Thomas Gwynn Jones

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Thomas Gwynn Jones
T. Gwynn Jones (1871–1949) (gcf02648).jpg
Ganwyd 10 Hydref 1871 Edit this on Wikidata
Betws-yn-Rhos Edit this on Wikidata
Bu farw 7 Mawrth 1949 Edit this on Wikidata (77 oed)
Aberystwyth Edit this on Wikidata
Dinasyddiaeth Baner Cymru Cymru
Galwedigaeth newyddiadurwr, llyfrgellydd, bardd, ysgrifennwr, beirniad llenyddol Edit this on Wikidata
Cyflogwr
Plant Arthur ap Gwynn Edit this on Wikidata

Newyddiadurwr, bardd, ysgolhaig a nofelydd oedd T. Gwynn Jones, enw llawn Thomas Gwyn Jones (10 Hydref 18717 Mawrth 1949). Roedd T. Gwynn yn llenor amryddawn a wnaeth gyfraniad pwysig iawn i lenyddiaeth Gymraeg, ysgolheictod Cymreig ac astudiaethau llên gwerin yn hanner cyntaf yr 20g. Roedd hefyd yn gyfieithydd medrus o'r Almaeneg, Groeg, Gwyddeleg a Saesneg. Cafod ei eni yn Gwyndy Uchaf, Betws yn Rhos yn yr hen Sir Ddinbych (sir Conwy heddiw), a'i gladdu ym mynwent Heol Llanbadarn.

Yr oedd yn fab i Issac a Jane Jones. Priododd Margaret Jane Davies yn 1899.

Bywgraffiad[golygu | golygu cod y dudalen]

Cafodd T. Gwynn Jones ei addysg gynnar yn Ninbych ac Abergele. Daeth yn is-olygydd Baner ac Amserau Cymru (Y Faner) yn 1890. Ysgrifennodd gofiant ardderchog i'r cyhoeddwr Rhyddfrydol Thomas Gee sy'n ddrych i'w oes yn ogystal â'i waith. Yn 1894 symudodd i Lerpwl a dod yn is-olygydd i Isaac Foulkes. Erbyn 1898 roedd yn is-olygydd ar Yr Herald a'r Caernarvon and Denbigh Herald. Bu wedyn yn olygydd ar Bapur Pawb. Yn 1905, treuliodd sawl mis yn yr Aifft - Alexandria a Chairo - i geisio lleddfu diagnosis o'r diciâu. Yn 1908 bu'n o sylfaenwyr Clwb Awen a Chân yng Nghaernarfon.

Aeth i weithio i Lyfrgell Genedlaethol Cymru yn Aberystwyth yn 1909 ar ôl blynyddoedd o newyddiadura, ac wedyn bu'n ddarlithydd yn yr adran Gymraeg yng Ngholeg Prifysgol Cymru, Aberystwyth. Yn 1919 daeth yn athro llenyddiaeth Gymraeg yn y coleg hwnnw hyd at ei ymddeoliad yn 1937.

Enillodd gadair Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bangor 1902 am ei awdl Ymadawiad Arthur, a hefyd yn Eisteddfod Genedlaethol Llundain yn 1909.

Anrhydeddwyd ef â D.Lit. Prifysgol Cymru a Phrifysgol Iwerddon, ill dau yn 1938. Roedd yn wrthwynebydd cadarn yn erbyn y Rhyfel Byd Cyntaf. Cerddodd allan o Gapel Tabernacl, Aberystwyth pan weddïodd y gweinidog am fuddugoliaeth i Brydain yn y rhyfel.

Oriel[golygu | golygu cod y dudalen]

Llyfryddiaeth ddethol[golygu | golygu cod y dudalen]

Llyfrau T. Gwynn Jones[golygu | golygu cod y dudalen]

