Rhestr o arfbeisiau hanesyddol Cymru

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio

Mae'r erthygl hon yn rhestru rhai o arfbeisiau hanesyddol Cymru. Am restr o faneri Cymreig, gweler yma.

Ceir dau fath o arfbais, arfbais personnol yr unigolyn (arglwydd neu uchelwr fel arfer) ac arfbais a oedd yn perthyn i deyrnas neu ran o'r wlad.

Arfbeisiau personnol Tywysogion Cymru[golygu]

Baner Dyddiad Defnydd Disgrifiad
Coat of arms of Wales.svg 1267-83, 1400au Arfbais bersonnol, gwreiddiol Tywysog Cymru. Daeth yn faner Tywysogaeth Cymru yn nheyrnasiad Llywelyn Fawr. Llewod coch drithroed (passant) yn y corneli chwith uchaf a de gwaelod ar faes melyn gyda'r lliwiau wedi eu cyfnewid yn y corneli eraill.
Personal arms of Llywelyn ap Gruffudd.svg c. 1223 – 11 Rhagfyr 1282 Arfbais bersonnol Llywelyn ap Gruffudd Tri llew coch ar drithroed ar faes llwyd. Flynyddoedd yn ddiweddarach, mabwysiadwyd yr arfbais gan dîm pel-droed Lloegr!
Coat of arms of Prince Dafydd ap Gruffydd.svg 13eg ganrif Baner Dafydd ap Gruffudd, brawd Llywelyn II. Y llewod yn sefyll ar drithroed (passant).
Tarian Glyndwr Arfbais PNG.png 14eg - 15fed ganrif - Arfbais Glyndŵr Arfau Gwynedd: llewod yn sefyll ar undroed (regardent), gydag arfau Owain Lawgoch ac Owain Glyndŵr
Coat of arms of Owain Gwynedd.svg 1100 - 1170 Arfbais Owain Gwynedd Tri eryr aur ar faes gwyrdd. Roedd yr arfbais hon hefyd yn cael ei ddefnyddio gan ddisgynyddion Owain sef y teulu Anwyl o Dywyn.
Gryffydd ap Cynan, King of Gwynedd.svg c.1055–1137 Arfbais bersonnol Gruffudd ap Cynan Tri llew llwyd ar drithroed (passant), ar faes coch.

Arfbeisiau Teyrnasoedd Cymru[golygu]

Baner Dyddiad Defnydd Disgrifiad
Coat of arms of Wales.svg c. 1200 - heddiw Arfbais Teyrnas Gwynedd ac arfbais draddodiadol Aberffraw a Llywelyn Fawr. Llewod coch drithroed (passant) yn y corneli chwith uchaf a de gwaelod ar faes melyn gyda'r lliwiau wedi eu cyfnewid yn y corneli eraill.
Coat of arms of Powys.svg  ? Teyrnas Powys ac yn ddiweddarach: Powys Wenwynwyn. Yn draddodiadol, hon oedd arfbais Llŷs Mathrafal. Llew coch tywyll yn sefyll ar undroed (regardent), ar gefndir melyn.
Coat of arms of Powys Fadog.svg 1191-1236 Arfbais Powys Fadog sef y rhan ogleddol o Deyrnas Powys; yn wreiddiol: arfbais Madog ap Gruffydd Maelor. Argent, a lion Sable armed and langed Gules. Llew du yn sefyll ar undroed (regardent), ar gefndir gwyn.
Coat of arms of Deheubarth.svg  ? Cysylltir yr arfbais hon gyda Theyrnas Deheubarth. Llew aur yn sefyll ar undroed (regardent), ar gefndir coch, gydag ymyl pigog, melyn.
Coat of arms of Gwent.svg  ? Arfbais Teyrnas Gwent Hanner chwith glas, hanner dde yn ddu, gyda thair Fleurs-de-Lis aur.
COA Elystan Glodrydd.svg  ? Arfbais Elystan Glodrydd, sylfaenydd 5ed Llinach Frenhinol Cymru - Teyrnas Rhwng Gwy a Hafren gan gynnwys: Maelienydd, Elfael, Ceri, Gwerthrynion, Cwmwd Deuddwr a Buellt) Gules, a lion rampant regardant Or.
Coat of arms of Gwaethfoed, Prince of Ceredigion.svg  ? Arfbais Teyrnas Ceredigion Llew aur yn sefyll ar undroed (regardent) yn edrych yn ôl, ar gefndir gwyn.
Coat of arms of morgannwg.svg o 1045 ymlaen Arfbais Teyrnas Morgannwg a'u sefydlydd, sef Iestyn ap Gwrgant. Tri chevronels argent gwyn ar faes coch.
Coat of arms of Gwynfardd, Prince of Dyfed.svg hyd at 920 Arfbais Teyrnas Dyfed Llew aur yn sefyll ar undroed (regardent), gyda phedwar rhosyn aur o'i ddeutu, ar gefndir glas.

