Cilfynydd

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio

Cyfesurynnau: 51°42′00″N 3°26′00″W / 51.7°N 3.433333°W / 51.7; -3.433333

Cilfynydd
Cilfynydd Commercial Hotel.jpg
Cilfynydd is located in Rhondda Cynon Taf
Cilfynydd

Cilfynydd Rhondda Cynon Taf
Poblogaeth 2,855 
Sir Rhondda Cynon Taf
Sir seremonïol Morgannwg Ganol
Gwlad Cymru
Gwladwriaeth sofran Y Deyrnas Unedig
Tref bost Pontypridd
Rhanbarth cod post CF44
Heddlu De Cymru
Tân De Cymru
Ambiwlans Cymru
Senedd yr Undeb Ewropeaidd Cymru
Senedd y DU Cwm Cynon
Cynulliad Cymru Cwm Cynon
Rhestr llefydd: y DU • Cymru • Rhondda Cynon Taf

Pentref ar lan Afon Taf, ym mwrdeisdref sirol Rhondda Cynon Taf yw Cilfynydd sydd filltir o Bontypridd ac 13 milltir i'r gogledd o Gaerdydd. Saif ar lan Afon Taf, tua milltir o dref Pontypridd, a 12 milltir i'r gogledd o ddinas Caerdydd.

Hanes y pentref[golygu | golygu cod y dudalen]

Safai'r pentref bach, amaethyddol, gwreiddiol ar hen ffordd porthmyn ac fe'i galwyd ar ôl fferm a safai ar ochr ddwyreiniol y dyffryn: "Fferm Cilfynydd" lle trigai teulu'r 'Llwydiaid'. Roedd ambell dyddyn yno hefyd, rhai wedi'u codi o ganlyniad i agor Camlas Morgannwg a lifai gerllaw. Yn ôl Cyfrifiad 1881, roedd union 100 o bobl yn byw yma; erbyn 1901 tyfodd y boblogaeth i 3,500.[1] Tyfodd y pentre'n gyflym, felly, wedi sefydlu Glofa'r Albion yn 1887.

Tanchwa Glofa'r Albion[golygu | golygu cod y dudalen]

Bu damwain fawr yma ar 23 Mehefin 1894, pan ffrwydrodd y pwll, gan ladd 290 o weithwyr a 123 o geffylau. Hon oedd ail drychineb waethaf yn hanes Maes Glo De Cymru; dim ond trychineb Senghenydd yn 1913 oedd yn waeth. [2] Wedi ymchwiliad, daethpwyd i'r canlyniad mai ffrwydriad nwy achosodd y gyflafan, ond nid oedd tystiolaeth beth gynheuodd y ffrwydriad felly ni chyhuddwyd y perchnogion, yr Albion Steam Coal Company, o drosedd.

Roedd y pwll yn dal i gyflogi 991 o ddynion yn 1947, pan ddaeth dan oruchwyliaeth y Bwrdd Glo, ond caeodd yn 1966.

Pobl o Gilfynydd[golygu | golygu cod y dudalen]


CymruRhonddaCynonTaf.png Eginyn erthygl sydd uchod am Rondda Cynon Taf. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.
  1. "Cilfynydd". rhondda-cynon-taff.gov.uk. http://webapps.rhondda-cynon-taff.gov.uk/heritagetrail/taff/cilfynydd/cilfynydd.htm. Adalwyd 2009-03-14.
  2. Albion Colliery: The forgotten mining disaster; gwefan y BBC; adalwyd 3 Medi 2016.