Neidio i'r cynnwys

Thomas Gwynn Jones

Oddi ar Wicipedia
(Ailgyfeiriwyd o T. Gwynn Jones)
Y Prifardd a'r Athro
T. Gwynn Jones
Llun gan arlunydd anhysbys o T. Gwynn Jones yn y Llyfrgell Genedlaethol
GanwydThomas Jones
10 Hydref 1871
Y Gwyndy Uchaf, Betws-yn-Rhos, Sir Ddinbych, Cymru
Bu farw7 Mawrth 1949(1949-03-07) (77 oed)
Willow Lawn, Caradoc Road, Aberystwyth, Sir Aberteifi, Cymru
Enwau eraillGwynvre ap Iwan, Ruhrik Du, "G.", nifer o ffugenwau eraill.
GwaithBardd, ysgolhaig, beirniad, nofelydd, newyddiadurwr, llyfrgellydd
Gweithiau nodedigCerddi: Ymadawiad Arthur, Madog, Gwlad y Bryniau, Ystrad Fflur, Gwlad y Gân, Anatiomaros, Tir na Nog; Nofelau a straeon byrion: Enaid Lewys Meredydd, Gorchest Gwilym Bevan, Brethyn Cartref; Gweithiau eraill: Gwaith Tudur Aled, Cofiant Thomas Gee
TeitlAthro Emeritws Celteg
PriodMargaret Jane Davies
PlantEluned, Arthur ap Gwynn, Llywelyn
RhieniIsaac Jones a Jane Roberts
GwobrauCadair yr Eisteddfod Genedlaethol (1902 ac 1909), D.Litt (Cymru) (1937), D.Litt (Eire) (1937), C.B.E. (1937)

Bardd, nofelydd, dramodydd, beirniad llenyddol, ysgolhaig, cyfieithydd a newyddiadurwr o Gymru oedd T. Gwynn Jones, enw llawn Thomas Gwyn Jones (10 Hydref 1871 – 7 Mawrth 1949). Roedd T. Gwynn yn llenor amryddawn ac yn ffigwr allweddol yn llenyddiaeth, ysgolheictod ac astudiaethau llên gwerin Cymru yn hanner cyntaf yr 20g. Mae wedi'i ddisgrifio fel un o ffigyrrau deallusol pennaf ei oes yn y Gymraeg a sonir amdano'n aml fel un o feirdd mwyaf yr iaith Gymraeg.[1][2][3] Roedd yn ffigwr allweddol yn y 'dadeni' ym Marddoniaeth Gymraeg ar ddechrau'r 20g.[4] Roedd yn gyfieithydd medrus o'r Almaeneg, Groeg, Gwyddeleg a Saesneg.

Bywgraffiad

[golygu | golygu cod]

Bywyd Cynnar

[golygu | golygu cod]
'Gwyndy', Betws-yn-Rhos; man geni T. Gwynn Jones.

Cafod ei eni yn Gwyndy Uchaf, Betws yn Rhos yn yr hen Sir Ddinbych (sir Conwy heddiw). 'Thomas' oedd ei unig enw bedydd; mabwysiadodd yr enw Gwynn (ar ôl y Gwyndy) yn ystod ei flynyddoedd cynnar fel newyddiadurwr.[5] Roedd yn fab i Issac a Jane Jones; ffermwr a bardd amatur oedd Isaac Jones; symudodd y teulu nifer o weithiau wrth i denantiaethau Isaac gael eu terfynu gan landlordiaid am resymau gwleidyddol, ffaith a ddylanwadodd ar wleidyddiaeth Gwynn ei hun yn ddiweddarach yn ei oes.

