1899 yng Nghymru
.jpg) Tom Ellis AS, bu farw ym 1899 | |
| Enghraifft o: | digwyddiadau mewn blwyddyn neu gyfnod amser penodol  |
|---|---|
| Dyddiad | 1899 |
| Rhagflaenwyd gan | 1898 yng Nghymru |
| Olynwyd gan | 1900 yng Nghymru |
| Gwladwriaeth | Cymru |
| Dynodwyr | |
 Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia | |
Mae'r erthygl hon yn ymwneud ag arwyddocâd penodol y flwyddyn 1869 i Gymru a'i phobl .
Deiliaid
[golygu | golygu cod]Digwyddiadau
[golygu | golygu cod]- 25 Ionawr—Adelina Patti yn priodi ei thrydydd gŵr, y Barwn Rolf Cederström, mewn gwasanaeth yn Aberhonddu[1]
- 20 Mawrth—Collodd y bardd Eingl-gymreig W H Davies (Supertramp) ei goes wedi i'w droed dde gael ei mathru gan olwyn trên wrth geisio neidio ar drên yn Renfrew, Ontario.[2]
- 3 Mehefin—Penodwyd Henry Morton Stanley yn farchog cadlywydd Urdd y Baddon yn rhestr anrhydeddau pen-blwydd y Frenhines[3]
- Rhagfyr—Windham Wyndham-Quin AS De Morgannwg yn codi catrawd o iwmyn yn Sir Forgannwg i ymladd yn Rhyfel y Bore yn Ne Affrica.[4]
Y Celfyddydau
[golygu | golygu cod].jpg)
.jpg)
Cynhaliwyd Eisteddfod Genedlaethol Cymru yng Nghaerdydd. Ataliwyd y wobr yng nghystadleuaeth y gadair. Enillwyd y goron gan Richard Roberts (Gwylfa)
Llyfrau newydd
[golygu | golygu cod]Cymraeg
[golygu | golygu cod]- John Hughes[5]—Ysgol Jacob
- —Gwanwyn Bywyd a'i Ddeffroad
- James Morris[6]—Cofiant, Dywediadau a Phregethau y Diweddar Barch. Thomas Job, D.D., Cynwyl
- Daniel Evan Jones[7]—Hanes Plwyfi Llangeler a Phenboyr[8]
- Thomas Rowland Roberts (Asaph)[9]— Barddoniaeth Edmund Prys[10]
- Evan Thomas Davies (Dyfrig)[11]—Pregethau ac Anerchiadau
- John Owen, Y Wyddgrug—Cofiant Daniel Owen: ynghyd a Sylwadau ar ei Ysgrifeniadau[12]
- Thomas Jones Humphreys—Esboniad yr Efrydydd ar Luc[13]
- Owen Evans—Yr Aberthau
- —Bywgraffiadau'r Beibl a Phregethau Eraill
- John Owen Jones—O Lygad y Ffynnon,[14]
- John Puleston Jones—Esboniad ar Epistol Iago
- John Owen Jones (Ap Ffarmwr) – Cofiant Gladstone
- James Morris – Cofiant Thomas Jones, Conwyl
Saesneg
[golygu | golygu cod]- William Retlaw Jefferson Williams—The Parliamentary History of Oxford, 1213-1899[15]
- —The History of the Great Sessions in Wales, 1542-1830, together with the Lives of the Welsh Judges[16]
- William James Lewis[17]—A Treatise on Crystallography
- George Eyre Evans—The Midland Churches[18]
- Syr Edward Anwyl—A Welsh grammar for schools based on the principles and requirements of the Grammatical Society Part 2 Syntax[19]
- John Edward Southall—Preserving and teaching the Welsh Language in English speaking districts[20]
- Samuel James Evans—The Elements of Welsh Grammar
- Evelyn Anna Lewes—Picturesque Aberayron[21]
- Rhoda Broughton—Foes in Law
- Allen Raine—By Berwen Banks
Cerddoriaeth
[golygu | golygu cod]- 11 Mawrth—The Gramophone Company yn gwneud y recordiad cyntaf yn yr iaith Gymraeg, gan gynnwys Madge Breese yn canu Hen wlad fy nhadau.
Chwaraeon
[golygu | golygu cod]
- Pêl-droed—
- Mae Cwpan Cymru yn cael ei hennill gan y "Derwyddon" am y seithfed tro.
- CPD Dinas Caerdydd yn cael ei sefydlu, dan yr enw "Riverside Reserves".
- Hwylio—Sefydlu Clwb Hwylio Afon Tywi.
- Rygbi
- Ar ddiwedd pencampwriaeth y pedair gwlad bu Cymru yn drydedd ar y tabl, gydag Iwerddon ar y brig yr Alban yn ail a Lloegr yn bedwaredd.
Genedigaethau
[golygu | golygu cod]
- 1 Ionawr—Robert William Jones, (Erfyl Fychan), hanesydd, llenor, athro ac eisteddfodwr (m 1968)[22]
- 16 Chwefror—Gladys May Jones, pianydd, cyfansoddwr a chynhyrchydd rhaglenni ysgafn ar y radio[23]
- 18 Chwefror—Mervyn Johns, actor (m 1992)
- 14 Ebrill—Arthur George Owens, Ysbïwr, (m 1957)
- 20 Ebrill—William Davies, botanegydd ac arbenigwr mewn gwyddor tir glas (m 1968)[24]
- —Llewelyn Morris Humphreys (Murray the Hump), un o brif gynghreiriaid Al Capone.
- 28 Ebrill—Len Davies, pêl-droediwr (m 1945)
- 1 Mai—John Roberts (Jack Rwsia), glöwr, cynghorydd a chomiwnydd(m 1979)[25]
- 18 Mai—David James Jones (Gwenallt) (m 1968)[26]
- —Benjamin Bowen Thomas, addysgwr oedolion a gwas sifil[27]
- 16 Mehefin—Jack Gore, chwaraewr rygbi rhyngwladol i Gymru (bu farw 1971)
- 15 Gorffennaf—Idris Cox, ymgyrchydd gwleidyddol (m 1989)
- 16 Gorffennaf—Ernie Finch, chwaraewr rygbi rhyngwladol Cymru (m 1983)
- 22 Medi—Richard Alan Morton, biocemegydd (m 1977)[28]
- Tachwedd—Syr Daniel Thomas Davies, ffisigwr (m 1966)[29]
- 2 Tachwedd—Edward Owen Humphreys, addysgwr (m 1959)[30]
- 12 Rhagfyr—Charlie Jones, pêl-droediwr (bu farw 1966)
- 19 Rhagfyr—Thomas Iorwerth Ellis, awdur a darlledwr (m 1970)[31]
- 20 Rhagfyr—Y Parch Dr David Martyn Lloyd-Jones, meddyg ac efengylwr (m 1981)[32]
- 25 Rhagfyr—Noëlle Davies, llenor, ymgyrchydd gwleidyddol (m 1983)[33]
- 31 Rhagfyr—Idwal Jones, Athro prifysgol (m 1966)[34]
- Dyddiad ansicr
- Alwena Roberts (Telynores Iâl) telynores ac athrawes y delyn (m 1981)[35]
Marwolaethau
[golygu | golygu cod]
- 15 Chwefror—William Jones (Ehedydd Iâl), bardd (g 1815)[36]
- 18 Chwefror—Halswell Milborne Kemeys-Tynte, ustus heddwch a dirprwy-raglaw (g 1852)[37]
- 2 Mawrth—John Owen Jones (Ap Ffarmwr), newyddiadurwr, ymgyrchydd dros hawliau gweision fferm (g 1861) [38]
- 31 Mawrth—Richard Humphreys Morgan, gweinidog Methodistiaid Calfinaidd, llenor (g 1850)[39]
- 1 Ebrill—Abraham Mathews, gweinidog a hanesydd y Wladfa (g 1832)[40]
- 5 Ebrill—Thomas Edward Ellis, Aelod Seneddol Meirionnydd a phrif chwip y Blaid Ryddfrydol (g 1859)[41]
- 16 Ebrill—Syr William Roberts, meddyg ac athro meddygaeth[42]
- 10 Mai—William Jones, heddychwr (g 1826)[43]
