Barcelona

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search

Mae'r erthygl yma am ddinas Barcelona. Am y tîm pel-droed, gweler FC Barcelona.

Barcelona
Barcelona collage.JPG
Localització de Barcelona.png
Lleoliad o fewn Sbaen
Gwlad Sbaen
Ardal Cymuned Barcelona
Llywodraeth
Maer Ada Colau
Daearyddiaeth
Arwynebedd 101.9 km²
Uchder 39 troedfedd (12 medr) m
Demograffeg
Poblogaeth Cyfrifiad 1620943 (Cyfrifiad 2011)
Dwysedd Poblogaeth 15991 /km2
Metro 5375774
Gwybodaeth Bellach
Cylchfa Amser CET (UTC+1),

haf: CEST (UTC+2)

Cod Post 080xx
Gwefan http://www.barcelona.cat/en (eicon en)

Dinas Barcelona (dyweder "Barselona") yw prifddinas cymuned ymreolaethol Catalwnia a thalaith Barcelona yng ngogledd-ddwyrain Sbaen, Saif ar lan Môr y Canoldir, rhyw 120 km o'r ffin a Ffrainc. Mae wedi'i leoli rhwng aberoedd afonydd Llobregat a Besòs, a'i ffin orllewinol yw mynyddoedd Serra de Collserola sydd a'i gopa uchaf yn 512 metr (1,680 tr.) o uchter.

Gyda phoblogaeth o 1,593,075, Barcelona yw'r ail ddinas fwyaf yn Sbaen o ran maint, a'r 11eg o ran maint yn yr Undeb Ewropeaidd (disgwylir fod y ddegfed o ran maint ar ol Brexit). Mae poblogaeth Ardal Ddinesig Barcelona yn 4.7 miliwn.[1]

Cynhaliwyd nifer o ddigwyddiadau o bwysigrwydd rhyngwladol yn Barcelona, yn cynnwys Arddangosfeydd Rhyngwladol yn 1888 a 1929, y Chwaraeon Olympaidd yn 1992 a Fórum 2004 yn 2004. Mae hefyd yn ganolfan ffasiwn, addysg a masnach.[2]<

Mae gan Barcelona ddiwylliant cyfoethog ac amrywiol, a chaiff ei hystyried yn un o brif ganolfannau diwylliant ac yn un o gyrchfanau mwyaf poblogaidd Ewrop i ymwelwyr. Yma y ceir rhai o weithiau pensaerniol gorau'r byd, gan gynnwys gwaith y ddau bensaer Antoni Gaudí a Lluís Domènech i Montaner, a ddynodwyd gan UNESCO yn Safleoedd Treftadaeth y Byd.

Hanes[golygu | golygu cod y dudalen]

Escut de Barcelona

Mae gweddillion o ddiwedd y cyfnod Neolithig wedi eu darganod, ond yr hanes cyntaf am Barcelona yw fel sefydliad Iberaidd. Cipiwyd y ddinas gan y cadfridog Carthaginaidd Hamilcar Barca, tad Hannibal. Yn ystod yr Ail Ryfel Pwnig cipiwyd y ddinas gan y Rhufeiniaid a'i henwi yn Julia Augusta Paterna Faventia Barcino yn y flwyddyn 218 C.C.

Yn y 5g daeth yn brifddinas teyrnas y Visigothiaid yn Sbaen, ac yn yr 8g daeth dan reolaeth Islamaidd wedi ei chipio gan Al-Hurr. Ail-gipiwyd y ddinas gan y Cristionogion yn 801, ond parhaodd ymosodiadau Islamaidd, a dinistriwyd llawer o'r ddinas yn 985 gan filwyr Almanzor. Daeth y ddinas yn llewyrchus iawn yn y 13g, ond o'r 15g bu dirywiad. Tua diwedd y 18g dechreuodd diwydiant dyfu yma, a bu deffroad economaidd a diwylliannol yn y 19g.

Yn ystod Rhyfel Cartref Sbaen yr oedd y ddinas ar ochr y Gweriniaethwyr, ond yn y diwedd fe'i cipiwyd gan fyddin Franco yn 1939. Wedi marwolaeth Franco, bu datblygiadau economaidd a diwylliannol pellach yn y ddinas, yn enwedig o ganlyniad i gynnal y Chwaraeon Olympaidd yno yn 1992.

