Ysgrifennydd Gwladol Cymru

Cymru

Mae'r erthygl hon yn rhan o'r gyfres ar: wleidyddiaeth a llywodraeth Cymru

Llywodraeth Prif Weinidog: Carwyn Jones Dirprwy Brif Weinidog: Ieuan Wyn Jones Cabinet Cwnsler Cyffredinol: John Griffiths Pleidiau Gwleidyddol Cynulliad Cenedlaethol Cyfraith Gyfoes Cymru Mesurau rhestr Gorchymyn Cymhwysedd Deddfwriaethol Offerynnau Statudol Llywydd: Dafydd Elis-Thomas Prif Weithredwr a Chlerc: Claire Clancy Comisiwn y Cynulliad Aelodau (ACau): 2007 Etholaethau a rhanbarthau etholiadol Etholiadau: 1999, 2003, 2007, 2011 Cymru o fewn y DU Llywodraeth ei Mawrhydi Ysgrifennydd Gwladol: Cheryl Gillan Swyddfa Cymru Prif Bwyllgor Pwyllgor Dethol Deddf Llywodraeth Cymru 2006 Etholaethau'r DU Etholaethau Cymru Etholiadau: 1979, 1983, 1987, 1992, 1997, 2001, 2005, 2010 Cymru o fewn yr UE Senedd Ewrop Etholaeth Senedd Ewrop Etholiadau: 1979, 1984, 1989, 1994,    1999, 2004, 2009 Isadrannau Cymru Awdurdodau unedol Cymru Siroedd cadw yng Nghymru Siroedd Cymru cyn ad-drefnu 1974 Rhestr dinasoedd yng Nghymru Rhestr trefi Cymru Rhestr cymunedau Cymru Gweithgarwch gwleidyddol Cenedlaetholdeb Heddychiaeth Pleidiau gwleidyddol

Daeth swydd Ysgrifennydd Gwladol Cymru i fodolaeth ym mis Hydref 1964, a Jim Griffiths, Aelod Seneddol Llanelli oedd y cyntaf i'w llenwi. Penderfynodd llywodraeth San Steffan alluogi'r Ysgrifennydd i reoli gwariant ar ambell wasanaeth cyhoeddus a fu gynt o dan reolaeth adrannau eraill. Sefydlwyd y Swyddfa Gymreig ym mis Ebrill 1965.

Yn ystod y 1980au a'r 1990au llywodraeth Geidwadol oedd mewn grym yn San Steffan. O 1987 tan 1997 roedd yr ysgrifenyddion i gyd yn cynrychioli seddau o tu allan i Gymru oherwydd diffyg cynrychiolaeth y Toriaid yng Nghymru - 1987 - 8 aelod, ac 1992 - 6 aelod.

Yn dilyn sefydliad Cynulliad Cenedlaethol Cymru, daeth newid mawr yn rôl yr Ysgrifennydd Gwladol, gan fod y rhan fwyaf o'i swyddogaethau bellach yn nwylo'r corff newydd. Diddymwyd y Swyddfa Gymreig, ond cadwyd swydd yr ysgrifennydd gwladol, gan ei wneud yn bennaeth ar swyddfa newydd, Swyddfa Cymru.

O dan Ddeddf Llywodraeth Cymru (1998) gall Ysgrifennydd Gwladol Cymru fynychu sesiynau Cynulliad Cenedlaethol Cymru a siarad ynddynt yn ogystal â chael arian o'r Senedd. Fodd bynnag, mae'n gorfod trosglwyddo hynny i'r Cynlliad Cenedlaethol, heblaw am yr arian sydd yn angenrheidiol i redeg ei swyddfa ei hun. Mae'n rhaid iddo ymgynghori â'r Cynulliad dros raglen ddeddfwriaethol y Llywodraeth hefyd.

Rhestr Ysgrifennyddion Gwladol Cymru

• James Griffiths (18 Hydref 1964 - 5 Ebrill 1966)
• Cledwyn Hughes (5 Ebrill 1966 - 5 Ebrill 1968)
• George Thomas (5 Ebrill 1968 - 20 Mehefin 1970)
• Peter Thomas (20 Mehefin 1970 - 5 Mawrth 1974)
• John Morris (5 Mawrth 1974 - 5 Mai 1979)
• Nicholas Edwards (5 Mai 1979 - 13 Mehefin 1987)
• Peter Walker (13 Mehefin 1987 - 4 Mai 1990)
• David Hunt (4 Mai 1990 - 27 Mai 1993)
• John Redwood (27 Mai 1993 - 26 Mehefin 1995)
• David Hunt (26 Mehefin 1995 - 5 Gorffennaf 1995)
• William Hague (5 Gorffennaf 1995 - 3 Mai 1997)
• Ron Davies (3 Mai 1997 - 27 Hydref 1998)
• Alun Michael (27 Hydref 1998 - 28 Gorffennaf 1999)
• Paul Murphy (28 Gorffennaf 1999 - 24 Hydref 2002)
• Peter Hain (24 Hydref 2002 - 24 Ionawr 2008)
• Paul Murphy (24 Ionawr 2008 - 5 Mehefin 2009)
• Peter Hain (5 Mehefin 2009 - 12 Mai 2010)
• Cheryl Gillan (12 Mai 2010 - 4 Medi 2012)
• David Jones (4 Medi 2012 - presennol)