- 11 Mai—William Theophilus Thomas (Gwilym Gwenffrwd) gweinidog gyda'r Annibynwyr, a bardd[44]
- 19 Mai—Elias Owen, offeiriad a hynafiaethydd (g 1833)[45]
- 26 Mai—Henry Hicks, meddyg a daearegwr (g 1837)[46]
- 29 Mai—John Jones (Eos Bradwen), cerddor a bardd (g 1831)[47]
- 4 Awst—Daniel Lewis Lloyd, Esgob Bangor (g 1843)[48]
- 18 Awst—Nicholas Bennett, cerddor a hanesydd (g 1823)[49]
- 28 Awst—Owen Glynne Jones, mynyddwr ac athro ysgol (g 1867)[50]
- 9 Medi—William Pamplin, llysieuegydd (g 1806)[51]
- 11 Medi—John Ceulanydd Williams, gweinidog (B), llenor[52]
- 27 Medi—Thomas James, gweinidog Methodistiaid Calfinaidd (g 1827)[53]
- 12 Hydref—Owen Jones (1833 - 1899), gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd, a llenor[54]
- 13 Hydref—Charles Ashton, hanesydd llenyddiaeth Gymraeg a heddwas (g 1848)[55]
- 8 Tachwedd—Robert Owen, Pennal, gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd a llenor (g 1834)[56]
- 24 Tachwedd—Thomas Roberts, Bethesda, gweinidog y Methodistiaid Calfinaidd[57]
- 10 Rhagfyr—John Edward Horatio Steegman, awdur llyfrau ar gelfyddyd a phensaernïaeth[58]
- 11 Rhagfyr—Stephen William Williams, peiriannydd, pensaer, a hynafiaethydd[59]
Cyfeiriadau
[golygu | golygu cod]- ↑ "Priodas Madam Patti - Y Clorianydd". David Williams. 1899-01-19. Cyrchwyd 2022-10-28.
- ↑ "DAVIES, WILLIAM HENRY (1871 - 1940), bardd ac awdur | Y Bywgraffiadur Cymreig". bywgraffiadur.cymru. Cyrchwyd 2022-10-27.
- ↑ "BIRTHDAY HONOURS - The South Wales Daily Post". William Llewellyn Williams. 1899-06-03. Cyrchwyd 2022-10-28.
- ↑ "MAJOR WYNDHAM QUIN'S TROOP - South Wales Daily News". David Duncan and Sons. 1899-12-30. Cyrchwyd 2022-10-28.
- ↑ "HUGHES, JOHN (1850 - 1932), gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd, awdur, a bardd | Y Bywgraffiadur Cymreig". bywgraffiadur.cymru. Cyrchwyd 2022-10-25.
- ↑ "MORRIS, JAMES (1853 - 1914), gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd, ac awdur | Y Bywgraffiadur Cymreig". bywgraffiadur.cymru. Cyrchwyd 2022-10-26.
- ↑ "JONES, DANIEL EVAN (1860 - 1941), awdur | Y Bywgraffiadur Cymreig". bywgraffiadur.cymru. Cyrchwyd 2022-10-27.
- ↑ Hanes Plwyfi Llangeler a Phenboyr. 1899.
- ↑ "ROBERTS, THOMAS ROWLAND ('Asaph '; 1857? - 1940), cofiannydd | Y Bywgraffiadur Cymreig". bywgraffiadur.cymru. Cyrchwyd 2022-10-27.
- ↑ Price, Edmund (1899). Barddoniaeth Edmwnd Prys, casgledig gan T.R. Roberts. Cyhoeddwyd gan y casglydd.
- ↑ "DAVIES, EVAN THOMAS ('Dyfrig '; 1847 - 1927), clerigwr ac eisteddfodwr | Y Bywgraffiadur Cymreig". bywgraffiadur.cymru. Cyrchwyd 2022-10-27.
