Dewi Sant

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio
Dewi Sant (yng nghapel Coleg yr Iesu yn Rhydychen)
Baner Dewi Sant

Dewi Sant (bl. 6g; bu farw yn 589 yn ôl Rhigyfarch[1]) yw nawddsant Cymru. Ni wyddom lawer amdano ond mae'n eitha sicr iddo fyw yng Nghymru a'i fod yn chwarter Cymro o leiaf; yn ôl Rhigyfarch, leian o'r enw Non oedd ei fam, a dresiwiyd gan Sant, Brenin Ceredigion.[2] Dethlir Dydd Gŵyl Dewi yn flynyddol ar 1 Mawrth. Nodir yn y Fuchedd Gymraeg Llyfr Ancr Llanddewibrefi (Llyfrgell Bodley, Prifysgol Rhydychen) ei bregeth olaf, lle dywedodd, "Arglwyddi, frodyr a chwiorydd, byddwch lawen a chedwch eich ffydd a'ch cred, a gwnewch y pethau bychain a glywsoch ac a welsoch gennyf i."

Hanes a thraddodiad[golygu | golygu cod y dudalen]

Yn ôl un traddodiad, cafodd ei eni yn Henfynyw ger Aberaeron, ond mae traddodiad arall yn cyfeirio at Gapel Non, gerllaw Eglwys Gadeiriol Tyddewi heddiw. Ei fam oedd y santes Non a'i dad oedd Sant (neu Sandde), brenin Ceredigion.

Mae'n eithaf sicr iddo sefydlu ei abaty yn Nhyddewi (yr hen enw oedd Mynyw: Menevia) ac mae cyfeiriad at fynachlog yno mewn llawysgrif Wyddelig o tua'r flwyddyn 800. Enw arall ar y lle yw Glyn Rhosyn, sy'n gamgyfieithiad o'r Lladin vallis rosina sydd, o'i gyfieithu'n gywir, yn golygu cwm corsiog.[angen ffynhonnell] Mae'n demtasiwn i feddwl am y llecyn fel lle tawel, ond allai hynny ddim fod ymhellach oddi wrth y gwir. Roedd yn groesffordd i deithiau i Iwerddon, Cernyw, Llydaw gan arwain i Rufain a'r dwyrain a'r gogledd. Mae Eglwys Gadeiriol Tyddewi ei hun mewn pant ac yn agos i adfeilion Plas yr Esgob.

Mae bron pob peth a wyddom am Dewi Sant yn tarddu o'r fuchedd a ysgrifennodd Rhigyfarch tua'r flwyddyn 1100. Gelwir y cyfieithiad Cymraeg Canol o'r Lladin wreiddiol Buchedd Dewi Sant.

Gosododd Dewi gyfundrefn lem iawn yn ei fynachlog. Roedd yr oriau gweddïo'n hir, bara a dŵr oedd y bwyd arferol, a'r gwaith yn galed. Rhaid oedd ymrwymo i dlodi hefyd, ond yr oedd pregethu'r efengyl i'r paganiaid yn holl bwysig. Oherwydd ei ffordd o fyw adwaenir Dewi fel "Dewi Ddyfrwr" (Aquaticus), yn ôl un awdur o'r 9g.

Ymhlith y traddodiadau niferus am y sant, dywedir iddo gwrdd â Sant Padrig ar Ynys Dewi, ar arfordir Sir Benfro ger Tyddewi. Traddodiad arall yw i'r tir godi pan yn pregethu i dyrfa enfawr yn Llanddewi Brefi gan nad oedd y dorf yn gallu ei weld na'i glywed ac i golomen eistedd ar ei ysgwydd. Yn ôl Rhigyfarch a llawysgrifau Gwyddelig o'r 9g, bu farw Dewi ar y cyntaf o Fawrth - yn y flwyddyn 589[1] - a dyma'r dyddiad y dethlir Gŵyl Ddewi bob blwyddyn.

