cod y dudalen]

Eglwys St Llwydian, Heneglwys

Mae'r eglwys yn sefydliad hynafol. Enw arall arni gynt oedd Llan y Saint Llwydion ('llwyd' yn yr ystyr 'sanctaidd').[1] Ymddengys mai Gwyddel o'r enw Corbre a sefydlodd yr eglwys, yn y 6g efallai; ceir llecyn gerllaw a elwir 'Mynwent Corbre'. Ceir sawl cyfeiriad at y fynwent honno yn y canu brud (daroganau ar gân) canoloesol.[2]

Yn 'Englynion y Beddau' yn Llyfr Du Caerfyrddin ceir englyn sy'n cyfeirio at fedd rhyfelwr o'r enw Ceri Cleddyfhir ym Mynwent Corbre yn Heneglwys:

Bedd Ceri Cleddyfhir yng ngodir Heneglwys,
Yn y diffwys graeandde,
Tarw torment, ym mynwent Corbre.
(Llyfr Du Caerfyrddin, orgraff ddiweddar)[3]

Roedd Heneglwys yn dref yn yr Oesoedd Canol, yng nghwmwd Malltraeth, cantref Aberffraw.[4]

Pobl o Heneglwys[golygu | golygu cod y dudalen]

Cynrychiolaeth etholaethol[golygu | golygu cod y dudalen]

Cynrychiolir Heneglwys yn y Cynulliad Cenedlaethol gan Rhun ap Iorwerth (Plaid Cymru) a'r Aelod Seneddol yw Virginia Crosbie (Ceidwadwyr).[5][6]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. Melville Richards, 'Enwau Lleoedd', yn Atlas Môn (Llangefni, 1972). Tud. 157.
  2. A. O. H. Jarman (gol.), Llyfr Du Caerfyrddin (Caerdydd, 1982).
  3. A. O. H. Jarman (gol.), Llyfr Du Caerfyrddin (Caerdydd, 1982). 18.14-16.
  4. A. D. Carr, Medieval Anglesey (Llangefni, 1982).
  5. Gwefan y Cynulliad;[dolen marw] adalwyd 24 Chwefror 2014
  6. Gwefan parliament.uk; adalwyd 24 Chwefror 2014