- ↑ Owen, John (1899). Cofiant Daniel Owen: ynghyd a Sylwadau ar ei Ysgrifeniadau. Wrecsam: Hughes a'i fab.
- ↑ Jones-Humphreys, T. (1899). Esboniad yr efrydydd: ar Efengyl Luc gan y Parch.T.Jones-Humphreys. W.Williams a'i Fab.
- ↑ Jones, Owen john (1899). O Lygad Y Ffynnon: Cyfieithiadau O Weithiau Haneswyr Boreuaf Cymru (yn Saesneg).
- ↑ Lua error in Modiwl:Citation/CS1/Date_validation at line 795: attempt to index local 'date_string' (a nil value).
- ↑ Williams, William Retlaw (1899). The History of the Great Sessions in Wales, 1542-1830: Together with the Lives of the Welsh Judges, and Annotated Lists of the Chamberlains and Chancellors, Attorney Generals, and Prothonotaries of the Four Circuits of Chester and Wales; the Lord Presidents of Wales, and the Attorney Generals and Solicitor Generals of the Marches (yn Saesneg). Priv. print. for the author by E. Davies.
- ↑ "LEWIS, WILLIAM JAMES (1847 - 1926), awdurdod ar risialau | Y Bywgraffiadur Cymreig". bywgraffiadur.cymru. Cyrchwyd 2022-10-27.
- ↑ Evans, George Eyre (1899). Midland Churches: a History of the Congregations on the Roll of the Midland Christian Union; Attempted by George Eyre Evans (yn Saesneg). 'Herald' Print. Works.
- ↑ Anwyl, Edward (1899). A Welsh grammar for schools based on the principles and requirements of the Grammatical Society Part 2 Syntax. Syllwr Llyfrgell Genedlaethol Cymru: London : Swan Sonnenschein ; New York : Macmillan 1899.
- ↑ Southall, John Edward (1899). Preserving and Teaching the Welsh Language in English Speaking Districts: Being the Substance of an Essay Awarded a Prize at the National Eisteddfod, Newport, 1897 (yn Saesneg). John E. Southall.
- ↑ Lewes, Evelyn (1899). Picturesque Aberayron (yn Saesneg). D. Mathias.
- ↑ "JONES, ROBERT WILLIAM ('Erfyl Fychan '; 1899 - 1968), hanesydd, llenor, athro ac eisteddfodwr | Y Bywgraffiadur Cymreig". bywgraffiadur.cymru. Cyrchwyd 2022-10-27.
- ↑ "JONES, GLADYS MAY, 'MAI' (1899 - 1960), pianydd, cyfansoddwr a chynhyrchydd rhaglenni ysgafn ar y radio | Y Bywgraffiadur Cymreig". bywgraffiadur.cymru. Cyrchwyd 2022-10-27.
- ↑ "DAVIES, WILLIAM (1899 - 1968), botanegydd ac arbenigwr mewn gwyddor tir glas | Y Bywgraffiadur Cymreig". bywgraffiadur.cymru. Cyrchwyd 2022-10-26.
- ↑ "ROBERTS, JOHN, 'Jack Rwsia' (1899-1979), glöwr, cynghorydd ac aelod amlwg o'r Blaid Gomiwnyddol | Y Bywgraffiadur Cymreig". bywgraffiadur.cymru. Cyrchwyd 2022-10-27.
- ↑ "JONES, DAVID JAMES ('Gwenallt '; 1899 - 1968), bardd, beirniad ac ysgolhaig | Y Bywgraffiadur Cymreig". bywgraffiadur.cymru. Cyrchwyd 2022-10-26.
- ↑ "THOMAS, BENJAMIN BOWEN (Ben) (1899 - 1977), addysgwr oedolion a gwas sifil | Y Bywgraffiadur Cymreig". bywgraffiadur.cymru. Cyrchwyd 2022-10-26.