Eglwysi a llefydd a enwyd ar ôl Dewi[golygu | golygu cod y dudalen]

Rhestr Wicidata:

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau


# Eglwys neu Gymuned Delwedd Cyfesurynnau Lleoliad Wicidata
1 Dydd Gŵyl Dewi
Jesus Chapel St David.jpg
Cymru Q2454744
2 Eglwys Dewi Sant
The Church of St. David, Llanddewi-Brefi, Ceredigion - geograph.org.uk - 512671.jpg
52°10′47″N 3°57′20″W / 52.1798°N 3.95563°W / 52.1798; -3.95563 Ceredigion Q17743862
3 Eglwys Dewi Sant
Eglwys Dewi Sant, Caerdydd 01.jpg
51°29′05″N 3°10′22″W / 51.4846°N 3.1729°W / 51.4846; -3.1729 Caerdydd Q19369346
4 Eglwys Dewi Sant
St David - geograph.org.uk - 213186.jpg
51°30′23″N 3°37′18″W / 51.5064°N 3.6218°W / 51.5064; -3.6218 Bwrdeistref Sirol Pen-y-bont ar Ogwr Q17722056
5 Eglwys Dewi Sant
St David's Welsh Church - geograph.org.uk - 351957.jpg
Dinas Westminster Q20730072
6 Eglwys Dewi Sant
Eglwys Dewi Sant - geograph.org.uk - 1206350.jpg
53°17′37″N 3°43′36″W / 53.2937°N 3.7268°W / 53.2937; -3.7268 Q7592945
7 Eglwys Dewi Sant
Llangeview Church - geograph.org.uk - 252069.jpg
51°42′06″N 2°52′27″W / 51.7017°N 2.8742°W / 51.7017; -2.8742 Q2323903
8 Eglwys Dewi Sant (Toronto)
Dewi Sant Welsh United Church.JPG
Toronto Q13128103
9 Eglwys Dewi Sant y Betws
Bettws parish church - geograph.org.uk - 941477.jpg
51°34′08″N 3°35′24″W / 51.569°N 3.58991°W / 51.569; -3.58991 Bwrdeistref Sirol Pen-y-bont ar Ogwr Q17722030
10 Eglwys Dewi Sant, Caerlŷr
Leicester's Church from Leicester Terrace.jpg
53°10′56″N 3°25′07″W / 53.1822°N 3.41864°W / 53.1822; -3.41864
53°10′56″N 3°25′08″W / 53.1822°N 3.4189°W / 53.1822; -3.4189
Sir Ddinbych Q17736970
11 Eglwys Dewi Sant, Maenordeifi
Manordeifi Old Church.jpg
52°03′30″N 4°35′08″W / 52.0584°N 4.58557°W / 52.0584; -4.58557 Q1750215
12 Eglwys Esgobaidd Dewi Sant 40°01′38″N 75°24′16″W / 40.027222°N 75.404444°W / 40.027222; -75.404444 Q7587707
13 Gwesty a Sba Dewi Sant
St Davids Hotel Cardiff.JPG
51°27′38″N 3°10′02″W / 51.4605°N 3.16727°W / 51.4605; -3.16727 Caerdydd Q7592942
14 Llanddewi Brefi
Llanddewi-Brefi Village - The New Inn.jpg
52°10′47″N 3°57′24″W / 52.1796°N 3.9568°W / 52.1796; -3.9568 Ceredigion Q922270
15 Tyddewi
St Davids village and Cathedral South Wales.jpg
51°52′56″N 5°16′07″W / 51.882222222222°N 5.2686111111111°W / 51.882222222222; -5.2686111111111 Sir Benfro
Tyddewi a Chlos y Gadeirlan
Q648732
Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia
gyfryngau sy'n berthnasol i:
  1. 1.0 1.1 Cydymaith i Lenyddiaeth Cymru, d.e. Dewi Sant.
  2. Gwyddoniadur Cymru tud 288;] Gwasg Prifysgol Cymru; Prif Olygydd: John Davies.