Ron Davies

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio
Erthygl am wleidydd yw hon. Am y ffotograffydd, gweler Ron Davies (ffotograffydd).
Ron Davies
Ron Davies

Cyfnod yn y swydd
1983 – 2001

Cyfnod yn y swydd
6 Mai 1999 – 3 Mai 2003

Geni (1946-08-06)

6 Awst 1946 (68 oed)
Machen, Cwm Rhymni

Plaid wleidyddol Plaid Cymru
Tadogaethau
gwleidyddol
eraill
Annibynol (2003–2009)
Y Blaid Lafur (DU) (hyd 2003)
Alma mater Polytechig Portsmouth

Gwleidydd Cymreig yw Ron Davies (ganwyd 6 Awst 1946). Caiff ei adnabod yn bennaf fel 'pensaer datganoli' gan mai ef, fel Ysgrifennydd Gwladol Cymru ar y pryd yn Llywodraeth Lafur newydd Tony Blair, a lywiodd Deddf Llywodraeth Cymru 1998 drwy Dŷ'r Cyffredin ar ôl i bobl Cymru bleidleisio o blaid datganoli mewn refferendwm ym 1997. Ef hefyd ddywedodd mai "proses yw datganoli, nid digwyddiad": roedd o'r farn ym 1997 wrth i Gymru bleidleisio dros Gynulliad y byddai angen cyfres o ddeddfau er mwyn trosglwyddo grymoedd i Gymru dros gyfnod o amser, ac na fyddai'r Cynulliad fel yr oedd ar y pryd yn ddigonol yn yr hirdymor.

Cefndir[golygu]

Fe'i ganed ym Machen yng Nghwm Rhymni, a'i addysgu yn Ysgol Ramadeg Basaleg cyn mynd i Bolytechig Portsmouth (Prifysgol Portsmouth bellach) i wneud gradd mewn Daearyddiaeth.

Fe'i hetholwyd fel Cynghorydd yng Nghyngor Dosbarth Trefol Machen ym 1969, ag yntau'n ddim ond tair ar hugain oed. Flwyddyn yn ddiweddarach fe'i hetholwyd yn arweinydd y Cyngor, yr arweinydd cyngor ieuengaf ym Mhrydain ar y pryd. Gydag ad-drefnu llywodraeth leol ym 1974, parhaodd fel arweinydd y cyngor newydd, Cyngor Dosbarth Cwm Rhymni, pan arweiniodd ymgyrch dros Ddeddf Rhenti Teg yn erbyn cynlluniau Llywodraeth Geidwadol Edward Heath i godi mwy o rent ar denantiaid tai cyngor.

Ar ôl hyfforddi i fod yn athro ym Mhrifysgol Caerdydd treuliodd ddwy flynedd fel athro ysgol cyn mynd yn Diwtor-Drefnydd ar gyfer Cymdeithas Addysg y Gweithwyr ym 1970, gan olynu Neil Kinnock a oedd newydd ei ethol i'r Senedd yn Llundain. Yn ddiweddarach bu'n Gynghorwr Addysg Bellach i Awdurdod Addysg Morgannwg Ganol, cyn iddo yntau gael ei ethol i'r Senedd fel Aelod Seneddol Llafur dros Gaerffili ym 1983.

Tŷ'r Cyffredin[golygu]

Ar ôl dwy flynedd fel meinciwr cefn, penodwyd Ron Davies yn Chwip yr Wrthblaid gyda chyfrifoldeb am amaeth a'r amgylchedd. Ym 1987 fe'i penodwyd i'r fainc flaen fel llefarydd ar Addysg a Materion Gwledig, lle bu'n gyfrifol am adolygu polisi'r Blaid Lafur ar les anifeiliaid.

Fe'i penodwyd yn Brif Lefarydd yr Wrthblaid ar amaeth ym mis Gorffennaf 1992, a gwnaeth lawer ar y pryd i dynnu sylw at fygythiad BSE cyn i'r achosion gyrraedd y newyddion. Ym mis Hydref 1992, fe'i penodwyd yn Lefarydd yr Wrthblaid ar Faterion Cymreig gan John Smith.

