Caer Idris

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search

53°11′N 4°15′W / 53.19°N 4.25°W / 53.19; -4.25 (Bryngaer Caer Idris.)

Caer Idris
Caer Idris
Caer Idris, Llanidan

Mae Caer Idris yn fryngaer Geltaidd sy'n perthyn i Oes yr Haearn, ac sydd wedi'i lleoli ger Llanidan yn Ynys Mon, Cymru; cyfeirnod OS: SH494679. Amgylchynir Caer Idris gan dair rhes o gloddiau amddiffyn a godwyd, hyd y gellir barnu, yr un pryd i ffurfio caer gonsentrig.[1]

Yr enw[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae tarddiad yr enw 'Caer Idris' yn anhysbys. Ceir sawl cyfeiriad at Idris - cawr enwog Cader Idris - yn llên gwerin Cymru ond does dim traddodiad i'w gysylltu â'r gaer hon, er bod yr enw'n awgrymiadol.[2]

Cefndir[golygu | golygu cod y dudalen]

Cofrestrwyd y fryngaer hon gan Cadw a chaiff ei hadnabod gyda'r rhif SAM unigryw: AN051.[3] Ceir tua 300 o fryngaerau ar restr CADW o henebion, er bod archaeolegwyr yn nodi bod oddeutu 570 ohonyn nhw i gyd yng Nghymru.

Fel arfer, fel mae'r gair yn ei awgrymu, ar fryn y codwyd y caerau hyn, er mwyn i'r amddiffynwr gael mantais milwrol. Un o'r bryngaerau mwyaf trawiadol yng Nghymru ydy Tre'r Ceiri, a hon yw'r fryngaer Oes Haearn fwyaf yng ngogledd-orllewin Ewrop.[4] Mae ei harwynebedd oddeutu 2.5ha.[5] Y mwyaf o ran maint (arwynebedd), fodd bynnag ydy Bryngaer Llanymynech sydd ag arwynebedd o 57 hectar.[6]

Lloches i gartrefi a gwersyllfeydd milwrol oedd eu pwrpas felly, cyn y goresgyniad Rhufeinig; a chafodd cryn lawer ohonynh nhw eu hatgyfnerthu a'u defnyddio, yng nghyfnod y Rhufeiniaid; er enghraifft Dinorben yng ngogledd Cymru. Oes aur bryngaerau gwledydd Prydain oedd rhwng 200 CC ac OC 43.

Gweler hefyd[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. R. G. Livens, 'Yr Oes Haearn Geltaidd'; Geraint Bowen (gol.), Y Gwareiddiad Celtaidd (Gwasg Gomer, 1987), tud. 25.
  2. T. Gwynn Jones, Welsh Folklore and Folk-custom (adargraffiad 1979), tud. 77.
  3. Cofrestr Cadw.
  4. References Wales gan John May; Gwasg Prifysgol Cymru.
  5. Gwefan y BBC
  6. Gwefan CPAT