Berlin

Berlin - Prifddinas yr Almaen

Talaith Berlin yn yr Almaen

Prifddinas yr Almaen a dinas fwyaf y wlad gyda 3,440,441 o drigolion (31.03.2010) yw Berlin. Mae ar lannau yr afonydd Spree a Havel ac mae'n dalaith (Bundesland) yn ogystal â dinas. Mae yng nghanol talaith Brandenburg.

Gwleidyddiaeth

Ar ôl bod yn rhan o'r Mark Brandenburg, daeth Berlin yn dalaith ei hun ym 1920. Klaus Wowereit yw'r Regierender Bürgermeister ("maer llywodraethol", Klaus Wowereit ar hyn o bryd. Gweler Meiri Berlin).

Hyd 1 Ionawr 2001 roedd 23 bwrdeistref yn y dref ond nawr does ond 12.

Hanes

Brandenburger Tor

Sefydlwyd y dref tua 1200, ond roedd hi'n dwy dref ar y bryd: Berlin a Köln. Daethon nhw yn un dref ym 1307. Beth bynnag, er fod Berlin yn dref eithaf hen, mae'n bennaf olion y deunawfed ganrif i'w weld.

Roedd llys brenhinoedd Prwsia yn Berlin, ond dechreuodd y dref dyfu'n gyflym yn y pedwaredd ganrif ar bymtheg ar ôl dod yn brif ddinas yr Ymerodraeth Almaenig ym 1871. Roedd hi'n brif ddinas yn ystod Gweriniaeth Weimar a rheolaeth y Natsiaid a chafodd ei dinistrio yn ystod yr Ail Ryfel Byd.

Ar ôl y Rhyfel, rhannwyd y ddinas yn ddwy. Roedd y rhan ddwyreiniol yn brif ddinas Gweriniaeth Ddemocrataidd yr Almaen (Dwyrain yr Almaen), ond Bonn oedd prif ddinas Gweriniaeth Ffederal yr Almaen (Gorllewin yr Almaen).

Roedd Gorllewin Berlin yn rhan o Orllewin yr Almaen, ac felly yn ynys yn nhiriogaeth Dwyrain yr Almaen. O ganlyniad, roedd hi'n bwysig yn ystod y Rhyfel Oer. Ar 26 Mehefin 1948 dechreuodd gwarchae Berlin ac ar ôl hynny awyrglydiad Berlin. Ar 13 Awst 1961 dechreuwyd ar y gwaith o godi Mur Berlin.

Syrthiodd y mur ar 9 Tachwedd, 1989. Erbyn uniad yr Almaen y flwyddyn ddilynol doedd dim ond o olion y mur i'w weld.

Daearyddiaeth

• Mitte
• Alexanderplatz
• Gendarmenmarkt
• Museumsinsel
• Nikolaiviertel
• Potsdamer Platz
• Unter den Linden

Adeiladau a chofadeiladau

Gweler hefyd: Amgueddfeydd Berlin.

• Alte Nationalgalerie
• Berliner Dom
• Berliner Fernsehturm
• Bode Museum
• Brandenburger Tor
• Brücke Museum
• Deutsche Oper
• Deutsches Theater
• Hamburger Bahnhof
• Neue Nationalgalerie
• Neues Museum
• Rathaus Schöneberg
• Reichstag
• Rotes Rathaus
• Schloss Bellevue
• Schloss Charlottenburg
• Zoologischer Garten Berlin

Enwogion

• Alexander von Humboldt (1769-1859), fforiwr
• Albert Lortzing (1801-1851), cyfansoddwr
• Walter Gropius (1883-1969), pensaer
• Nelly Sachs (1891-1970), bardd a dramodydd
• Karl Dönitz (1891-1980), morwr ac Arlywydd yr Almaen
• Max Ehrlich (1892-1944), actor, awdur a chyfarwyddwr
• Marlene Dietrich (1901-1992), actores a chantores
• Nikolaus Harnoncourt (g. 1929), cerddor

Dolenni allanol

• Gwefan swyddogol Berlin.de
• Gwybodaeth dwristiaeth swyddogol am Berlin
• Mapiau o Berlin, o 1738 hyd heddiw
• EXBERLINER – cylchgrawn Saesneg
• Pensaerniaeth Berlin
• Panoramau o'r ddinas
• 90 delwedd o Berlin yn yr 20fed ganrif
• Dwyrain Berlin Ddoe a Heddiw
• Oriel lluniau