Pymtheg Llwyth Gwynedd[golygu]

Mae'r arfbeisiau canlynol i'w gweld mewn ystafell arbennig yn Erddig wedi'u creu ar gyfer perchennog y tŷ, Philip Yorke (1743 - 1804) a oedd hefyd yn gyfrifol am gyhoeddi llyfr ar arfbeisiau Cymru.[1][2]

Unigolion eraill[golygu]

Baner Dyddiad Defnydd Disgrifiad
COA Ifor Hael.svg c. 1320 - 1380 Arfbais Ifor ap Llywelyn (Ifor Hael) Tri tharw du ar gefndir gwyn
COA Lady of Crogen.svg  ? Arglwyddes Crogen Llew du ar ei sefyll ar gefndir gwyn
Ysthrog arms.svg 6ed ganrif Arfbais Brochwel Ysgithrog, Teyrnas Powys Tri pen ceffyl arian ar gefndir du.
COA Gwenwynwyn ab Owain, Prince of Powys Wenwynwyn.svg diwedd y 12ed ganrif a dechrau'r 13 ganrif Arfau Gwenwynwyn ab Owain Pawen goch ar gefndir melyn.
CoA Arms of the Earl of Pembroke (creation of 1551).svg dechrau'r 12ed ganrif Arfau Iarll Penfro Tri llew gwyn ar untroed ar gefndir glas (chwith) a coch (dde).
Coat of arms of Gruffydd Maelor I ap Madog Prince of Powys Fadog.svg 1160 – 1191 Arfbais Gruffudd Maelor I Llew du ar gefndir gwyn.
Arms of Baroness Llanover.svg 1802 – 1896 Arfbais Arglwyddes Llanofer Gweler yma am ddisgrifiad llawn.
COA Sir Watkin Williams-Wynn, 6th Baronet.svg 1820 – 9 Mai 1885 Arfbais Syr Watkin Williams-Wynn, 6ed Barwnig Gweler yma am ddisgrifiad llawn.
COA Howel ap Meurig, Lord of Naddau.svg  ? Arfau Hywel ap Meurig, Arglwydd Naddau Llew glas ar gefndir melyn
COA HYWEL of Caerleon.svg 12fed ganrif? Arfau Hywel o Gaerleon
(Hywel ap Iorwerth g. 1130?)
Tri chastell gwyn ar gefndir coch
COA llewellyn ap gwilym .svg  ? Arfau Llywelyn ap Gwilym 5 lleuad ar groes melyn ar gefndir glas a choch
COA Llewelyn Aurdorchog, Lord of Yale.svg ganwyd tua 1018 Arfau Llewelyn Eurdorchog (Aurdorchog) ap COEL Arglwydd Iâl Llew melyn ar ei sefyll ar gefndir glas
COA LLYWELYN ab IFOR .svg 13eg ganrif Arfau Llywelyn ap Ifor, Arglwydd Sanclêr a Gwynfe; tad Ifor Hael Draig ddu ar ei sefyll ar gefndir gwinau

Arfbeisiau Saeson a Normaniaid yng Nghymru[golygu]

Yr Eglwys yng Nghymru[golygu]

Arall[golygu]

Gweler hefyd[golygu]

Dolennau allanol[golygu]

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia gyfryngau sy'n berthnasol i:

Cyfeiriadau[golygu]

  1. The Royal Tribes of Wales, Philip Yorke (1743 ~1804) (cyhoeddwyd yn 1887 yn Wrecsam)
  2. A Pedigree of the Royal Tribes of Wales, Roderick D. Davies (1999); gweler fersiwn ar-lein ar wefan archive.org: yma