Caer

Mae'r erthygl yma am y ddinas yn Lloegr. Am ystyron eraill, gweler Caer (gwahaniaethu)

Siopau yng Nghaer (2005)

Y bont ar Afon Dyfrdwy a rhan o furiau Caer

Dinas yng ngogledd orllewin Lloegr a chanolfan weinyddol (tref sirol) Sir Gaer yw Caer (Saesneg: Chester). Mae hi ar lan ddwyreiniol Afon Dyfrdwy, yn agos iawn i ffin Cymru. Mae ganddi boblogaeth o 80,121 (Cyfrifiad 2001). Mae muriau'r ddinas ymysg y gorau ym Mhrydain a cheir nifer o dai hynafol o ddiwedd yr Oesoedd Canol a chyfnod y Tuduriaid yng nghanol y ddinas. Ers blynyddoedd mae Caer yn enwog am ei chae rasus ceffylau, ar gyrion y dref.

Hanes

Mae'r ddinas wedi tyfu o gwmpas safle'r hen gaer Rufeinig Deva. Roedd hi'n ganolfan bwysig i lengfilwyr Rhufain, a dangosir hyn yn yr hen enw ar y dre - 'Caerllïon Fawr' - a oedd yn gartref am gyfnod hir i'r lleng Legio XX Valeria Victrix. Mae rhai yn credu, oni bai am ddirywiad a chwymp yr ymerodraeth Rufeinig, y gallai Caer fynd yn brifddinas y Brydain Rufeinig ac yn ganolfan i'r Rhufeiniaid fentro dros y môr i Iwerddon.

Ar ôl ymadawiad byddinoedd Rhufain, mae'n debyg i Gaer ddod yn rhan o deyrnas Powys, ond 'roedd yr Eingl-Sacsoniaid yn dod yn nes. Ymladdwyd Brwydr Caer tua'r flwyddyn 615 rhwng lluoedd y Brythoniaid a lluoedd Æthelfrith, brenin Deira (wedyn Northumbria). Aeth y fuddugoliaeth i'r Saeson, ac o hynny ymlaen hwy oedd yn oruchaf yn yr ardal.

Cipiwyd Caer gan y Normaniaid yn yr 11eg ganrif a chreuwyd Iarllaeth Caer ganddynt, un o'r bwysicaf o arglwyddiaethau Normanaidd y Mers. Treuliodd Gruffudd ap Cynan, brenin teyrnas Gwynedd, gyfnod o rai blynyddoedd mewn carchar yn y castell Normanaidd. Ymwelodd Gerallt Gymro â Chaer ar ddiwedd ei daith trwy Gymru yn 1188.

Yn ddiweddarach yn yr Oesoedd Canol bu Caer yn ganolfan filwrol i'r Saeson yn eu hymosodiadau ar Gymru. Roedd gan y dref hanes hir o wrthgymreictod.

Adeiladau a chofadeiladau

• Amgueddfa Grosvenor
• Castell
• Eglwys gadeiriol
• Neuadd y dref
• Tafarn y Falcon

Enwogion

• Hugh Lloyd (1923-2008), actor
• Russ Abbot (g. 1947), comediwr
• Steven Cousins (g. 1972), sglefriwr
• Helen Willetts (g. 1972), cyflwynydd y tywydd

Galeri

• 

  Yr Afon Ddyfdwy yng Nghaer

• 

  Y castell

• 

  Stryd Northgate

• 

  Camlas

Gweler hefyd

• Brwydr Caer
• Deva
• Ffordd Rufeinig Caer-Segontiwm
• Legio XX Valeria Victrix
• Rhestr enwau Cymraeg ar drefi a llefydd eraill yn Lloegr

Dolenni allanol

• gwefan am y ddinas (Saesneg)

Chwiliwch am caer
yn Wiciadur.