Fel prif lefarydd y Blaid Lafur ar Gymru rhwng 1992 a 1993, Ron Davies a ddatblygodd bolisi datganoli'r blaid. Llwyddodd i gael cefnogaeth i'r syniad o Gynulliad a chanddo drigain o aelodau wedi'u hethol yn rhannol drwy gynrychiolaeth gyfrannol i gyflawni swyddogaethau Ysgrifennydd Gwladol Cymru ar y pryd. Roedd wedi ymgyrchu yn fewnol am gorff mwy grymus ond methodd â darbwyllo'i blaid.

Ysgrifennydd Gwladol Cymru[golygu]

Yn dilyn yr Etholiad Cyffredinol ym mis Mai 1997 pan enillodd y Blaid Lafur bleidlais enfawr ar ôl deunaw mlynedd fel gwrthblaid, penodwyd Ron Davies i'r Cyfrin Gyngor ac i Gabinet Llywodraeth Prydain fel Ysgrifennydd Gwladol Cymru. Un o'i weithredoedd cyntaf oedd dychwelyd £150,000 i gronfa Trychineb Aberfan, yr oedd Llywodraeth Lafur flaenorol wedi ei gymryd er mwyn adfer y safle ar ôl y drychineb ym 1966; roedd hyn yn ddadleuol, fodd bynnag, gan fod £150,000 yn werth llawer llai ym 1997 nag ydoedd ym 1966.

Ym mis Gorffennaf 1997, cyhoeddodd gynigion manwl y Llywodraeth ar ddatganoli ym mhapur gwyn "Llais dros Gymru", ac arweiniodd ymgyrch lwyddiannus y Blaid Lafur am ymgyrch 'ie' yn y refferendwm dros ddatganoli, ar 18 Medi 1997. Dim ond o drwch y blewyn y cafwyd pleidlais o blaid datganoli, ond roedd yr ymgyrch "Ie dros Gymru" wedi llwyddo i newid y farn gyhoeddus yng Nghymru yn syfrdanol o ystyried i Refferendwm 1979 weld pleidlais o bedair i un yn erbyn datganoli, a fu'n ergyd i'r ymgyrch am elfen o hunan-reolaeth i Gymru am y rhan orau o genhedlaeth.

Yn dilyn y bleidlais llywiodd Ron Davies Ddeddf Llywodraeth Cymru 1998 drwy Dŷ'r Cyffredin; dyma'r ddeddf fyddai'n arwain at agor Cynulliad Cenedlaethol Cymru y flwyddyn ganlynol. Am y rheswm hynny y galwyd ef yn "bensaer datganoli". Fe'i urddwyd i'r wisg wen yng Ngorsedd y Beirdd, yn Eisteddfod Bro Ogwr 1998; ei enw barddol yw Ron o Fachen.

Ymddiswyddiad[golygu]

Ar 19 Medi 1998, curodd Rhodri Morgan yn y ras i ddod yn ymgeisydd y Blaid Lafur i fod yn Brif Ysgrifennydd y Cynulliad, yng Nghynhadledd arbennig y blaid yng Nghasnewydd. Ychydig dros fis yn ddiweddarach, ar 29 Hydref 1998, ymddiswyddodd o'r ymgeisyddiaeth honno, ddau ddiwrnod ar ôl ymddiswyddo fel Ysgrifennydd Gwladol Cymru ar 27 Hydref 1998. Safodd i lawr gan feio "cam gwag" a wnaeth pan gytunodd i fynd am fwyd gyda dyn nad oedd yn ei adnabod pan gwrddodd ef ar Gomin Clapham yn Llundain, lle sy'n adnabyddus fel man cyfarfod i ddynion hoyw. Mygiodd y dyn ef gyda chyllell. Nid yw holl fanylion y digwyddiad yn wybodaeth gyhoeddus, ond wrth ymddiswyddo, galwodd y digwyddiad yn "foment gwallgofrwydd", a hynny, mae'n debyg ar gyngor Alastair Campbell, Cyfarwyddwr Cyfathrebu Tony Blair. Yn ddiweddarach cyhoeddodd ei fod yn ddeurywiol a bod ganddo anhwylder personoliaeth a oedd yn peri iddo chwilio am sefyllfaoedd o risg. Bu'n rhaid i'r Blaid Lafur redeg ail frwydr i ganfod ymgeisydd i fod yn Brif Ysgrifennydd y Cynulliad, pan enillodd Alun Michael, a ddaeth yn Brif Ysgrifennydd cyntaf y Cynulliad yr haf canlynol.