  • T. Gwynn Jones, Caradog yn Rhufain (Wrecsam, 1914). [Drama]
  • T. Gwynn Jones, Dafydd ap Gruffydd (Aberystwyth, 1914). [Drama]
  • T. Gwynn Jones, Tir na N-óg (Caerdydd, 1916). [Drama]
  • T. Gwynn Jones, Dewi Sant (Wrecsam, 1916). [Drama]
  • T. Gwynn Jones, Y Gloyn Byw (Y Drenewydd, 1922). [Drama]
  • T. Gwynn Jones, Anrhydedd (Caerdydd, 1923). [Drama]
  • T. Gwynn Jones, Y Gainc Olaf (Wrecsam, 1934). [Drama]
  • T. Gwynn Jones, Y Dwymyn, 1934–35 (Caerdydd, 1972).
  • T. Gwynn Jones, Dylanwadau (Bethesda, 1986).
  • Tudur Aled, (gol.) T. Gwynn Jones, Gwaith Tudur Aled (Caerdydd, 1926). [Golygiad mewn dwy gyfrol o gerddi Tudur Aled.]
  • T. Gwynn Jones, Welsh Folklore and Folk Custom (Llundain, 1930). [Astudiaeth arloesol o lên gwerin Cymru.]
  • Marged Enid Griffiths, (gol.) T. Gwynn Jones, Early Vacation in Welsh (Caerdydd, 1937).
  • Pietro Mascagni, trosiad i’r Gymraeg gan Dyfnallt Morgan, (gol.) T. Gwynn Jones, Gwyddoch Amdano (Porthmadog, 1987).
  • Gounod, (gol. a chyf.) T. Gwynn Jones, Rhowch i mi nerth (Porthmadog, 1987).
  • Adolygiad/au: T. Gwynn Jones, Y Faner (17.2.89), 14.
  • T. Gwynn Jones, Ymadawiad Arthur (Caernarfon, 1910). [Cerddi]
  • T. P. Ellis, Dreams and memories (Y Drenewydd, 1936), gyda T. Gwynn Jones, ‘Foreward’, t. Vii.
  • T. Gwynn Jones, Caniadau (Wrecsam, 1934) [Cerddi]
  • T. Gwynn Jones, Astudiaethau (Wrecsam, 1935). [Ysgrifau]
  • T. Gwynn Jones, Beirniadaeth a Myfyrdod (Wrecsam, 1935). [Ysgrifau]
  • T. Gwynn Jones, Brethyn Cartref (Caernarfon, 1913). [Straeon]
  • T. Gwynn Jones, John Homer (Wrecsam, 1923). [Nofel]
  • T. Gwynn Jones, Peth Nas Lleddir (Aberdâr, 1921).
  • T. Gwynn Jones, Rhieingerddi’r Gogynfeirdd (Dinbych, 1915). [Astudiaeth o waith y Gogynfeirdd.]
  • T. Gwynn Jones, Cymeriadau (Wrecsam, 1933). [Ysgrifau]
  • T. Gwynn Jones, Detholiad o Ganiadau (Y Drenewydd, 1926).
  • T. Gwynn Jones, Cerddi Hanes (Wrecsam, 1930).
  • T. Gwynn Jones, Gwlad y gân (Caernarfon, 1902). [Cerddi]
  • T. Gwynn Jones, Manion (Wrecsam, 1902).
  • T. Gwynn Jones, ‘Rhagymadrodd’, yn (casg.) W. S. Gwynn Williams, Rhwng Ddoe a Heddiw: Casgliad o Delynegion Cymraeg, (Wrecsam, 1926), tt. 13–18
  • T. Gwynn Jones, Emrys ap Iwan: Cofiant (Caernarfon, 1912). [Cofiant]
  • T. Gwynn Jones, Llenyddiaeth y Cymry: Llawlyfr i Erfydwyr (Dinbych, 1915). [Hanes llenyddiaeth Gymraeg yr Oesoedd Canol.]
  • (Gol.) T. Gwynn Jones, Ceiriog (Wrecsam, 1927).
  • T. Gwynn Jones, Llenyddiaeth Gymraeg y Bedwaredd ganrif ar bumtheg (Caernarfon, 1920)
  • (Casg. a gol.) T. Gwynn Jones, Y Gelfyddyd Gwta (Aberystwyth, 1929) .
  • (Gol.) T. Gwynn Jones, Talhaiarn (Aberystwyth, 1930).
  • Johann Wolfgang von Goethe, (tros.) T. Gwynn Jones, Faust (Caerdydd, 1922). [Cyfieithiad o waith mawr Goethe.]
  • (Deth. a chyf.) T. Gwynn Jones, Awen y Gwyddyl (Caerdydd, 1923). [Barddoniaeth Wyddeleg mewn cyfieithiad.]
  • T. Gwynn Jones, Brithgofion (Llandybïe, 1944). [Darn o hunangofiant.]
  • (Gol.) T. Gwynn Jones, O Oes i Oes (Wrecsam, 1917).
  • T. Gwynn Jones, Llyfr Gwion Bach (Wrecsam, 1924).
  • T. Gwynn Jones, Plant Bach Tŷ Gwyn (Caerdydd, 1928).
  • T. Gwynn Jones, Yn Oes yr Arth a’r Blaidd (Wrecsam, 1913).
  • T. Gwynn Jones, Dyddgwaith (Wrecsam, 1937).
  • T. Gwynn Jones, ‘Lluniau o Gawr y Llenor’, Barddas, rhif. 212–213 (Rhagfyr 1994–Ionawr 1995), t. 47.
  • T. Gwynn Jones, ‘Rhagair’ yn Ioan Brothen, (gol.) John W. Jones, Llinell neu Ddwy (Blaenau Ffestiniog, 1942).
  • T. Gwynn Jones, Cerddi Canu (Llangollen, 1942).
  • T. Gwynn Jones ac Arthur ap Gwynn, Geiriadur Cymraeg-Saesneg a Saesneg-Cymraeg (Caerdydd, 1950).
  • (Gol.) T. Gwynn Jones, Troeon Bywyd (Wrecsam, 1936).
  • T. Gwynn Jones, Cerddi ’74 (Llandysul, 1974).
  • T. Gwynn Jones, Bardism and Romance: a Study of the Welsh Literary Tradition (Llundain, 1914). [Astudiaeth]
  • T. Gwynn Jones, Modern Welsh Literature (Aberystwyth, 1936).
  • T. Gwynn Jones, Casgliad o eiriau llafar Dyffryn Aman (Caerdydd, 1931).
  • T. Gwynn Jones, ‘Rhagair’, yn (gol.) John W. Jones, Yr Awen Barod: cyfrol goffa Gwilym Deudraeth (1863–1940) (Llandysul, 1943).
  • T. Gwynn Jones, Gorchest Gwilym Bevan (Wrecsam, 1900).
  • T. Gwynn Jones, Gwedi Brad a Gofid (Caernarfon, 1898). [Nofel]
  • T. Gwynn Jones, Y Dwymyn, 1934–35 (Aberystwyth, 1944). [Cerddi]
  • T. Gwynn Jones, Cultural Basis: a study of the Tudor period in Wales (, 1921).
  • T. Gwynn Jones, Llenyddiaeth Wyddelig (Lerpwl, 1916).
  • T. Gwynn Jones, Cân y Nadolig (Llangollen, 1945).
  • T. Gwynn Jones, The Culture and Tradition of Wales (Wrecsam, 1927).
  • T. Gwynn Jones, ‘Rhagair’ yn D. Emrys James, Odl a Chynghanedd (Llandybïe, 1961).
  • T. Gwynn Jones, Cofiant Thomas Gee (Dinbych, 1913). [Un o'r cofiannau mwyaf trwyadl a welwyd yn y Gymraeg, ar fywyd a chyfnod y cyhoeddwr Thomas Gee.]
  • (Casg.) T. Gwynn Jones, Llen Cymru (Caernarfon, 1921).
  • (Casg.) T. Gwynn Jones, Llen Cymru: Rhan 2 (Caernarfon, 1922).
  • (Casg.) T. Gwynn Jones, Llen Cymru: Rhan 3 (Aberystwyth, 1926).
  • (Casg.) T. Gwynn Jones, Llen Cymru: Rhan 4 (Aberystwyth, 1927).
  • Homerus, (cyf.) R. Morris Lewis gydag ychwanegiadau, rhagair ac anodiadau T. Gwynn Jones, Iliad Homer, (Wrecsam, 1928).
  • T. Gwynn Jones, Daniel Owen, 1836–1895 (Caerdydd, 1936).
  • Daniel Owen, (gol.) T. Gwynn Jones, Profedigaeth Enoc Huws (Wrecsam, 1939).
  • T. Gwynn Jones, Y Cerddor (Aberystwyth, 1913).
  • Am ragor, gweler A Bibliography of Thomas Gwynn Jones (Casg.) Owen Williams (Wrecsam, 1938)
  • (cyf.), Blodau o Hen Ardd (1927). [ Epigramau Groeg mewn cyfieithiad]
  • Dychweledigion (1920). [Cyfieithiad o ddrama Henrik Ibsen]
  • Eglwys y Dyn Tlawd (1892)
  • Lona (1923). [Nofel]
  • (cyf.) Macbeth gan William Shakespeare (1942) [Cyfieithiad mydryddol grymus o ddrama enwog Shakespeare]
  • (cyf.), Visions of the Sleeping Bard (1940). [Cyfieithiad o Gweledigaethau'r Bardd Cwsg gan Ellis Wynne]