Ni chafodd fwy o ysgol ffurfiol nag oedd yn arferol i fachgen o'i ddosbarth; aeth i ysgolion yn Llanelian (Hen Golwyn) - lle cafodd ei gosbi gyda'r Welsh Not - ac wedyn yn Abergele a Dinbych. Roedd yn ddisgybl galluog fodd bynnag, a chafodd hefyd rywfaint o diwtora mewn Groeg, Lladin a Mathemateg gan gymydog mewn paratoad ar gyfer cais am ysgoloriaeth i Rydychen. Pan oedd yn barod i fynd yno fodd bynnag profodd gyfnod o iechyd gwael a barodd dros flwyddyn, gan ei rwystro rhag gallu derbyn ei ysgoloriaeth.[5]

Dinbych: 1890au

[golygu | golygu cod]

A'i iechyd yn rhy wael i ystyried ffermio, dilynodd gyrfa fel newyddiadurwr wedi gadael cartref, gan ddod yn is-olygydd ar Baner ac Amserau Cymru yn 1890 dan olygyddiaeth Thomas Gee yn Ninbych. Yn 1893 symudodd i Lerpwl a dod yn is-olygydd i Isaac Foulkes ar Y Cymro, ond dychwelodd i Ddinbych a'r Faner yn 1895 gan weithio hefyd ar bapur Saesneg y North Wales Times.[5] Yn ddiweddarach ysgrifennodd gofiant i Gee sy'n ddrych i'w oes yn ogystal â'i waith.

Ymddangosodd ambell stori fer a cherdd ganddo, dan ffugenwau'n aml, yn y papurau newyddion yn ystod yr 1890au, a chafodd enw fel newyddiadurwr beiddgar nad oedd ofn ganddo feirniadu'r gyfundrefn, yn enwedig yr Ymerodraeth Brydeinig a chyfundrefn barddonol yr Eisteddfod yn oes Y Bardd Newydd, a oedd, ym marn Gwynn, yn henffaswin ac yn isel ei safon. Roedd yn ohebwr cyson ag Emrys ap Iwan, a fu'n dylanwad gwleidyddol a llenyddol sylweddol arno. Bu Gwynn yn weithredol hefyd ym mudiad Cymru Fydd.[6] Erbyn 1898 roedd yn is-olygydd ar Yr Herald a'r Caernarvon and Denbigh Herald dan olygyddiaeth ei gyfaill Daniel Rees. Dechreuodd ei nofel gyntaf Gwedi Brad a Gofid ymddangos ar dudalennau'r Herald yn 1897 ac fel cyfrol yn 1898; fodd bynnag ei waith llenyddol pwysicaf o'r cyfnod hwn oedd y cyntaf o'i gerddi hir, Gwlad y Gân (1896-7), ymddangosodd y rhan fwyaf ohono yn Cymru O. M. Edwards. Cerdd oedd hon yn dychanu Cymru'r oes a'r gyfundrefn farddol yn enwedig; ddisgrifiwyd y profiad o'i ddarllen am y tro cyntaf yn "daranfollt" gan W. J. Gruffydd.[5] O 1898-99 ymddangosodd nofel arall o'i eiddo, Camwri Cwm Eryr yn ddi-enw ym Mhapur Pawb, cylchgrawn oedd hefyd dan olygyddiaeth Rees; ymddangosodd ei drydedd nofel Gorchest Gwilym Bevan yn Y Cymro yn 1899 (dan ei enw ei hun) ac fel cyfrol yr flwyddyn wedyn. Priododd Margaret Jane Davies yn 1899.