Tarddiad yr enw[golygu | golygu cod y dudalen]

Ceir yr enghraifft cynharaf o'r enw ar ddarn arian, ac fe'i sgwennwyd mewn ysgrifen Iberaidd hynafol fel Barkeno (Barkeno in Levantine Iberian script),[3] ac mewn llawysgrifau Groegaidd fel Βαρκινών, Barkinṓn;[4][5] ac mewn Lladin fel Barcino,[6] Barcilonum[7] a Barcenona.[8][9][10]

Mannau o ddiddordeb[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae dau Safle Treftadaeth y Byd ym Marcelona:

  • Gweithiau Antoni Gaudí (Park Güell a Palau Güell, Casa Milá, Casa Batlló, casa Vicens a'r Sagrada Família).
  • Y Palau de la Música Catalana a'r Hospital de Sant Pau.

Ymfudiad[golygu | golygu cod y dudalen]

Y grwpiau mwyaf o ymfudwyr yn Barcelona[11]
Cenedligrwydd Poblogaeth (2016)
 Yr Eidal 26,676
 Pacistan 19,160
 Gweriniaeth Pobl Tsieina 18,434
 Ffrainc 13,506
 Moroco 12,537
 Bolifia 9,291
 Y Philipinau 8,682
 Ecwador 8,109
 Periw 7,944
 Colombia 7,904

Yn 2016 ganwyd 59% o drigolion y ddinas yng Nghatalwnia a 18.5% o weddill y wlad (cyfanswm o 77.5%). Ar ben hyn, daeth 22.5% o boblogaeth y ddinas o'r tu allan i Sbaen - dwbwl yr hyn ydoedd yn 2001 a 4 gwaith cymaint a 1996.[12]

O Ewrop y daw'r rhan fwyaf o ymfudwyr,: yr Eidal (26,676) a Ffrainc (13,506) ac yna gwledydd America Ladin: Bolifia, Ecwador a Colombia. Ym maestrefi gogleddol y ddinas y sefydlodd llawer o'r rhai hyn.[13]

Ceir hefyd cymuned eitha mawr o Bacistan: oddeutu 20,000, gyda'r rhan fwyaf ohonynt yn ddynion.[14]

Pobl o Farcelona[golygu | golygu cod y dudalen]

Gweler hefyd[golygu | golygu cod y dudalen]

  • Boeing, G. (2016). "Honolulu Rail Transit: International Lessons in Linking Form, Design, and Transportation". Planext 2: 28–47. http://geoffboeing.com/publications/honolulu-rail-transit-barcelona/. Adalwyd 29 Ebrill 2016.
  • "The World According to GaWC 2010". Globalization and World Cities Study Group and Network, Prifysgol Loughborough University. Archifwyd o y gwreiddiol ar 10 Hydref 2013. https://web.archive.org/web/20131010004859/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2010t.html. Adalwyd 13 Mai 2014.
  • Emerita: Revista de Lingüística y Filología clasica 11 (1943), t.468
  • Ptolemy, ii. 6. § 8
  • Gudmund Schütte (1917). Ptolemy's Maps of Northern Europe: A Reconstruction of the Prototypes. H. Hagerup. p. 45. 
  • Smith, Sir William (1854). Dictionary of Greek and Roman Geography: Abacaenum-Hytanis. Boston, Massachusetts: Little, Brown and Company. p. 378. 
  • Rufus Festus Avienus Ora Maritima « et Barcilonum amoena sedes ditium. » v514 Archifwyd 12 August 2013 yn y Peiriant Wayback.
  • Gustav Parthey (1848). Itinerarium Antonini Avgvsti et Hierosolymitanvm: ex libris manvscriptis. F. Nicolai. p. 188. 
  • Petrus Wesseling; Hierocles (The Grammarian) (1735). Vetera Romanorum itineraria, /: sive Antonini Augusti Itinerarium. apud J. Wetstenium & G. Smith. p. 390. 
  • Joel Cook (1910). The Mediterranean and Its Borderlands. p. 334. 
  • "Barcelona DaTaSHeeT 2012". Ajuntament de Barcelona. http://barcelonacatalonia.cat/b/wp-content/uploads/2012/12/datasheet-2012-angles.pdf. Adalwyd 9 Medi 2014.
  • "Ajuntament de Barcelona - Population, household and homes statistics", adalwyd 22 mehefin 2017.
  • Sian Preece (2016). The Routledge Handbook of Language and Identity. Routledge. p. 513. 
  • "Barcelona's Pakistani community", retrieved 12 Mehefin 2017.