Cyndeyrn

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Cyndeyrn
Merlin and St Kentigern, Stobo Kirk.JPG
Ganwyd 518 Edit this on Wikidata
Yr Alban Edit this on Wikidata
Bu farw 13 Ionawr 614 Edit this on Wikidata
Glasgow Edit this on Wikidata
Man preswyl Glasgow, Llanelwy Edit this on Wikidata
Cenedl Baner Cymru Cymru
Galwedigaeth offeiriad Edit this on Wikidata
Swydd esgob Edit this on Wikidata
Tad Owain ab Urien Edit this on Wikidata
Mam Teneu Edit this on Wikidata
Cyndeyrn ar arfbais dinas Glasgow

Sant a gysylltir a teyrnas Frythonig Ystrad Clud yn yr Hen Ogledd oedd Cyndeyrn (Brythoneg: *Contigernos; Lladin: Cont[h]igirni[1]; Llydaweg a Saesneg: Kentigern) neu Mungo (tua 518 - 13 Ionawr 603). Cyfeirir ato hefyd fel Cyndeyrn Garthwys yn y traddodiad Cymreig.[2]

Yn ôl traddodiad, roedd Cyndeyrn yn fab gordderch i Owain ab Urien ac yn ŵyr i Urien Rheged. Roedd Rhydderch Hael, brenin Ystrad Clud, yn noddwr iddo. Ef oedd sylfaenydd Glasgow. Ceir manylion amdano ym Muchedd Sant Cyndeyrn, a ysgrifenwyd ar gyfer Jocelin o Furness, esgob Glasgow, yn yr Oesoedd Canol. Alltudiwyd Cyndeyrn o ardal Ystrad Clud tua 545, a ffodd i ogledd-ddwyrain Cymru lle sefydlodd glas yn Llanelwy. Dywedir mai adeilad pren oedd y clas. Yno, bu gan y sant 965 o ddisgyblion, ac yn eu plith Asaph. Dychwelodd Cyndeyrn i Ystrad Clud, ar ôl Brwydr Arfderydd yn 573, a chysegrwyd Asaph yn esgob i'w olynu.

Cyfeirir at Gyndeyrn Garthwys mewn un o Drioedd Ynys Prydain fel esgob dan Arthur ym Mhen Rhionydd yn yr Hen Ogledd.[3]

Ef yw nawdd sant Glasgow, a chysegrwyd yr Eglwys Gadeiriol iddo. Ar arfbais y ddinas, ceir llun y sant ac islaw iddo ceir coeden, aderyn, cloch a physgodyn, yn coffáu pedwar gwyrth a gyflawnwyd ganddo.

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. Rachel Bromwich (gol.), Trioedd Ynys Prydein, tud. 320.
  2. Trioedd Ynys Prydein, tud. 320.
  3. Trioedd Ynys Prydein, Triawd 1.