Beirniadaeth ac astudiaethau[golygu | golygu cod y dudalen]

  • Derec Llwyd Morgan, Barddoniaeth Thomas Gwynn Jones: astudiaeth (Llandysul, 1972).
  • David Jenkins, Thomas Gwynn Jones - Cofiant (Gwasg Gee, 1973).
  • (Gol.) David Jenkins, Bro a Bywyd Thomas Gwynn Jones 1871–1949 (Caerdydd, 1984).
  • W. Beynon Davies, Thomas Gwynn Jones (Caerdydd, 1970).
  • D. Ben Rees, Pumtheg o Wŷr Llên yr Ugeinfed Ganrif (Pontypridd, 1972).
  • (Gol.) Gwynn ap Gwilym, Thomas Gwynn Jones (Llandybïe, 1982).
  • (Casg.) Owen Williams, A Bibliography of Thomas Gwynn Jones (Wrecsam, 1938).
  • D. Hywel E. Roberts, Llyfryddiaeth T. Gwynn Jones (Caerdydd, 1981)
  • "Rhifyn Coffa Thomas Gwynn Jones", Y Llenor (Caerdydd, cyfrol XXVIII, Haf 1949)
Mae'r erthygl hon yn cynnwys testun o'r cofnod T. Gwynn Jones ar yr Esboniadur, adnodd addysgiadol agored gan y Coleg Cymraeg Cenedlaethol. Mae gan y cofnod penodol hwnnw'r drwydded agored CC BY-SA 4.0; gweler testun y drwydded am delerau ail-ddefnyddio'r gwaith.



Planned section.svg Eginyn erthygl sydd uchod am lenor neu awdur Cymreig. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.