Aberteifi

Oddi ar Wicipedia

Aberteifi Ceredigion

Tref farchnad hanesyddol yn ne Ceredigion, ar lôn yr A487 hanner ffordd rhwng Aberaeron i'r gogledd ac Abergwaun i'r de, yw Aberteifi (Saesneg: Cardigan). Fel mae'r enw yn ei awgrymu, saif y dref ar lan ogleddol Afon Teifi ger aber yr afon honno ym Mae Ceredigion. Yr ochr arall i'r aber mae pentref hanesyddol Llandudoch. Mae gan y dref boblogaeth o 4,023 (Cymuned Aberteifi, 2001).

Capel Bethania, Aberteifi, yw un o gapeli pwysicaf y Bedyddwyr yng Nghymru. Lleolir Capel Mount Zion yn y dref hefyd^[1][2]

Cynnwys 1 Hanes 2 Enwogion 3 Eisteddfod Genedlaethol 4 Gefeilldref 5 Cysylltiadau allanol 6 Gweler hefyd 7 Cyfeiriadau

[golygu] Hanes

Codwyd castell yn Aberteifi tua dechrau'r 12fed ganrif yn ôl pob tebyg (mae peth dryswch yn y cofnodion cynnar rhwng y castell yn y dref a'r castell cynharach ar ei gyrion a elwir Hen Gastell Aberteifi). Yn y flwyddyn 1176 cynhaliodd Yr Arglwydd Rhys o Ddeheubarth eisteddfod yn ei lys yno adeg y Nadolig, yr eisteddfod gyntaf sy'n hysbys. Ymwelodd Gerallt Gymro ag Aberteifi yn ystod ei daith trwy Gymru ym 1188. Arosodd y castell a'r dref fechan yn nwylo arglwyddi Deheubarth y rhan fwyaf o'r amser hyd 1240 pan syrthiodd i'r Saeson. Cipiodd Owain Glyndŵr y castell o ddwylo'r Saeson yn 1405.

Tyfodd y dref yn borthladd prysur yn y 18fed ganrif. Erbyn dechrau'r 19eg ganrif roedd dros 300 o longau hwylio yn gofrestredig yno. Cofnodir i tua 200 o longau gael eu hadeiladu mewn pump iard adeiladu ar lan yr afon. Allforid llechi Cilgerran o'r porthladd. Fodd bynnag dechreuodd yr afon siltio i fyny ac erbyn dechrau'r 20fed ganrif roedd dyddiau'r porthladd ar ben.

[golygu] Enwogion

• William Gambold (1672-1728), gramadegydd a geiriadurwr.
• Thomas Evans (Telynog) (1840-1865), bardd.

[golygu] Eisteddfod Genedlaethol

Cynhaliwyd Eisteddfod Genedlaethol yn Aberteifi ym 1942 a 1976. Am wybodaeth bellach gweler:

• Eisteddfod Genedlaethol Cymru Aberteifi 1942
• Eisteddfod Genedlaethol Cymru Aberteifi 1976

[golygu] Gefeilldref

Ffrainc - Brioude

[golygu] Cysylltiadau allanol

• Y cylchgrawn Aberteifi Heddiw
• Cysegr Mair o Aberteifi

[golygu] Gweler hefyd

• Eisteddfod Aberteifi, 1176
• Bethania Capel y Bedyddwyr Aberteifi

[golygu] Cyfeiriadau