Aberdâr
Cyfesurynnau: 51°42′47″N 3°26′42″W / 51.713°N 3.445°W
| Aberdâr | |
| Saesneg: Aberdare | |
 |
|
  Aberdâr
Aberdâr o fewn: Rhondda Cynon Taf |
|
| Cyfeirnod grid yr AO | SO005025 |
|---|---|
| Prif ardal | Rhondda Cynon Taf |
| Sir seremonïol | Morgannwg Ganol |
| Gwlad | Cymru |
| Gwladwriaeth sofran | Y Deyrnas Unedig |
| Tref bost | ABERDÂR |
| Rhanbarth cod post | CF44 |
| Cod deialu | 01685 |
| Yr Heddlu | De Cymru |
| Tân | De Cymru |
| Ambiwlans | Cymru |
| Senedd yr Undeb Ewropeaidd | Cymru |
| Senedd y DU | Dyffryn Cynon |
| Rhestr llefydd: y DU • Cymru • Rhondda Cynon Taf | |
Tref yng Nghwm Cynon yn sir hanesyddol Morgannwg, ym mwrdeistref sirol Rhondda Cynon Taf, de Cymru yw Aberdâr (llurguniad Saesneg: Aberdare). Cyfeirnod OS: SO0002. Lluosog "derwen" ydy "dâr", ac ymddangosodd y gair yn ysgrifenedig yn gyntaf yn 1203. Ceir hefyd yng ngogledd Cymru Aberdaron, sydd hefyd yn ymwneud â choed derw. Ym 1991 roedd poblogaeth y dref yn 31,619. Mae Aberdâr bedair milltir o Ferthyr Tudful a thua 24 milltir o Gaerdydd, ar Afon Cynon. Mae gwasanaeth rheilffordd rhwng Aberdâr a Chaerdydd trwy Gwm Cynon.
Cynnwys |
Hanes[golygu]
Yng Nghwmbach Aberdâr y ffurfiwyd y gangen gyntaf o'r Gymdeithas Gydweithredol yng Nghymru, ym 1860.
Yn wreiddiol, ddechrau'r bedwaredd ganrif ar bymtheg, roedd pentref Aberdâr mewn ardal amaethyddol, ond pan ddarganfuwyd llawer o lo a mwyn haearn yn yr ardal cynyddodd y boblogaeth yn gyflym iawn. Sefydlwyd gweithdai haearn yn Llwydcoed ac Abernant ym 1799 a 1800, wedi'u dilyn gan eraill yn Gadlys ac Aberaman ym 1827 a 1847. Nid yw'r rhain wedi gweithio ers 1875. Cyn 1836, câi'r rhan fwyaf o'r glo ei ddefnyddio yn lleol, yn bennaf yn y gweithdai haearn, ond wedyn dechreuwyd allforio glo o dde Cymru. Yn ail hanner y bedwaredd ganrif ar bymtheg, gwellodd y dref yn fawr.
Aberdâr oedd cartref un o feirdd yr Ail Ryfel Byd, Alun Lewis, ac mae dyfyniad o'i gerdd The Mountain over Aberdare i'w weld yn y dref. Dyma gartref y Stereophonics hefyd, sy'n dod o Gwmaman. Fel mae'n digwydd mae yna Aberdare yn Ne Cymru Newydd, Awstralia, sydd hefyd yn cynnwys pyllau glo.
Enwogion[golygu]
- T. Marchant Williams (1845-1914), awdur a golygydd
- Alun Lewis, bardd o bentref Gwmaman
- Bethan Jenkins, Aelod Cynulliad Plaid Cymru dros Orllewin De Cymru.
Eisteddfod Genedlaethol[golygu]
Cynhaliwyd Eisteddfod Genedlaethol yn Aberdâr ym 1861, 1885 a 1956. Am wybodaeth bellach gweler:
- Eisteddfod Genedlaethol Cymru Aberdâr 1861
- Eisteddfod Genedlaethol Cymru Aberdâr 1885
- Eisteddfod Genedlaethol Cymru Aberdâr 1956
Gefeilldrefi[golygu]
Dolenni allanol[golygu]
- Clochdar Papur Bro Cwm Cynon (fel rhan o wefan y BBC)
- (Saesneg) Clwb criced
- (Saesneg) Clwb cerdd
- (Saesneg) Julian Castaldi Un o brif artistiaid modern Aberdâr
Aberaman · Abercwmboi · Abercynon · Aberdâr · Abernant · Aberpennar · Y Beddau · Blaenclydach · Blaencwm · Blaenllechau · Blaenrhondda · Brynna · Brynsadler · Cefn Rhigos · Cefnpennar · Cilfynydd · Coed-elái · Coed-y-cwm · Cwmaman · Cwm-bach · Cwm Clydach · Cwmdâr · Cwm-parc · Cwmpennar · Y Cymer · Dinas Rhondda · Y Ddraenen Wen · Efail Isaf · Fernhill · Ffynnon Taf · Y Gelli · Gilfach Goch · Glan-bad · Glyn-coch · Glyn-taf · Y Groes-faen · Hirwaun · Llanharan · Llanhari · Llanilltud Faerdref · Llantrisant · Llanwynno · Llwydcoed · Llwynypia · Y Maerdy · Meisgyn · Nantgarw · Penderyn · Pendyrus · Penrhiw-ceibr · Penrhiw-fer · Penrhys · Pentre · Pentre'r Eglwys · Pen-yr-englyn · Pen-y-graig · Pen-y-waun · Pont-y-clun · Pont-y-gwaith · Pontypridd · Y Porth · Rhigos · Rhydyfelin · Tanysguboriau · Ton Pentre · Ton-teg · Tonypandy · Tonyrefail · Trealaw · Trebanog · Trecynon · Trefforest · Trehafod · Treherbert · Trehopcyn · Treorci · Trerhondda · Trewiliam · Tynewydd · Wattstown · Ynys-hir · Ynysmaerdy · Ynysybŵl · Ystrad Rhondda
Eginyn erthygl sydd uchod am Rondda Cynon Taf. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato
