Afon Rhein

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Afon Rhein
Loreley mit tal von linker rheinseite.jpg
Mathy brif ffrwd, dyfrffordd, dyfrffordd cenedlaethol yn yr Almaen, afon Edit this on Wikidata
Roh-sursilvan-Rein.ogg, LL-Q150 (fra)-Eihel-Rhin.wav Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
Rhan o'r canlynolbasn y Rhein, ffin Ffrain-yr Almaen, ffin y Swistir-Liechtenstein, ffin yr Undeb Ewropeaidd-y Swistir, ffin yr Almaen-Swistir, ffin Awstria-Swistir Edit this on Wikidata
SirCanton y Grisons, Zuid-Holland, Basel Ddinesig, St. Gallen, Zürich, Aargau, Schaffhausen, Thurgau, Basel Wledig, Nordrhein-Westfalen, Hessen, Baden-Württemberg, Rheinland-Pfalz Edit this on Wikidata
GwladY Swistir, Awstria, Liechtenstein, yr Almaen, Ffrainc, Yr Iseldiroedd Edit this on Wikidata
Cyfesurynnau51.9808°N 4.0931°E, 46.632513°N 8.67481°E, 47.6662°N 9.1786°E Edit this on Wikidata
TarddiadTomasee Edit this on Wikidata
AberMôr y Gogledd Edit this on Wikidata
Dalgylch185,000 cilometr sgwâr Edit this on Wikidata
Hyd1,232.7 cilometr Edit this on Wikidata
Arllwysiad2,200 metr ciwbic yr eiliad Edit this on Wikidata
LlynnoeddBodensee, Bregenzer Ache Edit this on Wikidata

Afon 1234 km o hyd yn Ewrop yw Afon Rhein (Almaeneg: Rhein, Iseldireg: Rijn, Ffrangeg: Rhin, Lladin: Rhenus). Mae'n tarddu yng Nghanton y Grisons y Swistir ac yn llifo tua'r Iseldiroedd i'r gogledd gan lifo i mewn i Fôr y Gogledd. Credir fod yr enw'n tarddu o'r gair Galeg Rēnos, sy'n golygu "llifo".

Gellir defnyddio llongau ar 883 km o'i hyd, ac o'r herwydd mae o bwysigrwydd economaidd mawr. Mae'n llifo trwy'r Swistir, Awstria, yr Almaen a'r Iseldiroedd, ac yn ffurfio'r ffîn rhwng un neu fwy o'r gwledydd hyn â Ffrainc a Liechtenstein. Mae basn y Rhein yn 198,735 km², yn cynnwys y cyfan o Lwcsembwrg a thannau llai o Wlad Belg a'r Eidal yn ogystal a'r gwledydd uchod.

Hi yw'r afon ail-hiraf yng Nghanolbarth a Gorllewin Ewrop (ar ôl y Danube), tua 1,230 km,[1]

Ymhlith y dinasoedd mwyaf a phwysicaf yr afon mae Cologne, Düsseldorf, Rotterdam, Strasbwrg a Basel .

Yr enw[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae'r holl amrywiadau o'r enw Rhein mewn ieithoedd modern i gyd yn deillio o'r enw Galeg Rēnos Rēnos, a fentyyciwyd yn ddiweddarach gan y Rhufeiniaid i'r Groeg Ῥῆνος ( Rhēnos ) a'r Lladin Rhenus .

Mae'r enw Galeg Rēnos (Proto-Geltaidd neu gyn-Geltaidd [2] * Reinos ) yn perthyn i ddosbarth o enwau afonydd a adeiladwyd o'r gwreiddyn Proto-Indo-Ewropeaidd *rei- "i symud, llifo, rhedeg", a geir hefyd mewn enwau eraill fel y Reno yn yr Eidal. Mae'r holl amrywiadau o'r enw Rhein mewn ieithoedd modern i gyd yn deillio o'r enw Galeg Rēnos Rēnos, a fentyyciwyd yn ddiweddarach gan y Rhufeiniaid i'r Groeg Ῥῆνος ( Rhēnos ) a'r Lladin Rhenus .

