Degannwy

Oddi ar Wicipedia
(Ailgyfeiriad oddi wrth Deganwy)
Jump to navigation Jump to search
Degannwy
Deganwy town and castle.jpg
Math tref Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
Gwlad Baner Cymru Cymru
Cyfesurynnau 53.3°N 3.8°W Edit this on Wikidata
Cod OS SH779791 Edit this on Wikidata
Gwleidyddiaeth
AC/au Janet Finch-Saunders (Ceidwadwyr)
AS/au Robin Millar (Ceidwadwyr)
Rhan o dref Degannwy, gyda 'Chored Maelgwn' (bellach Deganwy Quay) a'i farina a thros yr afon: tref Conwy.

Tref fechan ym mwrdeistref sirol Conwy yw Degannwy (sillafiad amgen: Deganwy; llurguniad: Deganway). Gorwedd i'r de o Landudno, ac i'r dwyrain o dref Conwy, sydd gyferbyn iddi ar ochr arall Afon Conwy. Mae yno orsaf ar y rheilffordd sy'n rhedeg rhwng Llandudno a Chyffordd Llandudno, tua milltir i'r de. O ran llywodraeth leol, mae'n rhan o gymuned Conwy.

Yr enw[golygu | golygu cod y dudalen]

Ceir mwy nag un cais i esbonio'r enw. Un posibilrwydd yw ei fod yn deillio o enw'r Deceangli, un o lwythau Celtaidd Cymru. Mae Ifor Williams yn dadlau fod yr -wy terfynnol yn cynrychioli gwy sy'n golygu 'ystum, tro,' ac sy'n elfen gyffredin mewn enwau lleoedd (e.e. afon Elwy). Degannwy yw'r ffurf safonol a chynharaf, ond gwelir Deganwy yn aml hefyd. Clywir y ffurf Deganwa ar lafar weithiau, ac efallai taw hynny sy'n gyfrifol am y ffurf Seisnigaidd gyffredin Deganway.[1]

Yr hen enw ar "Deganwy Quay", yr hen harbwr ble saif gwesty newydd o'r un enw ydy Cored Maelgwn;[2] pysgodfa neb llai na’r brenin Maelgwn Gwynedd yn y 6g.

Castell Degannwy gyda rhan o'r dref ac afon Conwy

Hanes[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae'n fwyaf nodedig am Gastell Degannwy, a oedd yn y 6g yn gadarnle Maelgwn Gwynedd, brenin Gwynedd. Ymddengys mai Deganwy oedd safle prif lys Gwynedd yr adeg yma, ond yn ddiweddarach symudodd i Aberffraw ar Ynys Môn. Dyma un o brif ganolfannau Cantref Rhos. Adeiladwyd nifer o gaerau ar y bryn lle saif y castell dros y canrifoedd, gan gynnwys castell Normanaidd yn 1082, oedd yn perthyn i Robert o Ruddlan. Yn ddiweddarach adeiladwyd castell yno gan Llywelyn Fawr. Chwalwyd y castell yma, a defnyddiwyd llawer o'r meini i adeiladu Castell Conwy.

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. Ifor Williams, Enwau Lleoedd.
  2. Gwefan Llên Natur; awdur: Ieuan Wyn; adalwyd 07/12/2012

Gweler hefyd[golygu | golygu cod y dudalen]