Caernarfon: 1900au

[golygu | golygu cod]
T. Gwynn Jones yn ei 30au, fel yr ymddangosodd yn Ymadawiad Arthur a Cherddi Eraill (1910)

Ar ddechrau'r 20g roedd dwy nofel o eiddo Gwynn wedi ymddangos ar ffurf cyfrol ond nid oedd eto wedi cyhoeddi cyfrol o farddoniaeth; er gwaethaf pwysigrwydd Gwlad y Gân felly fel nofelydd roedd Gwynn yn fwyaf adnabyddus o hyd.[7] Roedd ei fryd fodd bynnag ar ymenwogi fel bardd, a phenderfynodd gystadlu am y Gadair yn Eisteddfod Genedlaethol Bangor yn 1902, ar y testun Ymadawiad Arthur, gan gwblhau ei awdl ar y funud olaf.[8] John Morris-Jones oedd y prif feirniad, ac yn anarferol, ef hefyd oedd wedi gosod y testun. Nid oedd Gwynn wedi disgwyl i'w awdl yntau ennill y gystadleuaeth ac nid oedd yn bresennol ar gyfer y seremoni; yn yr hwn y cadeiriwyd ysgrifennydd yr Orsedd, Beriah Gwynfe Evans yn ei le.[9]

Roedd wrthi ar yr un pryd yn paratoi ei gyfrol gyntaf of arddoniaeth, Gwlad y Gân a Chaniadau Eraill (1902), yr oedd llawer o'i chynnwys wedi ymddangos dros y blynyddoedd blaenorol. Parhaodd ei yrfa newyddiadurol, a daliodd i ysgrifennu nofelau a cherddi hefyd drwy flynyddoedd cynnar y ganrif, gan lunio tair nofel eto rhwng 1901 a 1904 yn ogystal â aralleiriad talfyriedig yn y Gymraeg o nofel Leo Tolstoy Война и мир (War and Peace). Roedd yn gorweithio, a dirywiodd ei iechyd yn gyflym gan arwain at ddiagnosis o'r diciâu yn 1905. Ar orchymyn ei ddoctor treuliodd sawl mis yn yr Aifft i geisio lleddfu'r clefyd, gan ymweld ag Alexandria a Chairo; ond daliai i gyfrannu at y wasg yn Gymraeg ac yn Saesneg. Yn ddiweddarch cyhoeddwyd casgliad o'i ysgrifau am ei daith sef Y Môr Canoldir a'r Aifft (1912), enghraifft cynnar yn y Gymraeg o lenyddiaeth taith.

Wedi iddo dychwelyd daeth yn olygydd ar Bapur Pawb, lle daliai i gyhoeddi nofelau; yn 1905, cyhoeddwyd ei seithfed nofel wreiddiol, Enaid Lewys Meredydd: Stori am y Flwyddyn 2002; sef, mae'n debyg, yr enghraifft cynharaf o nofel wyddonias yn y Gymraeg.[10] Mewn cyfnod eithriadol o brysur o 1905 i 1908 cyhoeddodd nifer o nofelau a chyfieithiadau a dros dau gant o straeon byrion ym Mhapur Pawb a chyhoeddiadau eraill.[11] Casglwyd rhai o'r straeon yn ddiweddarach yn y gyfrol Brethyn Cartref (1913), ac ymhlith y nofelau roedd y dychan John Homer a Lona (1908), ei nofel wreiddiol olaf a'i hoff nofel o'i eiddo'i hun; ymddangosodd y ddwy nofel yma fel cyfrolau yn yr 1920au.

Yn 1909 cyhoeddodd ei ail gyfrol o farddoniaeth, Ymadawiad Arthur a Chaniadau Eraill. Gwnaeth nifer o newidiadau i'r fersiwn o gerdd fuddugol 1902 sy'n ymddangos yn y gyfrol hon. Yn yr un flwyddyn, enillodd y Gadair am yr eildro yn Eisteddfod Genedlaethol Llundain yn 1909 gyda'r awdl Gwlad y Bryniau.

Aberystwyth: 1909-1949

[golygu | golygu cod]
Bedd T. Gwynn Jones ym Mynwent Aberystwyth

Yn chwilio am waith fyddai'n fwy addas i'w iechyd bregus,[12] y flwyddyn honno cefnodd ar flynyddoedd o newyddiadura ac aeth i weithio i Lyfrgell Genedlaethol Cymru yn Aberystwyth. Gyda'i waith fel newyddiadurwr daeth ei yrfa fel nofelydd i ben hefyd: er iddo fyw am bron i ddeugain mlynedd eto ni chyhoeddodd nofel arall ar ôl John Homer.