Mae cenedl yr enw Celtaidd yma (yn ogystal â'i addasiad Groegaidd a Lladin) yn wrywaidd, ac mae'r enw'n parhau i fod yn wrywaidd yn Almaeneg, Iseldireg, Ffrangeg ac Eidaleg. [3]

Daearyddiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Ceir tarddle'r Rhein yng nghanton Graubünden yn y Swistir, lle mae dwy afon yn tarddu yn yr Alpau, y Vorderrhein a'r Hinterrhein. Tardda'r Vorderrhein o Lyn Tuma ger Bwlch Oberalp, tra mae'r Hinterrhein yn tarddu yn rhewlif Paradies ger y Rheinquellhorn ger ffîn ddeheuol y Swistir. Mae un o'r nentydd sy'n ffurfio'r Hinterrhein yn tarddu yn y Val di Lei yn yr Eidal.

Y Swistir[golygu | golygu cod y dudalen]

Y Vorderrhein

Mae'r Vorderrhein a'r Hinterrhein yn cyfarfod ger Reichenau, yn dal yng nghanton Graubünden, i ffurfi afon Rhein, a elwir yr Alpenrhein yn y rhan yma. Llifa'r afon tua'r gogledd heibio Chur, ac mae'n ffurfio'r ffîn rhwng y Swistir a Liechtenstein, ac yna ag Awstria, gyda chanton St. Gallen ar y lan Swisaidd. Llifa i mewn i'r Bodensee, yna wedi gadael y llyn, mae'n llifo tua'r gorllewin fel yr Hochrhein. Ffurfia Raeadr y Rhein, cyn i afon Aare ymuno a hi, gan fwy na dyblu ei llif. Ffurfia'r ffîn rhwng y Swistir a'r Almaen cyn troi tua'r gogledd ger Basel.

Yr Almaen[golygu | golygu cod y dudalen]

Pont y Nibelungen dros y Rhein yn Worms

O Basel ymlaen, adwaenir yr afon fel yr Oberrhein. Mae'n llifo tua'r gogledd, gan ffurfio'r ffîn rhwng Ffrainc a'r Almaen. Llifa heibio dinas Strasbourg, cyn llifo i mewn i'r Almaen a thrwy dalaith ffederal Rheinland-Pfalz. Ger Mannheim mae afon Neckar yn ymuno a hi, yna afon Main gerllaw Mainz.

Ger Bingen mae'r Mittelrhein yn dechrau. Llifa'r afon trwy ddyffryn cul, gyda mynyddoedd yr Hunsrück a'r Eifel ar yr ochr chwith. Ger Koblenz mae afon Moselle ac afon Lahn yn ymuno a hi. Mae tyfu gwinwydd a thwristiaeth yn bwysig yn yr ardal yma, ac mae'r rhan rhwng Rüdesheim a Koblenz yn Safle Treftadaeth y Byd. Ger St. Goarshausen mae'r Rhein yn llifo heibio Craig y Lorelei.

Ger Bonn mae afon Sieg yn ynuno a'r Rhein, a elwir yn awr y Niederrhein. Mae'r ardal yma yn un boblog a diwydiannol iawn. Llifa'r afon heibio Cwlen, Düsseldorf ac Ardal y Ruhr. Y porthladd pwysicaf yw Duisburg.

Yr Iseldiroedd[golygu | golygu cod y dudalen]

Ymraniad dyfroedd y Rhein ger Arnhem a Nijmegen yn yr Iseldiroedd

Mae'r afon yn awr yn cyrraedd yr Iseldiroedd, lle mae'n ffurfio delta mawr gydag afon Meuse ac afon Scheldt. Ceir rhwydwaith cymhleth o afonydd a chamlesi yma. Ychydig i'r dwyrain o Nijmegen ac Arnhem mae'r Rhein yn ymrannu'n ddwy gangen, afon Waal a'r Pannerdensch Kanaal. Mae dwy ran o dair o'r dŵr yn llifo i afon Waal, yna trwy'r Merwede a'r Nieuwe Merwede cyn ymuno a'r Meuse ac ymlaen i'r môr. Mae'r Beneden Merwede yn gadael y brif afon i barhau fel afon Noord, yna'n ymuno ag afon Lek i ffurfio'r Nieuwe Maas, sy'n llifo heibio Rotterdam i'r môr. Mae'r Oude Maas yn gadael y brif afon ger Dordrecht, cyn ail-ymuno a'r Nieuwe Maas i ffurfio Het Scheur.