- ↑ "MORTON, RICHARD ALAN (1899 - 1977), biocemegydd | Y Bywgraffiadur Cymreig". bywgraffiadur.cymru. Cyrchwyd 2022-10-24.
- ↑ "DAVIES, Syr DANIEL THOMAS (1899 - 1966), ffisigwr | Y Bywgraffiadur Cymreig". bywgraffiadur.cymru. Cyrchwyd 2022-10-24.
- ↑ "HUMPHREYS, EDWARD OWEN (1899 - 1959), addysgwr | Y Bywgraffiadur Cymreig". bywgraffiadur.cymru. Cyrchwyd 2022-10-24.
- ↑ "ELLIS, THOMAS IORWERTH (1899 - 1970), addysgydd ac awdur | Y Bywgraffiadur Cymreig". bywgraffiadur.cymru. Cyrchwyd 2022-10-25.
- ↑ "LLOYD-JONES, DAVID MARTYN (1899 - 1981), gweinidog a diwinydd | Y Bywgraffiadur Cymreig". bywgraffiadur.cymru. Cyrchwyd 2022-10-25.
- ↑ "DAVIES, NOËLLE (1899 - 1983), llenor, addysgydd ac ymgyrchydd gwleidyddol | Y Bywgraffiadur Cymreig". bywgraffiadur.cymru. Cyrchwyd 2022-10-25.
- ↑ "JONES, IDWAL (1899 - 1966), addysgydd ac Athro prifysgol | Y Bywgraffiadur Cymreig". bywgraffiadur.cymru. Cyrchwyd 2022-10-25.
- ↑ Pwyll ap Siôn; Thomas, Wyn (2018). Cydymaith i Gerddoriaeth Cymru. Talybont: Y Lolfa. tt. 365. ISBN 9781784616250.
- ↑ "JONES, WILLIAM ('Ehedydd Iâl '; 1815 - 1899), ffermwr a bardd | Y Bywgraffiadur Cymreig". bywgraffiadur.cymru. Cyrchwyd 2022-10-25.
- ↑ "KEMEYS a KEMEYS-TYNTE (TEULU), Cefn Mabli, sir Fynwy | Y Bywgraffiadur Cymreig". bywgraffiadur.cymru. Cyrchwyd 2022-10-27.
- ↑ Jones, F. P., (1970). JONES, JOHN OWEN (‘Ap Ffarmwr’, 1861 - 1899), newyddiadurwr. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 27 Chw 2020
- ↑ "MORGAN, RICHARD HUMPHREYS (1850 - 1899), gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd a llenor | Y Bywgraffiadur Cymreig". bywgraffiadur.cymru. Cyrchwyd 2022-10-25.
- ↑ "MATHEWS, ABRAHAM (1832 - 1899); gweinidog, arloeswr, a llenor | Y Bywgraffiadur Cymreig". bywgraffiadur.cymru. Cyrchwyd 2022-10-25.
- ↑ Tom Ellis Gwladgarwr a Gwleidydd ar Wicidestun
- ↑ "ROBERTS, teulu, Mynydd-y-gof, Bodedern, Môn | Y Bywgraffiadur Cymreig". bywgraffiadur.cymru. Cyrchwyd 2022-10-28.
- ↑ "JONES, WILLIAM (1826 - 1899), ysgrifennydd y 'Peace Society,' | Y Bywgraffiadur Cymreig". bywgraffiadur.cymru. Cyrchwyd 2022-10-25.
- ↑ "THOMAS, WILLIAM THEOPHILUS ('Gwilym Gwenffrwd '; 1824 - 1899), gweinidog gyda'r Annibynwyr, a bardd | Y Bywgraffiadur Cymreig". bywgraffiadur.cymru. Cyrchwyd 2022-10-27.
- ↑ "OWEN, ELIAS (1833 - 1899), clerigwr a hynafiaethydd | Y Bywgraffiadur Cymreig". bywgraffiadur.cymru. Cyrchwyd 2022-10-25.
- ↑ "HICKS, HENRY (1837 - 1899), meddyg a daearegwr | Y Bywgraffiadur Cymreig". bywgraffiadur.cymru. Cyrchwyd 2022-10-24.
