Cadwaladr Cesail

Bardd Cymraeg o Eifionydd, Gwynedd, oedd Cadwaladr Cesail (bl. 1610 - 1625), neu Cadwaladr Gruffudd mewn rhai ffynonellau. Roedd yn perthyn i gyfnod olaf traddodiad Beirdd yr Uchelwyr yng ngogledd-orllewin Cymru.

Ychydig a wyddom am ei hanes personol. Mae ei enw barddol yn dangos cysylltiad â phlasdy hynafol Y Gesail Gyfarch, Penmorfa, yn Eifionydd ond does dim sicrwydd a oedd yn un o deulu'r Gesail neu beidio. Canodd farwnad i Elis Wyn o'r Gesail Gyfarch yn 1624.

Roedd yn fardd o fri yn ei oes a chedwir tua hanner cant o'i gerddi yn y llawysgrifau, yn awdlau, cywyddau ac englynion. Maent i gyd yn gerddi mawl i uchelwyr lleol ardal Eifionydd, sy'n awgrymu ei fod yn fardd proffesiynol yn hytrach nac uchelwr yn "canu ar ei fwyd ei hun." Canodd i deuluoedd Bryncir, Meillionen, Cefnllanfair, Pengwern (Meirionnydd), Glynllifon a Gwydir. Ceir rhai englynion 'smala ei naws, e.e. un i gi hela gŵr lleol o'r enw Ieuan Tew:

Mae ci gennyt ti I'an Tew—min gerwin,

Mae'n gorwedd ar lwydrew;

Gwaeth yw dy gi nag Iddew,

Gwaeth na'r ci wyt ti, I'an Tew.

Ei gerdd fwyaf nodedig efallai yw 'Marwnad Marged, gwraig Siôn Bodwrda' (1623), sy'n cynnwys cyfeiriad diddorol at y cymeriad chwedlonol Olwen.

Llyfryddiaeth

Gwaith y bardd

• Nesta Lloyd (gol.), Blodeugerdd Barddas o'r Ail Ganrif ar Bymtheg, cyfrol 1 (Cyhoeddiadau Barddas, 1993). Testun 'Marwnad Marged, gwraig Siôn Bodwrda', gyda nodiadau.

Ysgrif amdano

• William Rowland, Gwŷr Eifionydd (Gwasg Gee, 1953). Pennod III: 'Cadwaladr Cesail'.

Beirdd yr Uchelwyr

Bleddyn Ddu  · Cadwaladr Cesail  · Casnodyn  · Rhisiart Cynwal  · Wiliam Cynwal  · Dafydd ab Edmwnd  · Dafydd Alaw  · Dafydd ap Gwilym  · Dafydd ap Siencyn  · Dafydd Benwyn  · Dafydd Ddu o Hiraddug  · Dafydd Gorlech  · Dafydd Llwyd o Fathafarn  · Dafydd Nanmor  · Dafydd y Coed  · Edward Dafydd  · Deio ab Ieuan Du  · Lewys Dwnn  · Edward Maelor  · Edward Sirc  · Edward Urien  · Einion Offeiriad  · Gronw Ddu  · Gronw Gyriog  · Gruffudd ab Ieuan ap Llywelyn Fychan  · Gruffudd ap Dafydd ap Tudur  · Gruffudd ap Llywelyn Lwyd  · Gruffudd ap Maredudd ap Dafydd  · Gruffudd ap Tudur Goch  · Gruffudd Fychan ap Gruffudd ab Ednyfed  · Gruffudd Gryg  · Gruffudd Hiraethog  · Gruffudd Llwyd  · Gruffudd Llwyd ap Llywelyn Gaplan  · Guto'r Glyn  · Gutun Owain  · Gwerful Fychan  · Gwerful Mechain  · Gwilym Ddu o Arfon  · Gwilym Tew  · Hillyn  · Huw Cae Llwyd  · Huw Ceiriog  · Huw Cornwy  · Huw Llŷn  · Huw Pennant (I)  · Huw Pennant (II)  · Hywel ab Einion Lygliw  · Hywel ap Mathew  · Hywel Cilan  · Hywel Ystorm  · Ieuan ap Huw Cae Llwyd  · Ieuan ap Hywel Swrdwal  · Ieuan Brydydd Hir  · Ieuan Du'r Bilwg  · Ieuan Dyfi  · Ieuan Gethin  · Ieuan Llwyd ab y Gargam  · Ieuan Tew Ieuanc  · Iocyn Ddu ab Ithel Grach  · Iolo Goch  · Iorwerth ab y Cyriog  · Iorwerth Beli  · Ithel Ddu  · Lewis ab Edward  · Lewys Daron  · Lewys Glyn Cothi  · Lewys Môn  · Lewys Morgannwg  · Llywarch Bentwrch  · Llywelyn ab y Moel  · Llywelyn ap Gwilym Lygliw  · Llywelyn Brydydd Hoddnant  · Llywelyn Ddu ab y Pastard  · Llywelyn Fychan ap Llywelyn Foelrhon  · Llywelyn Fychan ap Llywelyn Goch  · Llywelyn Goch ap Meurig Hen  · Llywelyn Goch y Dant  · Llywelyn Siôn  · Mab Clochyddyn  · Madog Benfras  · Maredudd ap Rhys  · Meurig ab Iorwerth  · Morus Dwyfech  · Owain Gwynedd  · Owain Waed Da  · Prydydd Breuan  · Tomos Prys  · Gruffudd Phylip  · Phylip Siôn Phylip  · Rhisiart Phylip  · Siôn Phylip  · Siôn Tudur  · Robert ab Ifan  · Robin Ddu ap Siencyn  · Rhisierdyn  · Rhisiart ap Rhys  · Rhys ap Dafydd ab Einion  · Rhys ap Dafydd Llwyd  · Rhys ap Tudur  · Rhys Brydydd  · Rhys Goch Eryri  · Sefnyn  · Simwnt Fychan  · Siôn ap Hywel ap Llywelyn Fychan  · Siôn Brwynog  · Siôn Cent  · Siôn Ceri  · Sypyn Cyfeiliog  · Trahaearn Brydydd Mawr  · Tudur Aled  · Tudur ap Gwyn Hagr  · Tudur Ddall  · Wiliam Llŷn  · Y Mab Cryg  · Y Proll  · Yr Ustus Llwyd