Llifa'r traean arall o'r dŵr trwy'r Pannerdensch Kanaal, sy'n llifo i mewn i ddwy afon, y Nederrijn ("Rhein isaf") a'r IJssel. Llifa'r Nederrijn tua'r gorllewin, gan ddiweddu gerllaw Wijk bij Duurstede; oddi yno gelwir y brif afon yn Afon Lek, sy'n ymuno ag afon Noord. Llifa'r dŵr yn afon IJssel i'r gogledd-ddwyrain i mewn i'r IJsselmeer.

Defnyddir yr enw Rijn am nifer o afonydd sy'n llifo tua'r gorllewin o Wijk bij Duurstede, y Kromme Rijn ("Rhein Gam"), yna heibio Utrecht, y Leidse Rijn a'r Oude Rijn. Yn y cyfnod Rhufeinig, y rhain oedd prif afonydd delta'r Rhein, ond bellach nid o'r Rhein y maent yn cael eu dyfroedd.

Hanes a chwedloniaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Hanes[golygu | golygu cod y dudalen]

Ceir cyfeiriadau niferus ar afon Rhenus yn y cyfnod clasurol. Ystyrid mai'r Rhein oedd y ffîn rhwng Gâl neu'r Celtiaid a'r Almaenwyr. Am gyfnod yn nheyrnasiad yr ymerawdwr Augustus, bu'r fyddin Rufeinig yn ymgyrch i'r dwyrain o'r Rhein, ond wedi i'r cadfridog Varus gael ei orchfygu gan Arminius ym Mrwydr Fforest Teutoburg, daeth y Rhein yn ffîn yr Ymerodraeth Rufeinig. Cedwid wyth lleng ar hyd y Rhein. Rhwng tua 14 OC a 180, roedd dwy leng yn Vetera (Xanten heddiw): I Germanica a XX Valeria; dwy leng yn oppidum Ubiorum (Cwlen heddiw):V Alaudae a XXI. Roedd un lleng, II Augusta, yn Argentoratum (Strasbourg), ac un, XIII Gemina, yn Vindonissa (Windisch), gyda dwy leng, XIV a XVI, yn Moguntiacum (Mainz).

Yn ddiweddarach, bu ymryson rhwng yr Almaen a Ffrainc, oedd yn dymuno cipio'r tiriogaethau Almaenig ar lan orllewinol y Rhein, a sefydlu'r afon fel y ffîn. Yn ystod un cyfnod o dyndra oherwydd hyn, yn 1840, cyfansoddwyd y gân wladgarol Almaeneg Die Wacht am Rhein ("Y Wyliadwriaeth ar y Rhein"), a ddaeth yn anthem genedlaethol de facto yr Almaen am gyfnod.

Chwedloniaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Y Rhein a chraig y Lorelei

Yn y gerdd Nibelungenlied o'r Canol Oesoedd, ceir hanes yr arwr Siegfried sy'n lladd draig ar y Drachenfels ger Bonn ac am drysor Kriemhild a deflir i'r Rhein gan Hagen. Ysbrydolodd yr hanes yma yr opera Das Rheingold, rhan gyntaf cylch Der Ring des Nibelungen gan Richard Wagner.

Ceir hanesion am graig y Lorelei, lle mae'r afon yn culhau gan greu man peryglus i longau. Dywedir bod un o'r Nixe, ysbrydion y dŵr ar ffurf merch ieuanc brydferth, yn eistedd ar y graig ac yn canu. Roedd hyn yn swyno'r llongwyr nes i'w llongau daro yn erbyn y creigiau a chael eu dinistrio. Defnyddir yr hanes yng ngerdd enwog Heinrich Heine.

Hanes daearegol[golygu | golygu cod y dudalen]

Orogeni alpaidd[golygu | golygu cod y dudalen]

Trawsdoriad sgematig o'r Graben Rhein Uchaf

Mae'r Rhein yn llifo o'r Alpau i Fasn Môr y Gogledd. Mae daearyddiaeth a daeareg ei drobwynt heddiw wedi datblygu ers i'r orogeni Alpaidd ddechrau.

Yn ne Ewrop, cychwynodd hyn yng Nghyfnod Triasig y Cyfnod Mesosöig, gydag agoriad Cefnfor Tethys, rhwng y platiau tectonig Ewrasiaidd ac Affricanaidd, rhwng tua 240 CP a 220 CP (miliwn o flynyddoedd cyn y presennol). Mae Môr y Canoldir presennol yn disgyn o'r môr Tethys hwn sydd ychydig yn fwy. Tua 180 CP, yn y Cyfnod Jwrasig, fe newidiodd y ddau blat gyfeiriad a dechrau cywasgu llawr y Tethys, gan beri iddo gael ei dynnu o dan Ewrasia a gwthio i fyny ymyl y plât olaf yn Orogeni Alpaidd y Cyfnodau Oligocene a Miocene. Daliwyd sawl microblat yn y wasgfa a'u cylchdroi neu fe'u gwthiwyd yn ochrol, gan gynhyrchu nodweddion unigol daearyddiaeth Môr y Canoldir: gwthiodd Iberia y Pyreneau; Yr Eidal, yr Alpau, ac Anatolia, gan symud i'r gorllewin, mynyddoedd Gwlad Groeg a'r ynysoedd. Mae'r cywasgiad a'r orogeni'n parhau heddiw, fel y dangosir wrth i'r mynyddoedd godi'n barhaus ychydig bach bob blwyddyn ac wrth i'r llosgfynyddoedd barhau i fod yn weithredol.

Yng ngogledd Ewrop, roedd Basn Môr y Gogledd wedi ffurfio yn ystod y cyfnodau Triasig a Jwrasig ac wedi parhau i fod yn fasn derbyn gwaddod ers hynny. Rhwng parth orogeni Alpaidd ac ymsuddiant Basn Môr y Gogledd, arhosodd ucheldiroedd a ddeilliodd o orogeni cynharach ( Variscan), fel yr Ardennes, Eifel a Vosges.

O'r Eosen ymlaen, achosodd yr orogeni Alpaidd i system rwyg o'r gogledd i'r de ddatblygu yn y parth hwn. Prif elfennau'r rhwyg hwn yw Graben Rhein Uchaf, yn ne-orllewin yr Almaen a dwyrain Ffrainc a Bae'r Rhein Isaf, yng ngogledd-orllewin yr Almaen a de-ddwyrain yr Iseldiroedd. Erbyn amser y Miocene, roedd system afon wedi datblygu yn y Rhein Uchaf Graben, a barhaodd tua'r gogledd ac a ystyrir fel yr afon Rhein gyntaf. Bryd hynny, nid oedd yn llifo o'r Alpau; yn lle hynny, draeniodd y Rhone a Danube ochrau gogleddol yr Alpau.

Nentydd[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae gwahanfa ddŵr (watershed) afon Rhein yn cyrraedd yr Alpau heddiw, ond ni ddechreuodd y ffordd honno. [4] Yn y cyfnod Miocene, cyrhaeddodd gwahanfa ddŵr afon Rhein i'r de, dim ond i fryniau Eifel a Westerwald, tua 450 kilometre (280 mi) i'r gogledd o'r Alpau. Yna draeniwyd yr Alpau gogleddol gan y Afon Donaw.

Tua 2.5 miliwn o flynyddoedd yn ôl hyd at 11,600 o flynyddoedd yn ôl, dechreuodd yr Oesoedd Iâ. Ers oddeutu 600,000 o flynyddoedd yn ôl, mae chwe chyfnod rhewlifol mawr wedi digwydd, lle gostyngodd lefel y môr cymaint â 120 metre (390 ft) ac roedd llawer o'r ymylon cyfandirol yn agored. Yn y Pleistosen Cynnar, dilynodd y Rhein gwrs i'r gogledd-orllewin, trwy Fôr y Gogledd presennol. Yn ystod yr hyn a elwir yn rhewlifiant Anglian (~ 450,000  blwyddyn CP), cafodd rhan ogleddol Môr y Gogledd presennol ei rhwystro gan yr iâ a datblygodd llyn mawr, a orlifodd trwy y Mor Udd. Achosodd hyn i gwrs y Rhein gael ei ddargyfeirio trwy'r Mor Udd. Ers hynny, yn ystod amseroedd rhewlifol, roedd aber yr afon wedi'i lleoli ar y môr o Brest, Llydaw a daeth afonydd, fel Afon Tafwys a'r Seine, yn llednentydd i'r Rhein. Yn ystod cyfnodau rhyngrewlifol, pan gododd lefel y môr i oddeutu’r lefel bresennol, adeiladodd y Rhein deltâu yn yr hyn sydd bellach yn Iseldiroedd.