- ↑ "JONES, JOHN ('Eos Bradwen '; 1831 - 1899) | Y Bywgraffiadur Cymreig". bywgraffiadur.cymru. Cyrchwyd 2022-10-24.
- ↑ "LLOYD, DANIEL LEWIS (1843 - 1899), ysgolfeistr ac esgob | Y Bywgraffiadur Cymreig". bywgraffiadur.cymru. Cyrchwyd 2022-10-25.
- ↑ "BENNETT, NICHOLAS (1823 - 1899), cerddor a hanesydd | Y Bywgraffiadur Cymreig". bywgraffiadur.cymru. Cyrchwyd 2022-10-25.
- ↑ ONES, OWEN GLYNNE (1867 - 1899), mynyddwr ac athro ysgol. Y Bywgraffiadur Cymreig.
- ↑ "PAMPLIN, WILLIAM (1806 - 1899), llysieuydd | Y Bywgraffiadur Cymreig". bywgraffiadur.cymru. Cyrchwyd 2022-10-24.
- ↑ "WILLIAMS, JOHN CEULANYDD ('Ceulanydd', 1847? - 1899), gweinidog gyda'r Bedyddwyr a llenor | Y Bywgraffiadur Cymreig". bywgraffiadur.cymru. Cyrchwyd 2022-10-26.
- ↑ "JAMES, THOMAS (1827 - 1899), gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd | Y Bywgraffiadur Cymreig". bywgraffiadur.cymru. Cyrchwyd 2022-10-25.
- ↑ "JONES, OWEN (1833 - 1899), gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd, a llenor | Y Bywgraffiadur Cymreig". bywgraffiadur.cymru. Cyrchwyd 2022-10-26.
- ↑ "ASHTON, CHARLES (1848 - 1899), llyfryddwr a hanesydd llenyddiaeth Cymru | Y Bywgraffiadur Cymreig". bywgraffiadur.cymru. Cyrchwyd 2022-10-25.
- ↑ "OWEN, ROBERT (1834 - 1899), Pennal, Sir Feirionnydd, gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd a llenor | Y Bywgraffiadur Cymreig". bywgraffiadur.cymru. Cyrchwyd 2022-10-26.
- ↑ "ROBERTS, THOMAS Art (1835 - 1899), gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd | Y Bywgraffiadur Cymreig". bywgraffiadur.cymru. Cyrchwyd 2022-10-25.
- ↑ "STEEGMAN, JOHN EDWARD HORATIO (1899 - 1966), awdur llyfrau ar gelfyddyd a phensaernïaeth | Y Bywgraffiadur Cymreig". bywgraffiadur.cymru. Cyrchwyd 2022-10-27.
- ↑ "WILLIAMS, STEPHEN WILLIAM (1837 - 1899), peiriannydd, pensaer, a hynafiaethydd | Y Bywgraffiadur Cymreig". bywgraffiadur.cymru. Cyrchwyd 2022-10-26.
Rhestrau'r 19eg ganrif yng Nghymru
1800au: 1800 1801 1802 1803 1804 1805 1806 1807 1808 1809 - 1810au: 1810 1811 1812 1813 1814 1815 1816 1817 1818 1819 - 1820au: 1820 1821 1822 1823 1824 1825 1826 1827 1828 1829 - 1830au: 1830 1831 1832 1833 1834 1835 1836 1837 1838 1839 - 1840au: 1840 1841 1842 1843 1844 1845 1846 1847 1848 1849 - 1850au: 1850 1851 1852 1853 1854 1855 1856 1857 1858 1859 - 1860au: 1860 1861 1862 1863 1864 1865 1866 1867 1868 1869 - 1870au: 1870 1871 1872 1873 1874 1875 1876 1877 1878 1879 - 1880au: 1880 1881 1882 1883 1884 1885 1886 1887 1888 1889 - 1890au: 1890 1891 1892 1893 1894 1895 1896 1897 1898 1899