Trefynwy

Trefynwy
Pont Mynwy
Trefynwy  Trefynwy yn: Sir Fynwy
Poblogaeth	8,547
Cyfeirnod grid yr AO	SO505125
Prif ardal	Sir Fynwy
Sir seremonïol	Gwent
Gwlad	Cymru
Gwladwriaeth sofran	Y Deyrnas Unedig
Tref bost	MYNWY
Rhanbarth cod post	NP25
Cod deialu	01600
Yr Heddlu	Gwent
Tân	De Cymru
Ambiwlans	Cymru
Senedd yr Undeb Ewropeaidd	Cymru
Senedd y DU	Mynwy
Cynulliad Cymru	Mynwy
Rhestr llefydd: y DU • Cymru • Sir Fynwy

Trefynwy yw prif dref Sir Fynwy yn ne-ddwyrain Cymru. Mae'n dref hanesyddol ar lannau Afon Mynwy, tua 2 filltir (3.2 km) o'r ffin â Lloegr. Saif y dref 36 milltir (58 km) i'r gogledd-ddwyrain o Gaerdydd a 127 m (204 km) i'r gorllewin o Lundain. Mae'n fwy na thebyg mai "Aber Mynwy" oedd yr enw gwreiddiol a cheir cofnod ohonno'n dyddio nôl i 1136 (Aper Myngui ac Aper Mynuy). Yn ôl Cyfrifiad 2001 roedd y boblogaeth yn 8,547. Ymroella Llwybr Treftadaeth Trefynwy drwy'r dref. Enw'r papur bro lleol ydy Newyddion Mynwy.

Hanes

Erging

Gorweddai Teyrnas Erging, yn bennaf, yn yr hyn sydd erbyn heddiw yn orllewin Swydd Henffordd yn Lloegr. Canol y deyrnas oedd yr ardal rhwng afonydd Mynwy a Gwy (Swydd Henffordd), ond ymestynnai hefyd i'r Sir Fynwy fodern ac i'r dwyrain o afon Gwy lle ceir safle tref Rufeinig Ariconium (yn Weston under Penyard heddiw); credir fod yr enw 'Erging' yn deillio o enw'r dref honno a oedd, mae'n bosibl, yn brifddinas y deyrnas fechan.

Y bont ar Afon Mynwy yn Nhrefynwy

Y cyfnod Rhufeinig

Roedd gan y Rhufeiniaid gaer yma, a alwyd yn Blestium. Cysylltwyd y dref gyda plethwaith o ffyrdd i drefi cyfagos: Glefiwm (Caerloyw) ac Isca Augusta (Caer Rufeinig Caerllion). Credir fod mwyngloddio haearn gerllaw yn Gobaniwm (y Fenni) ac Ariconiwm (Rhosan ar Wy).

Yr Oesoedd Canol

Yn 1067 codwyd castell Normanaidd. Yn y Canol Oesoedd, ffurfiai'r afon un o ffiniau Rhwng Gwy a Hafren. Yn y cyfnod yma gallai llongau gyrraedd cyn belled a Threfynwy. Mae Pont Mynwy yn bont sydd wedi'i chryfhau'n filwrol yn unigryw yng ngwledydd Prydain. Yn ddiweddarach daeth y dref o fewn goruchwyliaeth y Lancastriaid a hi ydy tref genedigol Harri V, brenin Lloegr (20 Mawrth 1413).

Wedi'r Oesoedd Canol

Yn 1536 fe'i gwnaed yn dref weinyddol Sir Fynwy.

Twristiaeth

Mae Trefynwy'n ganolfan dwristaidd eitha poblogaidd gan ei bod wed'i lleoli yn Nyffryn Afon Gwy a ddynodwyd yn Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig. Mae hefyd yn ardal Gadwraeth Arbennig, yn bennaf oherwydd yr amrywiaeth eithriadol o blanhigion dŵr a geir yn ei dalgylch. Ceir hefyd amrywiaeth o bysgod, sy'n cynnwys poblogaeth sylweddol o eogiaid, ac ymhlith y rhywogaethau llai cyffredin, poblogaeth o'r Gwangen (Alosa fallax). Yn nhalgylch afon Gwy y ceir y boblogaeth fwyaf o'r Dyfrgi yng Nghymru. Nid oes llawer o broblemau llygredd ar hyd yr afon.

Preswylwyr enwog

• Harri V o Loegr
• Dave Edmunds
• Sieffre o Fynwy
• Wyn Morris
• Charles Stewart Rolls
• Zephaniah Williams

Gweler hefyd

• Tarddiad yr enw Mynwy
• MonmouthpediA Cymraeg
• Afon Troddi
• Llwybr Clawdd Offa
• Camlas Sir Fynwy a Brycheiniog
• Rheilffordd Mynwy
• Castell Mynwy
• Esgob Mynwy
• Terfysg Casnewydd
• copaon Sir Fynwy

Dolenni allanol

• (Saesneg) Gwefan lleol

Trefi a phentrefi Sir Fynwy

Aberffrwd  · Abergwenffrwd  · Betws Newydd  · Brynbuga  · Bryngwyn  · Caerwent  · Cas-gwent  · Castell-meirch  · Cemais Comawndwr  · Cilgwrrwg  · Cil-y-Coed  · Clydach  · Coed Morgan  · Coed-y-mynach  · Cwmcarfan  · Cwm-iou  · Drenewydd Gelli-farch  · Y Dyfawden  · Yr Eglwys Newydd ar y Cefn  · Y Fenni  · Gaer-lwyd  · Gilwern  · Glasgoed  · Goetre  · Gofilon  · Y Grysmwnt  · Gwehelog  · Gwernesni  · Gwndy  · Yr Hencastell  · Little Mill  · Llanarth  · Llanbadog  · Llandegfedd  · Llandeilo Bertholau  · Llandeilo Gresynni  · Llandenni  · Llandidiwg  · Llanddewi Nant Hodni  · Llanddewi Rhydderch  · Llanddewi Ysgyryd  · Llanddingad  · Llanddinol  · Llanelen  · Llanelli  · Llaneuddogwy  · Llanfable  · Llanfaenor  · Llanfair Cilgedin  · Llanfair Is Coed  · Llanfihangel Crucornau  · Llanfihangel Tor-y-mynydd  · Llanfihangel Troddi  · Llanfihangel-y-gofion  · Llanfihangel Ystum Llywern  · Llanfocha  · Llanffwyst  · Llangaeo  · Llangatwg Feibion Afel  · Llangatwg Lingoed  · Llangiwa  · Llangofen  · Llan-gwm  · Llangybi  · Llanhenwg  · Llanisien  · Llanllywel  · Llanofer  · Llanoronwy  · Llan-soe  · Llantrisant  · Llanwarw  · Llanwenarth  · Llanwynell  · Llanwytherin  · Y Maerdy  · Magwyr  · Mamheilad  · Matharn  · Mounton  · Nant-y-deri  · Newbridge-on-Usk  · Y Pandy  · Pen-allt  · Penrhos  · Pen-y-clawdd  · Porth Sgiwed  · Pwllmeurig  · Rogiet  · Rhaglan  · St. Arvans  · Sudbrook  · Trefynwy  · Tre'r-gaer  · Tryleg  · Tyndyrn  · Ynysgynwraidd