Roedd y cyfnod rhewlifol diweddaraf yn rhedeg o ~ 74,000 (CP= Cyn Presennol), tan ddiwedd y Pleistosen (~ 11,600 CP). Cafodd gogledd-orllewin Ewrop, ddau gyfnod oer iawn, gan gyrraedd uchafbwynt (ar ei oeraf) rhwng tua 70,000 CP a thua 29,000–24,000 CP. Mae'r cam olaf ychydig yn rhagddyddio'r oes iâ byd-eang olaf (sef yr hyn a elwir yn Uchafbwynt Rhewlifiant Diwethaf). Yn ystod yr amser hwn, llifodd afon Rhein isaf yn fras i'r gorllewin trwy'r Iseldiroedd ac ymestyn i'r de-orllewin, trwy'r Môr Udd ac yn olaf, i Gefnfor yr Iwerydd. Roedd y Môr Udd, Sianel Iwerddon a mwyafrif Môr y Gogledd yn dir sych, yn bennaf oherwydd bod lefel y môr oddeutu 120 metr (389 tr) yn is na heddiw.

Nid oedd y rhan fwyaf o gwrs cyfredol y Rhein o dan y rhew yn ystod yr Oes Iâ ddiwethaf; er, mae'n rhaid mai rhewlif oedd ei ffynhonnell o hyd. Roedd twndra, gyda fflora a ffawna Oes yr Iâ, yn ymestyn ar draws canol Ewrop, o Asia i Gefnfor yr Iwerydd. Roedd hyn yn wir yn ystod yr Uchafbwynt Rhewlifiant Diwethaf, ca. 22,000–14,000 yr CP, pan orchuddiodd haenau iâ Sgandinafia, y Gwledydd Baltig, yr Alban a'r Alpau, ond gadawsant y bwlch rhyngddynt fel twndra agored. Cododd llwch o uwchbridd o wastadedd y de a Môr y Gogledd gan setlo ar lethrau'r Alpau, yr Mynyddoedd yr Wral a Dyffryn Rhein, gan wneud y cymoedd sy'n wynebu'r prifwyntoedd yn arbennig o ffrwythlon.

Diwedd y cyfnod rhewlifol diwethaf[golygu | golygu cod y dudalen]

Wrth i ogledd orllewin Ewrop gynhesu'n araf o 22,000 o flynyddoedd yn ôl, dechreuodd isbridd wedi'i rewi a rhewlifoedd alpaidd estynedig doddi a thoddodd gorchuddion eira wedi yr un pryd. Cyfeiriwyd llawer o'r gollyngiad i'r Rhein a'i estyniad i lawr yr afon.[5] Dechreuodd yr hinsawdd gynhesu'n gyflym a chafwyd newidiadau yn y llystyfiant, gan ddatblygu'n goedwigoedd agored, tua 13,000 CP. Erbyn 9000 roedd Ewrop yn llawn coedwigoedd. Gyda'r gorchudd iâ'n crebachu yn fyd-eang, cododd lefelau dŵr y môr gan ail-foddi'r Môr Udd a Môr y Gogledd. Gorlifodd dŵr tawdd tros arfordiroedd Ewrop.

Tua 11000 o flynyddoedd yn ôl, roedd aber y Rhein yng Nghulfor Dover. Roedd rhywfaint o dir sych yn parhau yn ne Môr y Gogledd, o'r enw Doggerland, gan gysylltu tir mawr Ewrop ag Ynysoedd Prydain. Tua 9000 o flynyddoedd yn ôl, cafodd y rhaniad olaf hwnnw ei lethu / dyrannu. Roedd dyn eisoes yn preswylio yn yr ardal pan ddigwyddodd y digwyddiadau hyn.

Ers 7500 o flynyddoedd yn ôl mae sefyllfa llanw, ceryntau a ffurfiau tir wedi ymdebygu i'r presennol. Gostyngodd cyfraddau codiad yn lefel y môr fel bod gwaddodiad naturiol gan y Rhein a phrosesau arfordirol yn gwneud iawn yn eang am gamweddau'r môr. Yn ne Môr y Gogledd, oherwydd ymsuddiant tectonig parhaus, mae'r morlin a gwely'r môr yn suddo ar gyfradd o tua 1-3 centimetr y ganrif.

Rhestrau o nodweddion[golygu | golygu cod y dudalen]

Dinasoedd ar y Rhein[golygu | golygu cod y dudalen]

Large cities that are situated on the Rhine:

Switzerland:

France:

Germany:

Netherlands:


Smaller cities that are situated on the Rhine:

Switzerland:

Liechtenstein:

Germany:

Netherlands:

Gwledydd a ffiniau[golygu | golygu cod y dudalen]

Yn ystod ei chwrs o'r Alpau i Fôr y Gogledd, mae'r Rhein yn mynd trwy bedair gwlad ac yn ffurfio chwe ffin gwlad wahanol. Ar y gwahanol rannau:

  • mae'r Rhein Anterior yn gorwedd yn gyfan gwbl o fewn y Swistir, tra bod o leiaf un llednant i Posterior Rhine, Reno di Lei yn tarddu o'r Eidal, ond nid yw'n cael ei hystyried yn rhan o'r Rhein go-iawn.
  • mae'r Rhein Alpaidd yn llifo o fewn y Swistir tan Sargans, pan y daw'n ffin rhwng y Swistir (i'r gorllewin) a Liechtenstein (i'r dwyrain) tan Oberriet, ac nid yw'r afon byth yn llifo o fewn Liechtenstein. Yna daw'n ffin rhwng y Swistir (i'r gorllewin) ac Awstria (i'r dwyrain) tan Diepoldsau lle mae'r cwrs modern a syth yn mynd i mewn i'r Swistir, tra bod y cwrs gwreiddiol Alter Rhein yn troi i'r dwyrain ac yn parhau fel ffin y Swistir-Awstria tan y cymer yn Widnau. O'r fan hon mae'r afon yn parhau fel y ffin tan Lustenau, lle mae'r cwrs modern a syth yn mynd i mewn i Awstria (yr unig ran o'r afon sy'n llifo o fewn Awstria), tra bod y cwrs gwreiddiol yn troi i'r gorllewin ac yn parhau fel y ffin, tan y ddau. cyrsiau yn mynd i mewn i Lake Constance .
  • mae hanner cyntaf Seerhein, rhwng rhan uchaf ac isaf Llyn Constance, yn llifo o fewn yr Almaen (a dinas Konstanz), a'r ail yw'r ffin Almaenig (i'r gogledd) - y Swistir (i'r de).
  • rhannau cyntaf y Rhein Uchel, o Lyn Constance i Altholz, mae'r afon yn llifo yn y Swistir ac i mewn ac allan deirgwaith fel y ffin rhwng yr Almaen a'r Swistir. O Altholz yr afon yw ffin yr Almaen-Swistir tan Basel, lle mae'n mynd i mewn i'r Swistir am y tro olaf.
  • y Rhein Uchaf yw'r ffin rhwng Ffrainc (i'r gorllewin) a'r Swistir (i'r dwyrain) am bellter byr, o Basel i Hunningue lle mae'n dod yn Franco (i'r gorllewin) ac Almaenig (i'r dwyrain) tan Au am Rhein. Felly, nid yw prif gwrs afon Rhein byth yn llifo o fewn Ffrainc, er bod rhai camlesi'n gwneud hynny. O Au am Rhein mae'r afon yn llifo o fewn yr Almaen.
  • mae'r Rhein Ganol yn llifo'n gyfan gwbl o fewn yr Almaen.
  • mae'r Rhein Isaf yn llifo o fewn yr Almaen tan Emmerich am Rhein, lle mae'n dod yn ffin rhwng Yr Iseldiroedd (i'r gogledd) a'r Almaen (i'r de). Ym Millingen aan de Rijn mae'r afon yn mynd i mewn i'r Iseldiroedd.
  • mae pob rhan o'r Delta Rhein yn llifo yn yr Iseldiroedd nes iddynt fynd i mewn i Fôr y Gogledd, IJsselmeer ( IJssel ) neu Haringvliet ( Waal ) ar arfordir yr Iseldiroedd.

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. "Der Rhein ist kürzer als gedacht – Jahrhundert-Irrtum". sueddeutsche.de. Cyrchwyd 27 March 2010.."Rhine River 90 km shorter than everyone thinks". The Local – Germany's news in English. 27 March 2010. Cyrchwyd 9 April 2010.
  2. Krahe (1964) claims the hydronym as "Old European", i.e. belonging to the oldest Indo-European layer of names predating the 6th century BC (Hallstatt D) Celtic expansion.
  3. Bosworth and Toller, An Anglo-Saxon Dictionary (1898), t. 799: Rín; m.; f. The Rhine [...] O. H. Ger. Rín; m.: Icel. Rín; f.
  4. Berendsen and Stouthamer (2001)
  5. Ménot et al. (2006)

Llyfryddiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Dolenni allanol[golygu | golygu cod y dudalen]