Lerpwl

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Lerpwl
Liverpool Montage.jpg
Coat of arms of Liverpool City Council.png
Math Dinas Edit this on Wikidata
Poblogaeth 513,441 Edit this on Wikidata
Sefydlwyd
  • 1207 (dyddiad Gregoraidd cyn 1584) Edit this on Wikidata
Pennaeth llywodraeth Joe Anderson Edit this on Wikidata
Cylchfa amser UTC±00:00, UTC+01:00 Edit this on Wikidata
Gefeilldref/i
Daearyddiaeth
Sir Liverpool, Swydd Gaerhirfryn Edit this on Wikidata
Gwlad Baner Lloegr Lloegr
Arwynebedd 111,840,000 m² Edit this on Wikidata
Uwch y môr 70 metr Edit this on Wikidata
Cyfesurynnau 53.42°N 3°W Edit this on Wikidata
Cod postEdit this on Wikidata
Pennaeth y Llywodraeth Joe Anderson Edit this on Wikidata

Dinas yng ngogledd-orllewin Lloegr ydyw Lerpwl (Saesneg: Liverpool) ar lannau afon Merswy. Sefydlwyd Lerpwl fel dinas gan y brenin Seisnig John I yn 1207 gyda dim ond 500 o bobl, ac arhosodd yn gymharol fach tan ddechrau'r Chwyldro Diwydiannol; ar un adeg, oherwydd fod yma cymaint o Gymry Cymraeg, fe elwid y lle yn "Brifddinas Gogledd Cymru". Tyfodd drwy ddatblygu dociau enfawr. Un ffynhonnell sylweddol o arian oedd y masnach mewn caethweision o'r Affrig a cheir arddangosfa ar hyn lawr yn y dociau. Poblogaeth Lerpwl ydyw 439,473 (Cyfrifiad 2001).

Heddiw y ddinas ydyw ardal canalog Glannau Merswy (Saesneg: Merseyside). Yr ardaloedd eraill ydyw Knowsely, Sefton, St. Helens a Chilgwri (Saesneg: Wirral). Mae pobl tu allan i Lannau Merswy yn aml yn defnyddio 'Lerpwl' (mewn ffordd anghywir) i ddisgrifio'r holl ardal.

Adnabyddir poblogaeth Lerpwl fel 'Scousers' ar ôl y cawl cynhenid o'r enw 'scouse' (sy'n debyg i gawl Cymreig. Symbol Lerpwl ydyw aderyn sy'n edrych yn debyg i filidowcar o'r enw Liver Bird (ynghanir fel 'Laifr'). Hen enw Gymraeg ar y ddinas yw Llynlleifiad. Mae rhai yn tybio mai hyn yn cyfeirio at yr aderyn 'Lleifr', hen enw am fildowcar. Os felly, 'Llyn y Bilidowcar' yw enw'r ddinas. Ond mae yna llawer o theoriau eraill am darddiad yr enw - does neb yn siŵr o ble y daeth.

Roedd yn brifddinas answyddogol i Ogledd Cymru am gyfnod maith ac mae llawer o'r boblogaeth presennol o gefndir Gymreig. Surodd y berthynas rhwng Cymru a Lerpwl pan foddwyd Capel Celyn a Chwm Tryweryn gan Gorfforaeth Lerpwl ym 1965 er mwyn creu cronfa dŵr i gyflenwi dŵr i'r ddinas. Dywed rhai nad oedd angen boddi'r cwm o gwbl[1].

Mae nofel Marion Eames Hela Cnau yn rhoi hanes dynes ifanc a aeth i weini o Ogledd Cymru i Lerpwl.

Diwylliant a Chwaraeon[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae Lerpwl yn enwog am ddau dîm bêl-droed, Lerpwl ac Everton.

Lerpwl oedd Dinas Diwylliant Ewrop 2008.

Eisteddfod Genedlaethol[golygu | golygu cod y dudalen]

Cynhaliwyd Eisteddfod Genedlaethol yn Lerpwl ym 1884, 1900 a 1929. Am wybodaeth bellach gweler:

Adeiladau ac adeiladwyr[golygu | golygu cod y dudalen]

Plac ar wal hen gapel ar gornel Edge Lane a Bradfield Street, Lerpwl.

Un o bensaeri enwocaf y ddinas oedd Richard Owen (1831 - 24 Rhagfyr 1891).

Searchtool.svg
Prif erthygl: Richard Owens (pensaer)

Roedd yn un o benseiri mwyaf toreithiog capeli Cymreig[2] a thai teras yn Lerpwl. Yn ôl yr hanesydd Dan Cruickshank Roedd Owens mor llwyddiannus gallai bod yn gyfrifol am (gynllunio) mwy o dai teras yng ngwledydd Prydain Oes Victoria na neb arall.[3]

Dyma rai o'r capeli a gynlluniodd:


Gefeilldrefi[golygu | golygu cod y dudalen]

Preswylyddion enwog[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. [1]
  2. Capeli Cymru: Richard Owens adalwyd 31 Mai 2016
  3. BBC 4 Dan Cruickshank: At Home with the British Pennod dau The Terrace, darlledwyd gyntaf 26 Mai 2016

Gweler hefyd[golygu | golygu cod y dudalen]

Dolennau allanol[golygu | golygu cod y dudalen]

Merseyside CoA.svg Eginyn erthygl sydd uchod am Glannau Merswy. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato