Neidio i'r cynnwys

Boris Johnson

Golygu dolenni
Oddi ar Wicipedia
Boris Johnson
AS
Prif Weinidog y Deyrnas Unedig
Yn ei swydd
24 Gorffennaf 2019 – 6 Medi 2022
TeyrnElisabeth II
DirprwyDominic Raab
Rhagflaenwyd ganTheresa May
Dilynwyd ganLiz Truss
Arweinydd y Blaid Geidwadol
Yn ei swydd
23 Gorffennaf 2019 – 5 Medi 2022
Rhagflaenwyd ganTheresa May
Dilynwyd ganLiz Truss
Ysgrifennydd Gwladol dros Faterion Tramor a'r Gymanwlad
Yn ei swydd
13 Gorffennaf 2016 – 9 Gorffennaf 2018
Prif WeinidogTheresa May
Rhagflaenwyd ganPhilip Hammond
Dilynwyd ganJeremy Hunt
Aelod Seneddol
dros Uxbridge a De Ruislip
Yn ei swydd
7 Mai 2015 – 12 Mehefin 2023
Rhagflaenwyd ganJohn Randall
Mwyafrif10,695 (23.9%)
Maer Llundain
Yn ei swydd
4 Mai 2008 – 9 Mai 2016
DirprwyRichard Barnes
Victoria Borwick
Roger Evans
Rhagflaenwyd ganKen Livingstone
Dilynwyd ganSadiq Khan
Aelod Seneddol
dros Henley
Yn ei swydd
9 Mehefin 2001 – 4 Mehefin 2008
Rhagflaenwyd ganMichael Heseltine
Dilynwyd ganJohn Howell
Manylion personol
GanwydAlexander Boris de Pfeffel Johnson
(1964-06-19) 19 Mehefin 1964 (62 oed)
Manhattan, Dinas Efrog Newydd, Unol Daleithiau
Plaid wleidyddolCeidwadwyr
PriodAllegra Mostyn-Owen (1987–1993)
Marina Wheeler (1993–gwahanwyd 2018)
Carrie Symonds (2021–presennol)
Plant6 neu 7[1][2][3]
Rhieni
Perthnasau
Alma materColeg Balliol, Rhydychen
GwefanGwefan Ty'r Cyffredin

Gwleidydd o Loegr yw Alexander Boris de Pfeffel Johnson (ganwyd 19 Mehefin 1964). Roedd yn Brif Weinidog y Deyrnas Unedig ac arweinydd Y Blaid Geidwadol (DU) rhwng Gorffennaf 2019 a Medi 2022. Fe'i adnabyddir yn well fel Boris Johnson ac fel cymeriad lliwgar a gwahanol i'r rhan fwyaf o wleidyddion. Mae'n gyn Ysgrifennydd Tramor y Deyrnas Unedig a newyddiadurwr. Mae'n dweud ei farn, doed a ddelo, ac yn berson dadleuol a charismatig sydd wedi cyffesu iddo ef ei hun, yn y gorffennol, smocio canabis; cred y dylid cyfreithloni'r cyffur ar gyfer defnydd meddygol.[4][5]

Beirniadaeth

[golygu | golygu cod]

Ceir sawl beirniadaeth llym arno am ei waith fel Prif Weinidog:

  1. Y dull y methodd reoli Pandemig COVID-19: nododd sawl beirniad bod llywodraeth Johnson yn araf iawn yn ymateb i ddechrau’r pandemig COVID-19, gan arwain at doll marwolaeth uwch o gymharu â llawer o wledydd datblygedig eraill. Mae'r oedi cychwynnol wrth weithredu mesurau cloi a sut yr aeth ati (neu fethu mynd ati) i sicrhau brechlynnau yn cynnwys tystiolaeth cryf iddo fethu a rheoli'r sefyllfa COVID-19 o'i gymharu â gwledydd eraill, tebyg?"[6]
  2. Sgandal “Partygate”. Yn ystod cyfnodau pan oedd rheolau cloi llym yn gwahardd pobl rhag dod at ei gilydd, datgelwyd bod nifer o bartïon wedi eu cynnal yn 10 Downing Street. Arweiniodd hyn at ddicter cyhoeddus eang dros y DU, galwadau am ymddiswyddiad Johnson, a chyhuddiadau o ragrith gan Brif Weinidog a oedd wedi pwysleisio y dylai pawb ddilyn y canllawiau COVID-19.[7]
  3. Trafodaethau Brexit. Mae beirniaid yn dadlau bod agwedd Boris Johnson yn y trafodaethau Brexit wedi arwain at aflonyddwch economaidd sylweddol a thensiwn gwleidyddol gyda’r Undeb Ewropeaidd. Mae Protocol Gogledd Iwerddon yn benodol wedi wynebu anawsterau parhaus, gan arwain at gyfyngiadau masnachu rhwng Prydain a Gogledd Iwerddon, sefyllfa a ddisgrifiwyd gan rai fel "y gwaethaf o'r ddau fyd."[8][9]
  4. Datganiadau Camarweiniol ar “Partygate”: I ddechrau, wfftiodd y partïon a gynhaliwyd yn ystod y cyfnod cloi gyda sylwadau megis “roedd ychydig o ddiodydd wedi’u hyfed” ac awgrymu bod rheolau’n cael eu dilyn “mewn ysbryd,” yn ddiweddarach gorfodwyd Johnson i gydnabod bod ei ddatganiadau cychwynnol am y digwyddiadau hyn yn hollol anghywir a ffug, gan arwain at erydu ymddiriedaeth y cyhoedd ymhellach.[10]
  5. Dyfarnodd ei Lywodraeth gwerth Biliynau o gontractau cysylltiedig â Covid i gwmnïau preifat, llawer heb dendr cystadleuol, sawl un i'w gyfeillion, a gyda rhai ymgynghorwyr preifat yn cael eu talu £ 7,000 y dydd.[11][12]

Bywgraffiad

[golygu | golygu cod]

Ganwyd Boris Johnson yn Manhattan, Efrog Newydd, yn fab i'r gwleidydd Ceidwadol Stanley Johnson a chofrestwryd ef gyda phasport deuol (UDA a DU).[13] Ar y pryd roedd ei dad yn astudio economeg ym Mhrifysgol Columbia.[14] Roedd tad Stanley (Ali Kemal) yn newyddiadurwr o Dwrci. Roedd ei fam o waed cymysg: Seisnig, Rwsieg, Iddewig a Ffrengig.[15] Brawd Jo Johnson a Rachel Johnson yw ef.

Mynychodd Johnson Ysgol Ewropead, Brwsel, Gwlad Belg; Ysgol Ashdown House, Sussex, a Choleg Eton, Windsor. Darllenodd y Clasuron yng Ngholeg Balliol, Rhydychen a bu'n Llywydd Undeb Rhydychen, y gymdeithas drafod uchel ael.

Newyddiaduriaeth

[golygu | golygu cod]

Mae Johnson wedi gweithio fel newyddiadur i sawl cyhoeddiad, cyn ac yn ystod ei amser fel gwleidydd. Dechreuodd ei yrfa gyda'r Times, cyn cael ei ddiswyddo am ei fod wedi ffugio dyfyniad.[16] Symudodd wedyn i'r Telegraph, lle gweithiodd fel colofnydd gwleidyddol. Ymysg ei waith oedd darn golygyddol ar ôl i Gordon Brown ddod yn Brif Weinidog heb etholiad cyffredinol, yn cwyno am ddiffyg cyfreithlondeb democrataidd ac yn galw am etholiad cyffredinol ar unwaith.[17] Gweithiodd hefyd fel golygydd i'r Spectator. Yn y swydd hwnnw, creodd ddadl enwog pan ganiataodd gyhoeddu darn a gyhuddodd bobl Lerpwl o "wallowing in victim status" ar ôl trychineb Hillsborough a marwolaeth Ken Bigley, ac ailadroddodd honiadau'r Sun bod ymddygiad cefnogwyr Lerpwl wedi cyfrannu at y trychineb.[18] Gorfodwyd ef gan Michael Howard, arweinydd y blaid Ceidwadwyr ar y pryd, i deithio i Lerpwl er mwyn ymddiheuro am yr erthygl.[19]

Gwleidyddiaeth

[golygu | golygu cod]

Methodd ag ennill sedd De Clwyd yn etholiad cyffredinol 1997.

Bu'n olygydd y Spectator rhwng 1999 a Rhagfyr 2005. Fe'i etholwyd yn Aelod Seneddol dros etholaeth Henley yn Swydd Rydychen yn 2001, o dan Michael Howard a David Cameron, ac ymunodd â Chabined yr Wrthblaid fel Gweinidog dros Ddiwylliant, y Diwydiant Creadigol ac yna Addysg Uwch.

Maer Llundain

[golygu | golygu cod]

Cafodd ei ethol yn Faer Llundain ar 2 Mai 2008 wedi iddo drechu cynrychiolydd y Blaid Lafur, Ken Livingstone; ymddiswyddodd ar unwaith fel Aelod Seneddol. Ar unwaith, aeth ati i wahardd alcohol o fannau cyhoeddus, a chwblhaodd gynllun oedd wedi'i ddechrau gan Livingstone[20] i greu rhwydwaith o feics i'w llogi, a alwyd yn "Boris Bikes" yn anffurfiol. Enillodd ail dymor o bedair blynedd fel Maer yn 2012, gan drechu Livingstone eilwaith; yn ystod yr ail dymor, cynhaliwyd Gemau Olympaidd yr Haf 2012. Ni chystadleuodd y drydedd waith; yn hytrach cafodd ei ethol yn Aelod Seneddol dros Uxbridge a De Ruislip yn Etholiad cyffredinol 2015, a gadawodd ei waith fel Maer.

Prif Weinidog y Deyrnas Unedig

[golygu | golygu cod]

Etholwyd Johnson yn arweinydd y blaid Geidwadol ar 23 Gorffennaf 2019. Y diwrnod canlynol, ymddiswyddodd Theresa May fel Prif Weinidog. Dywedodd Johnson y byddai’n sicrhau bod y DU yn gadael yr Undeb Ewropeaidd ar 31 Hydref 2019, hyd yn oed pe na bai cytundeb yn cael ei wneud.[21][22] Ym mis Medi 2019 ymddiswyddodd ei frawd Jo Johnson o’r llywodraeth a chyhoeddi y byddai’n camu i lawr fel AS oherwydd y gwrthdaro rhwng buddiannau teuluol a gwleidyddol.[23]

Ar ôl yr Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2019, roedd gan y Ceidwadwyr fwyafrif o 80 sedd yn y Senedd San Steffan. Ar 31 Ionawr 2020 gadawodd y DU yr Undeb Ewropeaidd ac yn cychwyn y Cyfnod Pontio. Bu nifer o sgandalau yn ystod ei gyfnod fel Prif Weinidog, gan gynnwys "Partygate", a ddatgelwyd gan y newyddiadurwr Cymreig Paul Brand.[24]

Yn y diwedd collodd Johnson hyder y Blaid Geidwadol ym mis Gorffennaf 2022 a chafodd ei orfodi i ymddiswyddo. Dywedodd Mark Drakeford: "I’m pleased the prime minister has now done the right thing and agreed to resign. All four nations need a stable UK government. The way to achieve that is by a general election so the decision about the next prime minister is made by the people and not by the narrow membership of the Conservative party."[25] Ymddiswyddodd Johnson fel arweinydd y blaid Geidwadol ond gwrthododd ymddiswyddo fel prif weinidog tan ar ôl cynhadledd y blaid.[26] Ar 8 Gorffennaf, dywedodd yr Aelod Seneddol Cymreig Liz Saville Roberts y dylid canslo gwyliau'r haf yn San Steffan er mwyn “cadw sgwatiwr Prif Weinidog yn onest”.[27]

Ym mis Mehefin 2023, yn dilyn beirniadaeth o’i restr anrhydeddau ymddiswyddiad ac ar ôl gweld canfyddiadau adroddiad ar ei ymddygiad gan bwyllgor o Dŷ’r Cyffredin, ymddiswyddodd Johnson fel aelod seneddol.[28]

Cyfeiriadau

[golygu | golygu cod]
  1. ↑ Buchan, Lizzy (29 Tachwedd 2019). "Boris Johnson refuses to say how many children he has in live radio interview". The Independent (yn Saesneg). Cyrchwyd 29 Tachwedd 2019.
  2. ↑ Walker, Peter (29 Tachwedd 2019). "Johnson dodges LBC radio host's questions about his children". The Guardian (yn Saesneg). Cyrchwyd 29 Tachwedd 2019.
  3. ↑ Proctor, Kate (29 Ebrill 2020). "Boris Johnson and Carrie Symonds announce birth of baby boy". The Guardian (yn Saesneg). Cyrchwyd 29 Ebrill 2020.
  4. ↑ "Boris: I took cocaine and cannabis". Oxford Mail. 4 Mehefin 2007. Cyrchwyd 8 Hydref 2012.
  5. ↑ "Boris Johnson: Legalise cannabis for pain relief". The Daily Telegraph. London. 24 Ebrill 2008. Cyrchwyd 8 Hydref 2012.
  6. ↑ The Independent; teitl = 'Government accused of ‘misconduct in public office’ over pandemic handling'; adalwyd 7 Ebrill 2024.
  7. ↑ Gwefan y BBC; teitl: 'Partygate: A timeline of the lockdown parties'; adalwyd 7 Ebrill.
  8. ↑ indy100.com; teitl: 10 of Boris Johnson’s biggest failures a year on from his election; adalwyd 7 Ebrill 2025.
  9. ↑ The Independent; teitl: Brexit five years on: What was promised vs what we got. adalwyd 7 Ebrill 2024.
  10. ↑ apnews.com; teitl: Scathing report finds Boris Johnson deliberately misled UK Parliament over ‘partygate’; adalwyd 7 Ebrill 2025.
  11. ↑ Gwefan y BBC' teitl: Corruption review finds 'red flags' in more than 130 Covid contracts; adalwyd 7 ebrill 2025.
  12. ↑ [https://www.theguardian.com/politics/article/2024/sep/09/tory-covid-contracts-worth-15bn-had-corruption-red-flags-study-finds The Guardian; teitl: Tory Covid contracts worth £15bn had corruption ‘red flags’, study finds; adalwyd 7 Ebrill 2025.
  13. ↑ Purnell 2011, p. 10; Gimson 2012, p. 1.
  14. ↑ Purnell 2011, p. 11; Gimson 2012, p. 2.
  15. ↑ Interview: Boris Johnson – my Jewish credentials Archifwyd 19 Mai 2015 yn y Peiriant Wayback, The Jewish Chronicle, Daniella Peled, April 2008
  16. ↑ Purnell, Sonia (2011). Just Boris: Boris Johnson: The Irresistible Rise of a Political Celebrity. London: Aurum Press Ltd. ISBN 978-1-84513-665-9., tud. 100-102
  17. ↑ https://www.telegraph.co.uk/comment/personal-view/3640768/Browns-looking-for-a-Scottish-ally.html
  18. ↑ https://www.spectator.co.uk/2004/10/bigleys-fate/
  19. ↑ https://www.standard.co.uk/news/boris-goes-to-liverpool-to-say-sorry-6955468.html
  20. ↑ "copi archif". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2019-08-01. Cyrchwyd 2019-08-01.
  21. ↑ Sparrow, Andrew (24 Gorffennaf 2019). "Boris Johnson cabinet: Sajid Javid, Priti Patel and Dominic Raab given top jobs – live news". The Guardian (yn Saesneg).
  22. ↑ Westlake, M. (2020). Outside the EU: Options for Britain (yn Saesneg). Agenda Publishing. tt. 168–169. ISBN 978-1-78821-312-7. JSTOR j.ctv16qjx9d.20.
  23. ↑ "PM's brother quits as Tory MP and minister". BBC News (yn Saesneg). 5 Medi 2019. Cyrchwyd 5 Medi 2019.
  24. ↑ Graeme Demianyk (25 Mai 2022). "'Are You A Liar?': Journalist Confronts Boris Johnson Over Partygate Claim". Huffington Post (yn Saesneg). Cyrchwyd 9 Gorffennaf 2022.
  25. ↑ Ruth Mosalski (7 Gorffennaf 2022). "Mark Drakeford calls for a General Election as Boris Johnson set to resign". WalesOnline (yn Saesneg). Cyrchwyd 8 Gorffennaf 2022.
  26. ↑ Amos, Owen (7 Gorffennaf 2022). "Boris Johnson resigns: Five things that led to the PM's downfall". BBC News (yn Saesneg). BBC. Cyrchwyd 7 Gorffennaf 2022.
  27. ↑ "Galw am ganslo gwyliau haf San Steffan: "Cadwch y sgwatiwr o Brif Weinidog yn onest"". Golwg 360. 8 Gorffennaf 2022. Cyrchwyd 11 Gorffennaf 2022.
  28. ↑ Castle, Stephen; Landler, Mark (9 Mehefin 2023). "Boris Johnson Resigns From Parliament". The New York Times (yn Saesneg). ISSN 0362-4331. Cyrchwyd 10 Mehefin 2023.
Rhagflaenydd:
Frank Johnson		 Golygydd The Spectator
1999–2005		 Olynydd:
Matthew d'Ancona
Senedd y Deyrnas Unedig
Rhagflaenydd:
Michael Heseltine		 Aelod Seneddol dros Henley
2001–2008		 Olynydd:
John Howell
Rhagflaenydd:
John Randall		 Aelod Seneddol dros Uxbridge a De Ruislip
2015–2023		 Olynydd:
gwag
Swyddi gwleidyddol
Rhagflaenydd:
Ken Livingstone		 Maer Llundain
4 Mai 2008 – 8 Mai 2016		 Olynydd:
Sadiq Khan
Rhagflaenydd:
Theresa May		 Prif Weinidog y Deyrnas Unedig
24 Gorffennaf 2019 – 6 Medi 2022		 Olynydd:
Liz Truss
Wedi dod o "https://cy.wikipedia.org/w/index.php?title=Boris_Johnson&oldid=13927872"