Nid oedd y gwaith yn y llyfrgell at ei ddant, fodd bynnag.[13] Daeth ddihangfa pan agorodd cyfle iddo ddod yn ddarlithydd yn adran Gymraeg Coleg Prifysgol Cymru, Aberystwyth. Yn 1919 daeth yn athro llenyddiaeth Gymraeg yn y coleg hwnnw hyd at ei ymddeoliad yn 1937.

Yn dilyn cyfnod yn ysgrifennu dramâu yn yr 1910au, ei waith ysgolheigaidd mynnodd y sylw mwyaf am weddill ei oes, gan gynnwys ei gofiant i Thomas Gee a golygiad o waith Tudur Aled ymhlith nifer fawr o waith ysgolheigaidd arall mewn meysydd amrywiol. Daliodd ati i gyfieithu ac i farddoni fodd bynnag, gyda nifer o'i gerddi hwyr yn ymddangos mewn cyfrol yn 1944 dan y teitl Y Dwymyn. Yn 1924 cyfeitihodd ddrama fawr Goethe Faust i'r Gymraeg.

Er nad yw'n ymddangos iddo gystadlu eto yn yr Eisteddfod Genedlaethol ar ôl ennill y gadair am yr eildro yn 1909, gwasanaethodd fel beirniad eisteddfodol ar nifer o adegau drwy weddill ei fywyd, ac ef oedd y prif feirniad yn ystod Eisteddfod Genedlaethol 1917 pan gwobrwywyd y bardd ifanc Hedd Wyn.

Anrhydeddwyd ef â D.Lit. Prifysgol Cymru a Phrifysgol Iwerddon, ill dau yn 1938. Cafwyd ymdrech gan nifer o ysgolheigion Ewropeaidd i'w enwebu am Wobr Nobel am Lenyddiaeth, fodd bynnag gwrthododd Gwynn dderbyn yr enwebiad.[14]

Bu farw yn ei gartref yn Aberystwyth, 7 Mawrth 1949, yn 77 oed; cafodd ei gladdu ym mynwent Heol Llanbadarn. Gadawodd ei wraig Margret a dau o blant, gan gynnwys Arthur ap Gwynn.[5]


Daliadau Gwleidyddol ac Athronyddol

[golygu | golygu cod]

Roedd Gwynn yn genedlaetholwr Cymreig; bu'n weithredol ym mudiad Cymru Fydd yn ystod yr 1890au,[15] ac mae themâu cenedlaetholgar i'w cael yn rhai o'i nofelau, yn enwedig Enaid Lewys Meredydd.

Roedd Gwynn yn wrthwynebydd cadarn yn erbyn y Rhyfel Byd Cyntaf, a cherddodd allan o'r babell yn fwriadol yn ystod araith y Prif Weinidog David Lloyd George yn ystod seremoni cadeirio Eisteddfod 1917 .[16] Cerddodd allan o Gapel Tabernacl, Aberystwyth hefyd, pan weddïodd y gweinidog am fuddugoliaeth i Brydain yn y rhyfel.

Dylanwad a Gwaddol

[golygu | golygu cod]

Er gwaethaf cynnyrch toreithiog T. Gwynn Jones mewn ystod eang o genres llenyddol, hwyrach mai am ei waith fel bardd y cofir ef fwyaf; ac fe'i ystyrir ymhlith beirdd pennaf yr iaith Gymraeg mewn unrhyw ganrif,[1][2] yn enwedig am ei gerddi naratifol hir ar gynghanedd, sy'n cynnwys Ymadawiad Arthur, Tir Na N'og, Anatiomaros, Madog ac eraill. Roedd Gwynn yn feistr ar y gynghanedd a rhoddir teyrnged iddo'n aml am adnewyddu traddodiad y canu caeth; ystyriai R. Silyn Roberts (enillydd y Goron yn 1902 - yr un flwyddyn enillodd Gwynn y gadair gydag Ymadawiad Arthur - bod y gerdd honno wedi'i argyhoeddi bod y gynghanedd eto'n fyw.[17] Er bod ei ddwy gerdd eisteddfodol fuddugol yn awdlau confensiynol (o ran mesur barddonol), roedd yn arbrofwr cysgon gyda'r gynghanedd, gan ddefnyddio mesurau cynghaneddol y tu hwnt i'r pedwar mesur ar hugain mewn cerddi fel Madog. Defnyddiodd y gynghanedd hyd yn oed wrth gyfieithu barddoniaeth.[1]

Ystyrir Gwynn fel arfer yn ramantydd, yn sicr yn ystod blynyddoedd cyntaf yr Ugeinfed ganrif.[18] Roedd Gwynn yn un o'r cynharaf o nifer o feirdd amlwg yn barddoni ar ddechrau'r ugeinfed ganrif - yn eu plith W. J. Gruffydd, R. Williams Parry a T. H. Parry Williams - gan ei wneud yn gyfnod a ddisgrifir weithiau fel 'dadeni' ym marddoniaeth Gymraeg, a Gwynn yn ffigwr allweddol iddo.[4] Fodd bynnag mae beirniaid eraill wedi dadlau bod elfennau o foderniaeth i'w gweld ym marddoniaeth Gwynn, yn enweidg ei gerddi hwyr.[18]

Bu'n ddylanwad uniongyrchol ar nifer o feirdd Cymraeg eraill gan gynnwys ei gyfoeswyr R. Williams Parry[1] ac R. Silyn Roberts[17] a beirdd diweddarach fel Gwenallt.[1]

Ni chafodd nofelau Gwynn yr un sylw â'i farddoniaeth; fodd bynnag ym marn ei gofiannydd Alan Llwyd roedd yn arloeswr yn y maes a dylid ei ystyried Gwynn yn "ewythr" y nofel Gymraeg.[19]

Llyfryddiaeth ddethol

[golygu | golygu cod]

Chyhoeddiadau T. Gwynn Jones

[golygu | golygu cod]

Barddoniaeth

[golygu | golygu cod]

(Dim ond casgliadau a ddetholwyd gan Gwynn Jones ei hun yn ystod ei fywyd a restrir yma)

Nofelau

[golygu | golygu cod]

(Mae'r flwyddyn gyntaf yn cyfeirio at ddyddiad cyhoeddiad gwreiddiol y nofelau mewn cyfnodolion; yr ail flwyddyn y cyhoeddiad cyntaf fel cyfrol, os cafwyd un)

Dramâu

[golygu | golygu cod]
  • Caradog yn Rhufain (Wrecsam, 1914)
  • Dafydd ap Gruffydd (Aberystwyth, 1914)
  • Tir na N-óg (Caerdydd, 1916)
  • Dewi Sant (Wrecsam, 1916)
  • Y Gloyn Byw (Y Drenewydd, 1922)
  • Anrhydedd (Caerdydd, 1923)
  • Y Gainc Olaf (Wrecsam, 1934)

Cyfieithiadau

[golygu | golygu cod]

