Gwleidyddiaeth Cymru

Cymru

Mae'r erthygl hon yn rhan o'r gyfres ar: wleidyddiaeth a llywodraeth Cymru

Llywodraeth Prif Weinidog: Carwyn Jones Dirprwy Brif Weinidog: Ieuan Wyn Jones Cabinet Cwnsler Cyffredinol: John Griffiths Pleidiau Gwleidyddol Cynulliad Cenedlaethol Cyfraith Gyfoes Cymru Mesurau rhestr Gorchymyn Cymhwysedd Deddfwriaethol Offerynnau Statudol Llywydd: Dafydd Elis-Thomas Prif Weithredwr a Chlerc: Claire Clancy Comisiwn y Cynulliad Aelodau (ACau): 2007 Etholaethau a rhanbarthau etholiadol Etholiadau: 1999, 2003, 2007, 2011 Cymru o fewn y DU Llywodraeth ei Mawrhydi Ysgrifennydd Gwladol: Cheryl Gillan Swyddfa Cymru Prif Bwyllgor Pwyllgor Dethol Deddf Llywodraeth Cymru 2006 Etholaethau'r DU Etholaethau Cymru Etholiadau: 1979, 1983, 1987, 1992, 1997, 2001, 2005, 2010 Cymru o fewn yr UE Senedd Ewrop Etholaeth Senedd Ewrop Etholiadau: 1979, 1984, 1989, 1994,    1999, 2004, 2009 Isadrannau Cymru Awdurdodau unedol Cymru Siroedd cadw yng Nghymru Siroedd Cymru cyn ad-drefnu 1974 Rhestr dinasoedd yng Nghymru Rhestr trefi Cymru Rhestr cymunedau Cymru Gweithgarwch gwleidyddol Cenedlaetholdeb Heddychiaeth Pleidiau gwleidyddol

Mae gwleidyddiaeth Cymru yn adlewyrchu hanes y wlad a'i chyflwr cymdeithasol, economaidd, ieithyddol a gwleidyddol presennol fel gwlad a dyheadau cenedl y Cymry. Er bod gan Gymru lywodraeth ddatganoledig, nid yw'n wlad sofran, ac mae'n anorfod fod rhai agweddau ar ei gwleidyddiaeth yn gorgyffwrdd â gwleidyddiaeth y DU yn gyffredinol a hefyd â gwleidyddiaeth ehangach yr Undeb Ewropeaidd.

Cynulliad Cenedlaethol Cymru

Prif erthygl: Cynulliad Cenedlaethol Cymru.

Logo Cynulliad Cenedlaethol Cymru

Cynulliad Cenedlaethol Cymru yw'r corff datganoledig sy'n trafod polisïau ac yn cymeradwyo deddfwriaeth yn ymwneud â Chymru, ac yn dyrannu'r arian a rennir iddo gan Lywodraeth y DU. Sefydlwyd y Cynulliad yn 1999 ar ôl cynnal refferendwm ym 1997.

Mae 60 o aelodau yn y Cynulliad (Aelod Cynulliad - AC). Mae 40 o'r aelodau yn cynrychioli etholaeth un aelod, ac mae'r 20 sy'n weddill yn cael eu hethol gan gynrychiolaeth gyfrannol dros y pump etholaeth rhanbarthol yng Nghymru. Mae aelodau yn cael eu hethol am dymor o bedair mlynedd. Cynhaliwyd yr etholiadau diwethaf yn 1999, 2003 a 2007.

Dirprwyir pwerau gweithredol y Cynulliad i Brif Weinidog Cymru. Dirprwya'r Prif Weinidog yn ei dro gyfrifoldeb am gyflawni'r swyddogaethau gweithredol i Weinidogion Llywodraeth Cynulliad Cymru, sy'n ffurfio'r Cabinet. Rheolir gweithgareddau'r Cynulliad gan y Llywydd, sydd ei hun yn Aelod Cynulliad.

Prif gorff ymgynghorol ar gyfer addysg y Cynulliad yw'r Awdurdod Cymwysterau, Cwricwlwm ac Asesu Cymru.

Cymru yn Ewrop

Mae Cymru yn ffurfio etholaeth yn Senedd Ewrop. Hyd 2004 roedd pump Aelod Senedd Ewrop yn cynrychioli'r wlad yno, ond yn y flwyddyn honno cwtogwyd cynrychiolaeth Cymru i bedwar aelod. Mae nifer o bobl yn cwyno am hyn ac yn cymharu sefyllfa Cymru a gwledydd llai fel Slofenia a Malta, sy'n aelodau llawn o'r Undeb Ewropeaidd. Etholir yr ASEau trwy'r method d'Hondt o gynrychiolaeth gyfrannol yn ôl rhestrau plaid. Am yr ASEau, gweler: Cymru (etholaeth Senedd Ewrop).

Gweler hefyd

• Cenedlaetholdeb Cymreig
• Cynulliad Cenedlaethol Cymru
• Etholiadau yng Nghymru
• Heddychiaeth yng Nghymru
• Materion cymdeithasol yng Nghymru
• Prif Weinidog Cymru
• Swyddfa Cymru
• Ysgrifennydd Gwladol Cymru

Eginyn erthygl sydd uchod am Gymru. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato