Moel y Gaer, Bodfari

Oddi ar Wicipedia
(Ailgyfeiriad oddi wrth Moel y Gaer (Bodfari))
Jump to navigation Jump to search
Moel y Gaer, Bodfari
Moel y Gaer, Bodfari - geograph.org.uk - 1323586.jpg
Math safle archaeolegol, bryngaer sy'n rhannol ddilyn tirffurf y graig Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
Sir Sir Ddinbych Edit this on Wikidata
Gwlad Baner Cymru Cymru
Uwch y môr 200 ±1 metr Edit this on Wikidata
Cyfesurynnau 53.2265°N 3.3568°W Edit this on Wikidata
Cod OS SJ09527080 Edit this on Wikidata
Gwleidyddiaeth
AC/au Ann Jones (Llafur)
AS/au Chris Ruane (Llafur)
Dynodwr Cadw FL073 Edit this on Wikidata

Bryngaer gynhanesyddol yn Sir Ddinbych yw Moel y Gaer (205 metr), sy'n gorwedd ym mhen gogleddol Bryniau Clwyd ar gopa isel uwchben pentref Bodfari, tua 4 milltir i'r gogledd-ddwyrain o dref Dinbych. Mae Llwybr Clawdd Offa yn mynd heibio i droed y bryn.

Disgrifiad[golygu | golygu cod y dudalen]

Un o'r lleiaf o'r amddiffynfeydd a geir ar hyd copaon Bryniau Clwyd yw Moel y Gaer. Yn ôl pob tebyg mae'n dyddio o Oes yr Haearn, er na cheir tystiolaeth archaeolegol penodol i brofi hynny. Ceir mynedfa ar yr ochr ogleddol trwy glawdd amddiffynnol ac mae'r ochr ddwyreiniol yn cael ei amddiffyn gan greigiau syrth.[1]

Moel y Gaer, ar y gorwel, o Lwybr Clawdd Offa.

Saif y bryn ychydig o'r neilltu o brif grib Bryniau Clwyd. Gellir cyrraedd y gopa a'r fryngaer o gyfeiriad Bodfari neu o Sodom, i'r gogledd.

Cefndir[golygu | golygu cod y dudalen]

Cofrestrwyd y fryngaer hon gan Cadw a chaiff ei hadnabod gyda'r rhif SAM unigryw: FL073.[2] Ceir tua 300 o fryngaerau ar restr CADW o henebion, er bod archaeolegwyr yn nodi bod oddeutu 570 ohonyn nhw i gyd yng Nghymru.

Fel arfer, fel mae'r gair yn ei awgrymu, ar fryn y codwyd y caerau hyn, er mwyn i'r amddiffynwr gael mantais milwrol. Un o'r bryngaerau mwyaf trawiadol yng Nghymru ydy Tre'r Ceiri, a hon yw'r fryngaer Oes Haearn fwyaf yng ngogledd-orllewin Ewrop.[3] Mae ei harwynebedd oddeutu 2.5ha.[4] Y mwyaf o ran maint (arwynebedd), fodd bynnag ydy Bryngaer Llanymynech sydd ag arwynebedd o 57 hectar.[5]

Lloches i gartrefi a gwersyllfeydd milwrol oedd eu pwrpas felly, cyn y goresgyniad Rhufeinig; a chafodd cryn lawer ohonynh nhw eu hatgyfnerthu a'u defnyddio, yng nghyfnod y Rhufeiniaid; er enghraifft Dinorben yng ngogledd Cymru. Oes aur bryngaerau gwledydd Prydain oedd rhwng 200 CC ac OC 43.

Gweler hefyd[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. CPAT
  2. Cofrestr Cadw.
  3. References Wales gan John May; Gwasg Prifysgol Cymru.
  4. Gwefan y BBC
  5. Gwefan CPAT

Dolenni allanol[golygu | golygu cod y dudalen]

  • Moel y Gaer ar wefan y Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Wales