Y Cynulliad[golygu]

Ym mis Ionawr 1999, dewiswyd Ron Davies i fod yn ymgeisydd y blaid Lafur ar gyfer Caerffili yn etholiadau'r Cynulliad, ac fe'i hetholwyd ar 6 Mai 1999. Gwrthododd Alun Michael ei benodi i'r Cabinet, ond bu'n cadeirio'r Pwyllgor Datblygu Economaidd am gyfnod, cyn iddo ymddiswyddo o'r gadair yn dilyn sawl anghytundeb gydag arweinyddiaeth y blaid Lafur yn y Cynulliad.

Fel sawl Aelod Cynulliad arall a fu'n Aelodau Seneddol cyn sefydlu'r Cynulliad (ac a fu felly yn Aelodau Seneddol ac yn Aelodau Cynulliad ar yr un pryd am gyfnod), safodd i lawr o Senedd Llundain yn etholiad cyffredinol 2001. Roedd yn fwriad ganddo aros fel Aelod Cynulliad, ond ychydig cyn etholiadau'r cynulliad yn 2003, cyhoeddodd y Sun ei fod wedi bod yn treulio amser mewn llecyn a oedd yn adnabyddus fel ardal rhywchwilio (cruising). Honnodd mai edrych ar foch daear yr oedd, ond fe'i gorfodwyd i sefyll i lawr fel ymgeisydd y blaid Lafur yn yr etholiad.

Heddiw[golygu]

Ymddiswyddodd o'r Blaid Lafur yn 2003, gan restru Rhyfel Irac, safbwynt y blaid ar gyllido prifysgolion, a phryder cyffredinol am allu'r Blaid Lafur yng Nghymru, fel rhesymau. Bu'n aelod o blaid Cymru Ymlaen, gan sefyll drostynt mewn rhai etholiadau. Daeth yn Gynghorydd Annibynnol ar Gyngor Caerffili, ond mae'n cefnogi grŵp Plaid Cymru, a oedd mewn grym.

Yn dilyn ei bresenoldeb yng Nghynhadledd Plaid Cymru yn 2009, awgrymwyd y gallai ymaelodi â'r blaid. Dyna y gwnaeth, bu'n flaengar yn ymgyrch Plaid Cymru ar gyfer Etholiad Cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2010. Bu hefyd yn ymgeisydd Plaid Cymru ar gyfer etholaeth Caerffili yn Etholiad Cynulliad Cenedlaethol Cymru, 2011, ond ni lwyddodd i ennill y sedd.

Dolenni allanol[golygu]

Senedd y Deyrnas Unedig
Rhagflaenydd:
Ednyfed Hudson Davies
Aelod Seneddol dros Gaerffili
19832001
Olynydd:
Wayne David
Swyddi gwleidyddol
Rhagflaenydd:
William Hague
Ysgrifennydd Gwladol Cymru
3 Mai 199727 Hydref 1998
Olynydd:
Alun Michael
Cynulliad Cenedlaethol Cymru
Rhagflaenydd:
swydd newydd
Aelod Cynulliad dros Gaerffili
19992003
Olynydd:
Jeffrey Cuthbert