Eraill

[golygu | golygu cod]
  • Y Dwymyn, 1934–35 (Caerdydd, 1972).
  • Dylanwadau (Bethesda, 1986).
  • Tudur Aled, (gol.) T. Gwynn Jones, Gwaith Tudur Aled (Caerdydd, 1926). [Golygiad mewn dwy gyfrol o gerddi Tudur Aled.]
  • Welsh Folklore and Folk Custom (Llundain, 1930). [Astudiaeth arloesol o lên gwerin Cymru.]
  • Marged Enid Griffiths, (gol.) T. Gwynn Jones, Early Vacation in Welsh (Caerdydd, 1937).
  • Adolygiad/au: T. Gwynn Jones, Y Faner (17.2.89), 14.
  • T. P. Ellis, Dreams and memories (Y Drenewydd, 1936), gyda T. Gwynn Jones, ‘Foreward’, t. Vii.
  • Astudiaethau (Wrecsam, 1935). [Ysgrifau][20]
  • Beirniadaeth a Myfyrdod (Wrecsam, 1935). [Ysgrifau]
  • Brethyn Cartref (Caernarfon, 1913). [Straeon][21]
  • Peth Nas Lleddir (Aberdâr, 1921).
  • Rhieingerddi’r Gogynfeirdd (Dinbych, 1915). [Astudiaeth o waith y Gogynfeirdd.]
  • Cymeriadau (Wrecsam, 1933). [Ysgrifau][22]
  • Detholiad o Ganiadau (Y Drenewydd, 1926).
  • Cerddi Hanes (Wrecsam, 1930).[23]
  • Gwlad y gân (Caernarfon, 1902). [Cerddi]
  • Manion (Wrecsam, 1932).
  • ‘Rhagymadrodd’, yn (casg.) W. S. Gwynn Williams, Rhwng Ddoe a Heddiw: Casgliad o Delynegion Cymraeg, (Wrecsam, 1926), tt. 13–18
  • Emrys ap Iwan: Cofiant (Caernarfon, 1912). [Cofiant]
  • Llenyddiaeth y Cymry: Llawlyfr i Erfydwyr (Dinbych, 1915). [Hanes llenyddiaeth Gymraeg yr Oesoedd Canol.]
  • (Gol.) T. Gwynn Jones, Ceiriog (Wrecsam, 1927).
  • Llenyddiaeth Gymraeg y Bedwaredd ganrif ar bumtheg (Caernarfon, 1920)
  • (Casg. a gol.) T. Gwynn Jones, Y Gelfyddyd Gwta (Aberystwyth, 1929).[24]
  • (Gol.) T. Gwynn Jones, Talhaiarn (Aberystwyth, 1930).
  • Brithgofion (Llandybïe, 1944). [Darn o hunangofiant.][25]
  • (Gol.) T. Gwynn Jones, O Oes i Oes (Wrecsam, 1917).
  • Llyfr Gwion Bach (Wrecsam, 1924).
  • Plant Bach Tŷ Gwyn (Caerdydd, 1928).
  • Yn Oes yr Arth a’r Blaidd (Wrecsam, 1913).
  • Dyddgwaith (Wrecsam, 1937).[26]
  • ‘Lluniau o Gawr y Llenor’, Barddas, rhif. 212–213 (Rhagfyr 1994–Ionawr 1995), t. 47.
  • ‘Rhagair’ yn Ioan Brothen, (gol.) John W. Jones, Llinell neu Ddwy (Blaenau Ffestiniog, 1942).
  • T. Gwynn Jones ac Arthur ap Gwynn, Geiriadur Cymraeg-Saesneg a Saesneg-Cymraeg (Caerdydd, 1950).
  • (Gol.) T. Gwynn Jones, Troeon Bywyd (Wrecsam, 1936).
  • Cerddi ’74 (Llandysul, 1974).
  • Bardism and Romance: a Study of the Welsh Literary Tradition (Llundain, 1914). [Astudiaeth]
  • Modern Welsh Literature (Aberystwyth, 1936).
  • Casgliad o eiriau llafar Dyffryn Aman (Caerdydd, 1931).
  • ‘Rhagair’, yn (gol.) John W. Jones, Yr Awen Barod: cyfrol goffa Gwilym Deudraeth (1863–1940) (Llandysul, 1943).
  • Y Dwymyn, 1934–35 (Aberystwyth, 1944). [Cerddi]
  • Cultural Basis: a study of the Tudor period in Wales (, 1921).
  • Llenyddiaeth Wyddelig (Lerpwl, 1916).
  • Cân y Nadolig (Llangollen, 1945).
  • The Culture and Tradition of Wales (Wrecsam, 1927).
  • ‘Rhagair’ yn D. Emrys James, Odl a Chynghanedd (Llandybïe, 1961).
  • Cofiant Thomas Gee (Dinbych, 1913). [Un o'r cofiannau mwyaf trwyadl a welwyd yn y Gymraeg, ar fywyd a chyfnod y cyhoeddwr Thomas Gee.]
  • (Casg.) Llen Cymru (Caernarfon, 1921).
  • (Casg.) Llen Cymru: Rhan 2 (Caernarfon, 1922).
  • (Casg.) Llen Cymru: Rhan 3 (Aberystwyth, 1926).
  • (Casg.) Llen Cymru: Rhan 4 (Aberystwyth, 1927).
  • Homerus, (cyf.) R. Morris Lewis gydag ychwanegiadau, rhagair ac anodiadau T. Gwynn Jones, Iliad Homer, (Wrecsam, 1928).
  • Daniel Owen, 1836–1895 (Caerdydd, 1936).
  • Daniel Owen, (gol.) T. Gwynn Jones, Profedigaeth Enoc Huws (Wrecsam, 1939).[27]
  • Y Cerddor (Aberystwyth, 1913).
  • Am ragor, gweler A Bibliography of Thomas Gwynn Jones (Casg.) Owen Williams (Wrecsam, 1938)
  • Eglwys y Dyn Tlawd (1892)

