Cilfynydd

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio

Cyfesurynnau: 51°42′00″N 3°26′00″W / 51.7°N 3.433333°W / 51.7; -3.433333

Cilfynydd
Cilfynydd Commercial Hotel.jpg
Cilfynydd is located in Rhondda Cynon Taf
Cilfynydd

 Cilfynydd yn: Rhondda Cynon Taf
Poblogaeth 2,855 
Sir Rhondda Cynon Taf
Sir seremonïol Morgannwg Ganol
Gwlad Cymru
Gwladwriaeth sofran Y Deyrnas Unedig
Tref bost Pontypridd
Rhanbarth cod post CF44
Heddlu De Cymru
Tân De Cymru
Ambiwlans Cymru
Senedd yr Undeb Ewropeaidd Cymru
Senedd y DU Cwm Cynon
Cynulliad Cymru Cwm Cynon
Rhestr llefydd: y DU • Cymru • Rhondda Cynon Taf

Pentref ar lan Afon Taf, ym mwrdeisdref sirol Rhondda Cynon Taf yw Cilfynydd sydd filltir o Bontypridd ac 13 milltir i'r gogledd o Gaerdydd. Saif ar lan Afon Taf, tua milltir o dref Pontypridd, a 12 milltir i'r gogledd o ddinas Caerdydd.

Hanes y pentref[golygu | golygu cod y dudalen]

Safai'r pentref bach, amaethyddol, gwreiddiol ar hen ffordd porthmyn ac fe'i galwyd ar ôl fferm a safai ar ochr ddwyreiniol y dyffryn: "Fferm Cilfynydd" lle trigai teulu'r 'Llwydiaid'. Roedd ambell dyddyn yno hefyd, rhai wedi'u codi o ganlyniad i agor Camlas Morgannwg a lifai gerllaw. Yn ôl Cyfrifiad 1881, roedd union 100 o bobl yn byw yma; erbyn 1901 tyfodd y boblogaeth i 3,500.[1] Tyfodd y pentre'n gyflym, felly, wedi sefydlu Glofa'r Albion yn 1887.

Tanchwa Glofa'r Albion[golygu | golygu cod y dudalen]

Bu damwain fawr yma ar 23 Mehefin 1894, pan ffrwydrodd y pwll, gan ladd 290 o weithwyr a 123 o geffylau. Hon oedd ail drychineb waethaf yn hanes Maes Glo De Cymru; dim ond trychineb Senghenydd yn 1913 oedd yn waeth.[2] Wedi ymchwiliad, daethpwyd i'r canlyniad mai ffrwydriad nwy achosodd y gyflafan, ond nid oedd tystiolaeth beth gynheuodd y ffrwydriad felly ni chyhuddwyd y perchnogion, yr Albion Steam Coal Company, o drosedd.

Roedd y pwll yn dal i gyflogi 991 o ddynion yn 1947, pan ddaeth dan oruchwyliaeth y Bwrdd Glo, ond caeodd yn 1966.

Pobl o Gilfynydd[golygu | golygu cod y dudalen]


CymruRhonddaCynonTaf.png Eginyn erthygl sydd uchod am Rondda Cynon Taf. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.
  1. "Cilfynydd". rhondda-cynon-taff.gov.uk. http://webapps.rhondda-cynon-taff.gov.uk/heritagetrail/taff/cilfynydd/cilfynydd.htm. Adalwyd 2009-03-14.
  2. Albion Colliery: The forgotten mining disaster; gwefan y BBC; adalwyd 3 Medi 2016.