Saunders Lewis

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio
Saunders Lewis
Saunders Lewis.jpg
Geni John Saunders Lewis
15 Hydref 1893(1893-10-15)
(123 blynedd yn ôl)
Wallasey, Lerpwl, Lloegr
Marw 1 Medi 1985(1985-09-01) (91 oed)
Galwedigaeth Darlithydd prifysgol
Cenedligrwydd Cymro
Addysg Prifysgol Lerpwl
Math o lên drama, beirniadaeth lenyddol, barddoniaeth
Gwaith nodedig Siwan, Blodeuwedd, Monica, Buchedd Garmon, Brad
Dylanwad Emrys ap Iwan, W. B. Yeats, Paul Claudel
Wedi dylanwadu sawl dramodydd Cymraeg
Cofeb Saunders Lewis yn Stryd Hanover, Abertawe, lle bu'n byw pan symudodd i'r ddinas ar ôl cael ei benodi i Adran y Gymraeg, Coleg Prifysgol Abertawe; dadorchuddiwyd 22 Medi 2016.

Dramodydd, bardd, nofelydd, ysgolhaig, beirniad llenyddol a gwleidydd oedd John Saunders Lewis (15 Hydref 18931 Medi 1985). Cafodd ei eni yn Wallasey, ger Lerpwl, yn fab i weinidog Methodist Calfinaidd, y Parch. Lodwig Lewis. Roedd y tad yn hanu o Sir Gaerfyrddin. Ganwyd ei fam yn Llundain ond roedd y teulu'n hanu o Sir Fôn. Roedd yn un o sylfaenwyr Plaid Cymru. Bu ei ddarlith radio enwog Tynged yr Iaith, a draddodwyd yn 1962, yn sbardun i sefydlu Cymdeithas yr Iaith Gymraeg, ond fel dramodydd y cydnabyddir ef fwyaf.

Bywyd a gyrfa[golygu | golygu cod y dudalen]

61 Falkland Road, Lerpwl: y tŷ lle'i ganed.

Yn fab i weinidog Methodistaidd, ymunodd â 'r Eglwys Babyddol yn 1932, yn bennaf oherwydd dylanwad ei wraig Margaret. Mynychodd ysgol y bechgyn yn Liscard, sef rhan o dref Wallasey ac yna Prifysgol Lerpwl[1] ond ar dorriad y Rhyfel Byd Cyntaf ymunodd â Chyffinwyr De Cymru.[1] Yn 1936 llosgodd Saunders, ynghyd â D. J. Williams a Lewis Valentine, adeiladau yr ysgol fomio ym Mhenyberth ac o ganlyniad collodd ei swydd fel darlithydd yng Ngholeg Prifysgol Abertawe.

Saunders Lewis yn 1916

Cafodd ei benodi'n Uwch-ddarlithydd ym Mhrifysgol Caerdydd ac yn 1957 ymddeolodd i'w gartref ym Mhenarth, ger Caerdydd ac ymroddodd i ysgrifennu ar gyflwr gwleidyddol ac ieithyddol Cymru. Yn 1962 cyhoeddodd Tynged yr Iaith, sef darlith Radio BBC Cymru; y canlyniad fu sefydlu Cymdeithas yr Iaith Gymraeg. Fe enwebwyd Saunders Lewis am wobr lenyddol Nobel yn 1971.

Bu farw wedi salwch hir yn Ysbyty St Winifred, Caerdydd, ar 1 Medi 1985.[2][3]

Gwaith llenyddol[golygu | golygu cod y dudalen]

Ei ddramau mwyaf yw Blodeuwedd a Siwan, sy'n ymwneud â'r gwrthdaro rhwng cariad a chwant. Yn ei nofelau Monica a Merch Gwern Hywel, yn ogystal ag yn Siwan, mae cytundeb priodasol yn holl bwysig ac yn hanfodol er lles cymdeithas. Roedd yn gredwr cryf yn y traddodiad Ewropeaidd, a gwelodd fod dylanwad Lloegr yn rhwystr i Gymru ddeall y traddodiad hwnnw. Dau ddylanwad mawr arno oedd Emrys ap Iwan a W.B. Yeats.

Gwobrau a theitlau[golygu | golygu cod y dudalen]

Yn 2005 cafodd Saunders Lewis ei enwi fel y degfed Cymro pwysicaf erioed mewn pôl piniwn a wnaed gan y BBC. [4]

Ar Fedi 22, 2016 cafodd plac glas ei ddadorchuddio er cof amdano yn Stryd Hanover, Abertawe, lle bu'n byw pan symudodd i'r ddinas ar ôl cael ei benodi i Adran y Gymraeg, Coleg Prifysgol Abertawe yn 1922.

Llyfryddiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Clawr yn cynnwys llun ohono.

Barddoniaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfrol o'i farddoniaeth ydy "Siwan a Cherddi Eraill", er fod y gerdd Siwan hefyd yn cael ei chyfri fel drama fydryddol.

Casglwyd ei gerddi ynghyd yn y gyfrol Cerddi Saunders Lewis (gol. R. Geraint Gruffydd).

Nofelau[golygu | golygu cod y dudalen]

Dramâu[golygu | golygu cod y dudalen]

Casglwyd ei holl ddramâu ynghyd yn y ddwy gyfrol, Dramâu Saunders Lewis, dan olygyddiaeth Ioan Williams.

Beirniadaeth Lenyddol[golygu | golygu cod y dudalen]

Ysgrifau Gwleidyddol[golygu | golygu cod y dudalen]

Astudiaethau a llyfrau eraill[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

[2] Plac glas i gofio Saunders Lewis - cyfweliad gyda'r Athro Prys Morgan (Golwg360)

[3] "Camgymeriad" cysylltu Saunders ag Abertawe am resymau negyddol - cyfweliad gyda Robert Rhys (Golwg360)