Beirniadaeth lenyddol

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Data cyffredinol
Enghraifft o'r canlynoldosbarth llenyddol Edit this on Wikidata
Mathcriticism Edit this on Wikidata
Yn cynnwysreview Edit this on Wikidata
Tudalen Comin Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia

Y grefft o ystyried a phwyso gwerth gwaith llenyddol yw beirniadaeth lenyddol. Ar ei gorau, mae beirniadaeth lenyddol yn ffurf lenyddol o bwys ynddo ei hun sy'n cyfuno chwaeth diwylliedig personol, dawn mynegiant arbennig ac ysgolheictod cadarn, a geir gan amlaf ar ffurf ysgrif neu gyfrol o ysgrifau. Ymdrecha rhai beirniad at ddamcaniaeth lenyddol, drwy adnabod a llunio'r egwyddorion sydd yn rheoli cyfansoddiad llenyddol, ac asesu a dehongli gweithiau llenyddol yn ôl y meini prawf hynny.

Mae beirniaid llenyddol Cymraeg adnabyddus yn cynnwys Saunders Lewis, Gwyn Thomas, Bobi Jones a John Rowlands.

Gellir olrhain beirniadaeth lenyddol yn y Gorllewin yn ôl i sylwadau Platon am swyddogaeth y beirdd yn Y Wladwriaeth (tua 375 CC). Ysgrifennodd ei ddisgybl, Aristoteles, y gwaith cyntaf i ymdrin yn systematig â damcaniaeth lenyddol ar ffurf ei ymateb i Blaton, Y Farddoneg (tua 335 CC). Y prif draethawd arall yn yr Hen Roeg ar bwnc llenyddiaeth yw "Ynglŷn â'r Arddunol" o'r 1g OC a briodolir i Longinus. Ymhlith y beirniaid Lladin o nod mae Horas a Quintilian. Dygwyd beirniadaeth ddyneiddiol gan y Dadeni yn yr Eidal, a dyrchafwyd Aristoteles ac Horas yn awdurdodau yn sgil yr adfywiad mewn ysgolheictod clasurol. Ers hynny, adlewyrchai mudiadau llenyddol yr oesoedd gan y tueddiadau mewn beirniadaeth lenyddol: newydd-glasuriaeth, Rhamantiaeth, a moderniaeth. Mae beirniadaeth gyfoes yn dadansoddi gweithiau llenyddol trwy ddulliau strwythuraidd, semiolegol, ffeministaidd, Marcsaidd, a seicdreiddiol, tra'r oedd beirniadaeth o oesoedd cynt yn ymdrin â syniadau moesol neu athronyddol, neu yn ystyried y gwaith llenyddol dan sylw fel gwrthrych ffurfiol yn annibynnol ar ei awdur.

Gweler hefyd[golygu | golygu cod y dudalen]

Book template.svg Eginyn erthygl sydd uchod am lenyddiaeth. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.