Beirniadaeth ac astudiaethau

[golygu | golygu cod]
  • Owen Williams (casg.) , A Bibliography of Thomas Gwynn Jones (Wrecsam, 1938)
  • "Rhifyn Coffa Thomas Gwynn Jones", Y Llenor cyf. 28 (Haf 1949)
  • W. Beynon Davies, Thomas Gwynn Jones (Caerdydd, 1970)
  • D. Ben Rees, Pumtheg o Wŷr Llên yr Ugeinfed Ganrif (Pontypridd, 1972)
  • Derec Llwyd Morgan, Barddoniaeth Thomas Gwynn Jones: Astudiaeth (Llandysul, 1972)
  • David Jenkins, Thomas Gwynn Jones - Cofiant (Gwasg Gee, 1973)
  • D. Hywel E. Roberts, Llyfryddiaeth T. Gwynn Jones (Caerdydd, 1981)
  • Gwynn ap Gwilym (gol.), Thomas Gwynn Jones (Llandybïe, 1982)
  • David Jenkins (gol.), Bro a Bywyd: T. Gwynn Jones 1871-1949 (Caerdydd, 1984)
  • Alan Llwyd, Byd Gwynn: Cofiant T. Gwynn Jones, 1871-1949 (Aberystwyth, 2019)
  • Elen Ifan, Y Gelfyddyd Gymodlawn:T. Gwynn Jones a Cherddoriaeth (Caerdydd, 2026)

Mewn ffuglen

[golygu | golygu cod]

Sonir yn fyr am helynt y cadeirio ym Mangor yn 1902 (gweler Nodiadau isod) yn y nofel Chwalfa gan T. Rowland Hughes. Sonir am nofel Gwynn Lona yn Y Llyfrgell gan Fflur Dafydd.

Nodiadau

[golygu | golygu cod]
  1. ↑ Gan nad oedd yr eisteddfod yn rhoi gwybod i gystadleuydd ei fod wedi ennill cyn y cyhoeddiad yn y cyfnod hwn, nid oedd T Gwynn yn bresennol i gael ei gadeirio ar ddydd Iau'r cadeirio. Ei gyfaill Beriah Gwynfe Evans gafodd ei gadeirio yn ei le. Cyflwynwyd y Gadair i T Gwynn ar y dydd Gwener. Llun o'r cyflwyniad yw hwn.[9]

Ffynonellau

[golygu | golygu cod]
  • Llwyd, Alan (2019). Byd Gwynn: Cofiant T. Gwynn Jones, 1871-1949. Cyhoeddiadau Barddas.

Cyfeiriadau

[golygu | golygu cod]
  1. 1 2 3 4 5 Williams, Huw Llewelyn (1950), 'T. Gwynn Jones', Y Traethodydd Cyf. CV t.110. "Dyma fy newis o feirdd mawr Cymru o ddyddiau'r Gogynfeirdd: Hywel ab Owain Gwynedd; Dafydd ap Gwilym; Tudur Aled; Pantycelyn; Goronwy Owen a Gwynn Jones."
  2. 1 2 Williams, Alun Llewelyn (1971) 'T. Gwynn Jones: Gorchest y Bardd', Transactions of the Honourable Society of Cymmrodorion, t.119
  3. ↑ Gruffydd, W. J. (1954) 'T. Gwynn Jones', Transactions of the Honourable Society of Cymmrodorion, t.43
  4. 1 2 Rhys, Robert. "T. Gwynn Jones and the Rennaisance of Welsh Poetry" (yn Saesneg). Cyrchwyd 2024-09-18.
  5. 1 2 3 4 5 "Thomas Gwynn Jones (Y Bywgraffiadur)". Cyrchwyd 2024-09-18.
  6. ↑ Llwyd, t. 80.
  7. ↑ Llwyd, t. 144.
  8. ↑ Llwyd, t. 141-2.
  9. 1 2 "CADEIRIO Y BARDD - Y Cymro". Isaac Foulkes. 1902-09-18. Cyrchwyd 2023-10-17.
  10. ↑ Price, Stephen (2024-04-14). "Publisher unearths early Welsh science fiction novel". Nation.Cymru (yn Saesneg). Cyrchwyd 2024-04-14.
  11. ↑ Llwyd, t. 250.
  12. ↑ Llwyd, t. 270.
  13. ↑ Llwyd, t. 274-5.
  14. ↑ Morgan, Derec Llwyd (1991) 'Rhagymadrodd' yn Jones, T. Gwynn, Caniadau, Hughes a'i Fab.
  15. ↑ Llwyd, t. 80.
  16. ↑ Llwyd, Alan (1914) Cofiant Hedd Wyn, Y Lolfa.
  17. 1 2 Thomas, Ffion Mai (1942) 'R. Silyn Roberts', Y Traethodydd Cyf. XCVII (XI) t.89
  18. 1 2 Lewis, Llŷr (2024-04-14). "T. Gwynn Jones (Yr Esboniadur)". Porth: Yr Esboniadur. Cyrchwyd 2024-04-14.
  19. ↑ Llwyd, t. 139.
  20. ↑ Astudiaethau T Gwynn Jones Astudiaethau T Gwynn Jones ar Wicidestun
  21. ↑ Brethyn Cartref ar Wicidestun
  22. ↑ Cymeriadau (T. Gwynn Jones) ar Wicidestun
  23. ↑ Cerddi Hanes ar Wicidestun
  24. ↑ Y Gelfyddyd Gwta ar Wicidestun
  25. ↑ Brithgofion ar Wicidestun
  26. ↑ Dyddgwaith ar Wicidestun
  27. ↑ Profedigaethau Enoc Huws (1939) Ar Wicidestun
Mae'r erthygl hon yn cynnwys testun o'r cofnod T. Gwynn Jones ar yr Esboniadur, adnodd addysgiadol agored gan y Coleg Cymraeg Cenedlaethol. Mae gan y cofnod penodol hwnnw'r drwydded agored CC BY-SA 4.0; gweler testun y drwydded am delerau ail-ddefnyddio'r gwaith.